>Marie Louise von Franz — Puer aeternus (27)

>

ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΑΠΌ : Τρίτη, 22 Μαρτίου 2011

Αιώνιος έφηβος και δημιουργικός – Genius Ewiger Jüngling und kreativer Genius
Μέρος πρώτο: “Ο μικρός πρίγκηπας”(Saint-Exupery)

3. Ο αποχαιρετισμός (6)

Με έχουν ρωτήσει, αν το βάσανο που γίνεται αποδεκτό, μπορεί να γίνει ένα μέσο επικοινωνίας με τον εαυτό. Αυτό εξαρτάται από το εάν η αποδοχή γίνεται με τον σωστό τρόπο. Αν η αποδοχή είναι αποτέλεσμα παραίτησης, τότε δεν ενεργεί. Πολλοί άνθρωποι αποδέχονται τα βάσανα τους, αλλά ωθούνται από την παραίτηση. Τα βολεύουν λοιπόν έτσι, και η αποδοχή είναι άχρηστη. Πρέπει να είναι μια θετική αποδοχή. Το νόημα εμφανίζεται μόνο τότε όταν η αποδοχή είναι πραγματική. Η γενική εικόνα της διαδικασίας αυτή είναι αυτή ενός ατελείωτου αγώνος τον οποίο ακολουθεί η στιγμή της χάρης, κατά την οποία η αποδοχή καθίσταται ξαφνικά δυνατή και το νόημα αποκαλύπτεται. Δεν μπορούμε να πούμε τι προηγείται. Κάποτε προηγείται το νόημα και ακολουθεί η αποδοχή. Άλλοτε αποφασίζει κανείς να το αποδεχθεί, και την στιγμή αυτή ξεκαθαρίζει το νόημα.
Αν και η αντίληψη πως η οδύνη είναι πολύτιμη, έχει στον Χριστιανισμό μια μακρά και πλούσια παράδοση, μεταξύ των Χριστιανών συναντά κανείς παρατημένους. Είναι εν τέλει θέμα πίστης: άνθρωποι με ζωντανή πίστη αποδέχονται την οδύνη χωρίς παραίτηση, γιατί την καταλαβαίνουν, και αυτό τους αρκεί. Όπου όμως μια ξύλινη πίστη προσπαθεί να αποδεχθεί την οδύνη -έτσι όπως κηρυσσόταν και κηρύττεται ακόμα-, “επειδή ο Χριστός έπαθε πάνω στον σταυρό”, η αποδοχή δεν έχει καμιά χρησιμότητα, και ο εν λόγω άνθρωπος(που υποφέρει) δεν έχει καταλάβει τίποτα, αφού κηρύττει αναφερόμενος μόνο στην συνείδηση του, και πίσω από το κήρυγμα δεν υπάρχει καμιά εμπειρία.

Ας στραφούμε τώρα στην τελευταία εικόνα του βιβλίου μας, την πιο τραγική απ’ όλες, που είναι χωρίς χρώμα, και που εκτός από το άστρο περιέχει μόνο δυο γραμμές που υπονοούν το τοπίο. Είναι χωρίς ζωή και χωρίς συναισθηματική συμμετοχή. Αυτή έχει αποτραβηχτεί. Από που έχει αποτραβηχτεί; Στην αρχή υπήρχαν ακόμα πολύ χρωματιστές εικόνες. Και ήταν πάνω απ’ όλες εκείνη, που και ο Saint-Exupery ονόμασε “διεισδυτική”, αυτή με τα Baobab (δέντρο που ο καρπός τους λέγεται και ψωμί των πιθήκων), και για την οποία λέει πως την έχει ζωγραφίσει πολύ καλύτερα και έχει πιο πολύ χρώμα. Και τώρα έχουμε μια ζωγραφιά χωρίς καθόλου χρώμα. Είναι μια εικόνα της μοναξιάς μετά τον αποχαιρετισμό. Η εικόνα δείχνει το σημείο διασταύρωσης δυο αμμόλοφων, και το άστρο, όπου υπονοείται πως γύρισε ο μικρός πρίγκηπας. Είναι μια εικόνα της μοναξιάς η οποία έχει παραμείνει. Είναι φυσιολογικό να αισθάνεται κανείς μόνος και χωρίς ζωτικότητα, μετά την φυγή του μικρού πρίγκηπα. Δεν είναι κανένα άσχημο σύμπτωμα, αλλά κάτι φυσιολογικό: μια έρημος χωρίς ζωή-αυτή είναι η αίσθηση που μένει όταν φύγει η θεότης! Θα έλεγα πως η ζωγραφιά αυτή εκφράζει την απογοήτευση του, και γι’ αυτό ορθώς μεταδίδει το κενό και την λύπη. Είναι μια λιτή και αταίριαστη παράσταση της απογοήτευσης και της μοναξιάς. Πρέπει να το σκεφτεί πρώτα κανείς, γιατί δεν βιώνει κατευθείαν τον τόνο του συναισθήματος. Προσπαθήστε μια φορά να σχεδιάσετε το πως αισθάνεσθε, όταν σας έχουν εγκαταλείψει οι θεοί, και θα δείτε -το ελπίζω για το καλό σας- πως η φαντασία σας εκφράζεται με πιο πολύ ζωντάνια απ’ ότι εδώ. Απαιτείται μια καλλιτεχνική προσπάθεια -και ο Saint-Exupery ήταν καλλιτέχνης- για να εκφρασθεί η μοναξιά της ερήμου. Ζωγραφίστε μια πλατιά πεδιάδα και βάλτε το αίσθημα της ατμόσφαιρας εκεί μέσα, το τίποτα, και προσπαθήστε να εκφράσετε την λυπηρή ψύχρα του ουρανού, απ’ όπου μόνο ένα αστέρι κοιτάει την γη με το ψυχρό του φως. Όλοι σας έχετε δει εικόνες χαμού και απογοήτευσης, που σας σφίγγουν την καρδιά, όπου αισθανθήκατε την απώλεια, την απογοήτευση και το κενό, αλλά δεν είναι έτσι. Εδώ πρέπει να βάλετε ολόκληρη την φαντασία σας σε λειτουργία για να αισθανθείτε τι θέλει να εκφράσει. Σκέφτεστε πως πρέπει να είναι η μοναξιά, αλλά δεν σας αγγίζει και δεν σφίγγεται η καρδιά σας, γιατί η εικόνα δεν έχει χρώμα. Γιατί δεν την έκανε γκρίζα; Αν είχε χρησιμοποιήσει ένα λυπηρό γκρίζο, ίσως θα σας έπιανε ένα αίσθημα λύπης. Γιατί δεν έκανε τον ουρανό να φαίνεται σαν ένας άπειρος χρωματιστός κύκλος, η θέα του οποίου σε παγώνει; Εδώ δεν αισθάνεσθε ούτε παγωμένοι ούτε λυπημένοι. Πρέπει να αντικαταστήσετε την αντίδραση αυτή με την σκέψη. Κάτι λείπει. Είναι απλά νεκρό-ούτε καν μια απογοήτευση, ούτε λύπη! Η περιγραφή μέσα στο βιβλίο είναι βέβαια γεμάτη νοσταλγία, αλλά όχι η ζωγραφιά. Αν και η ζωγραφιά δείχνει μια λαχτάρα, είναι πολύ παιδιάτικη. Εκεί είναι απλά η ελπίδα ότι θα πάρει πίσω αυτό που έχασε: “Σε παρακαλώ, γράψε μου το γρηγορότερο δυνατό…” Μπορεί να φανταστεί κανείς πως κάποιος χρησιμοποιεί μια κάρτα, το πιο φτηνό μέσο, παρακαλώντας να πληροφορηθεί πχ η αστυνομία για κάποιον που αγνοείται. Πέραν όμως από την επιθυμία του παιδιού να ξαναπάρει πίσω το παιχνίδι του, και την φτωχή έκφραση αυτού του αισθήματος, ο αποχαιρετισμός δεν έχει καθόλου ένταση. Ίσως να μην είχε συνειδητοποιήσει πως ήταν θεός. Αλλιώς δε θα παρακαλούσε να τον πληροφορήσουν με τον τρόπο αυτό. Φανταζόμαστε μια έκκληση στον κόσμο, να με πληροφορήσει, “αν βρείτε τον θεό μου”. Και πάλι ερχόμαστε αντιμέτωποι με το σβηστό ηφαίστειο. Η συναισθηματική ένταση δεν είναι αρκετή, και αυτός είναι ο κίνδυνος-μια κατάσταση χαρακτηριστική για ένα πρόσωπο, η αντίδραση του οποίου σε τέτοιες καταστάσεις είναι απλά να πει “ωχ, ναι, ναι”. Μερικές φορές είναι απλά μια προσποίηση και υποτυπώδης αντίδραση. Δείχνετε πως δεν έχετε κανένα συναίσθημα, από τα κρύα σας όμως χέρια και άλλα συμπτώματα συμπεραίνεται πως το συναίσθημα είναι παρόν. Αλλά δεν έχει κάποια ενέργεια, γιατί είναι προσποίηση. Αλλά αν πράγματι δεν έχετε κανένα συναίσθημα -όταν το ηφαίστειο είναι καμένο- τότε τα πράγματα είναι επικίνδυνα.

Θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς πως ο Saint-Exupery ήταν διαισθητικός, και είχε θεωρήσει την εμπειρία αυτή ως ένα επεισόδιο που έπρεπε να τελειώσει, όπως και η καταναγκαστική του προσγείωση στην έρημο. Δεν διαποτίζει ολόκληρο το βιβλίο ένα αίσθημα πως η εμπειρία θα διαρκέσει για λίγο και μετά θα τελειώσει; Δε θα μπορούσε η φτώχεια της εικόνας μαζί με την εμπειρία, να αφήσει ένα αίσθημα, πως δεν υπάρχει απογοήτευση, πως όλα έπρεπε να φτάσουν σε ένα τέλος και πως ο ίδιος δεν μπορεί να κάνει τίποτα; Αυτή η υπόθεση όμως θα έδινε μεγάλο βάρος στην διάνοια, και αυτό θα ήταν μια ανώμαλη αντίδραση για τον Saint-Exupery. Φανταστείτε πως αγαπάτε κάποιον, και αυτός πεθαίνει από μια ανίατη ασθένεια. Η διάνοια σας το ξέρει! Ξέρει πως η εμπειρία αυτή πρέπει να τελειώσει. Η σχέση πρέπει να τελειώσει, ο γιατρός σας είχε προειδοποιήσει πως ο ασθενής έχει μόνο τρεις βδομάδες ζωή, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν έχετε καμιά συναισθηματική αντίδραση. Ακόμα και όταν γνωρίζετε πως η σχέση σας αναπόφευκτα τελειώνει, το συναίσθημα σας δεν παύει εξαιτίας αυτού. Αυτό είναι το θέμα. Είναι σαφές πως, μια εμπειρία όπως αυτή που ο Saint-Exupery είχε στην έρημο με τον μικρό πρίγκηπα, έπρεπε να τελειώσει. Η εμπειρία μας διδάσκει πως τα πράγματα είναι έτσι. Αλλά αυτή ακριβώς είναι η αδυναμία μιας προσωπικότητας όπως ήταν ο Saint-Exupery. Άνθρωποι οι οποίοι αποκόπτονται από τα αισθήματα τους και το συναισθηματικό τους επίπεδο, για να αποφύγουν τον πόνο, ή επειδή είναι ανίκανοι να αισθανθούν και να πονέσουν, τα αντικαθιστούν όλα αυτά με τον συλλογισμό. Λένε απλά: “εντάξει, έπρεπε να τελειώσει”. Αυτό είναι ένα διανοητικό επιχείρημα, και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που λείπει η συναισθηματική ένταση. Το να είναι κανείς συνεχώς διαποτισμένος από το αίσθημα της προσκαιρότητος της ζωής, και για τον λόγο αυτό να ετοιμάζεται διαρκώς για το τέλος , πριν αυτό πράγματι να έχει φτάσει, είναι ένα χαρακτηριστικό του Puer aeternus. Όταν πιάνει πχ φιλία με ένα κορίτσι, ο Puer γνωρίζει πως το τέλος θα είναι απογοήτευση και αποχαιρετισμός. Έτσι λοιπόν δεν δίνεται με όλη του την καρδιά στην εμπειρία. Αντί αυτού είναι πάντα έτοιμος να πει το αντίο. Όσον αφορά την διάνοια, έχει δίκαιο, αλλά δεν ζει. Η διάνοια έχει μεγάλη σημασία στην ζωή του, και δεν λαμβάνει υπόψη την μη διανοητική πλευρά του ανθρώπου, η οποία δεν σκέφτεται συνεχώς την οπισθοδρόμηση, απλά και μόνο γιατί αναμένεται μια απογοήτευση. Γιατί δεν μπορούμε να πούμε: “Θα επέλθει φυσικά μια απογοήτευση, γιατί όλες οι εμπειρίες της ζωής είναι πρόσκαιρες, και μπορούν να τελειώσουν με μια απογοήτευση, αλλά δε θέλουμε να το προδικάσουμε. Θέλουμε να αφοσοιωθούμε στην κατάσταση με όλη μας την αγάπη, για όσο διαρκέσει.” Το ένα δεν αποκλείει το άλλο. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς τρελός, και να πιστεύει μόνο στην τύχη, και να πέφτει από τα σύννεφα όταν συμβεί κάτι, αλλά είναι μια τυπική και αρρωστημένη αντίδραση, όταν κάποιος-με την προοπτική της οδύνης-οπισθοδρομεί όντας στην αρχή ακόμα. Είναι κάτι που κάνουν πολλοί νευρωτικοί. Προσπαθούν να προπονηθούν να μην υποφέρουν, με το να υποθέτουν πως κάθε τι θα καταλήξει σε οδύνη. Το εν λόγω πρόσωπο λέει: “Πάντα προ-βλέπω την οδύνη που έρχεται, και έτσι είμαι εξοπλισμένος εναντίον της. Προσπαθώ να την παραστήσω στην φαντασία μου.” Αυτό όμως κρατάει τον άνθρωπο μακριά από την ζωή. Απαιτείται μια διπλή στάση: να γνωρίζει κανείς πως θα εξελιχθούν τα πράγματα, και παρόλα αυτά να αφήνεται ολοκληρωτικά στην εμπειρία. Αλλιώς δεν είναι ζωή αυτό το πράγμα. Η διάνοια τα οργανώνει πριν συμβούν, ώστε να είναι κανείς προστατευμένος από την οδύνη-ώστε να μην είναι απροετοίμαστος. Στην περίπτωση αυτή, η διάνοια και η συνείδηση αφαίρεσαν πολλά από την ζωή. Αυτό ακριβώς προσπαθεί να κάνει όλη την ώρα ο Puer aeternus. Δε θέλει να δοθεί στη ζωή και προσπαθεί να την μπλοκάρει, με το να την προγραμματίζει με την διάνοια του.

Μερικές φορές σκέφτομαι, πόσο πιο ζωντανοί θα ήταν αυτοί οι άνθρωποι αν μπορούσαν να υποφέρουν! Αν δεν μπορούν να είναι ευτυχείς, ας είναι τουλάχιστο δυστυχείς, πραγματικά δυστυχείς, και τότε θα ήταν ανθρώπινοι. Αλλά πολλοί Pueri aeterni δεν μπορούν να είναι πραγματικά δυστυχείς! Δεν έχουν την μεγαλοψυχία και το θάρρος, να εκτεθούν σε μια κατάσταση, που θα μπορούσε να τους κάνει δυστυχείς. Σαν δειλοί χτίζουν εκ των προτέρων γεφύρια, τα οποία θα χρησιμοποιήσουν για να δραπετεύσουν. Υποψιάζονται την απογοήτευση για να μην δεχθούν το χτύπημα, και αυτό είναι η άρνηση τους να ζήσουν.

Πως θα μπορούσε να εκφρασθεί το περιτειχισμένο, απαρνημένο συναίσθημα; Αν και το αρνείται κανείς, είναι όμως εκεί. Δεν το βλέπω όμως, εκτός στον θερμό αυθορμητισμό της τριανταφυλλιάς και στα ξεσπάσματα της, στα οποία εγκαταλείπεται. Όταν επιδεικνύεται, το κάνει έντονα, όταν θυμώνει επίσης, και όταν υψηλοφρονεί, το κάνει μέχρι τα άκρα. Έχει μια κάποια απολυτότητα στην έκφραση. Είναι ευθύς όσον αφορά στην στιγμιαία διάθεση της, και αυτό είναι κάτι. Προφανώς η γυναίκα του Saint-Exupery ήταν έτσι. Ήταν εκπληκτικά αυθόρμητη, μέχρι σοκαρίσματος. Στο βιβλίο βέβαια αυτό εκδηλώνεται αρνητικά ως ελαφρά συναισθηματικότητα, η οποία υπονοεί πάντα μια έλλειψη συναισθήματος, το οποίο δεν μπορεί να υποκαταστήσει. Αυτή είναι μια άλλη πτυχή της ζωγραφιάς.

Πρέπει να διερωτηθούμε, τι σημαίνει το ότι ο μικρός πρίγκηπας θέλει ένα φίμωτρο για το πρόβατο, ώστε να μην μπορεί να φάει την τριανταφυλλιά. Βλέπετε πως πρέπει να λειτουργήσει όλη η ιστορία: θέλει ένα πρόβατο που θα τρώει τις παραφυάδες των baobab. Αν όμως το αφήσει ελεύθερο πάνω στο άστρο του δε θα μπορεί φυσικά να ξεχωρίσει μεταξύ της τριανταφυλλιάς και των παραφυάδων, και θα τα φάει όλα. Ο μικρός πρίγκηπας σχεδιάζει πιθανόν, να τοποθετήσει μια γυάλα πάνω από την τριανταφυλλιά, και μετά να αφήσει το πρόβατο να φάει τις παραφυάδες. Θα βάλει μετά στο πρόβατο ένα φίμωτρο, και θα μπορέσει να αφαιρέσει την γυάλα από την τριανταφυλλιά. Με τον, πολύ αφελή, τρόπο αυτόν μπορεί να κρατήσει το πρόβατο και την τριανταφυλλιά χωρισμένα. Επειδή στον κόσμο του, το ζωγράφισμα είναι ένα είδος δημιουργίας, ζητά από τον Saint-Exupery να του ζωγραφίσει ένα φίμωτρο, το οποίο θα βάλει στο κουτί μαζί με την εικόνα του προβάτου, και με τον τρόπο αυτό θέλει να προφυλάξει την τριανταφυλλιά. Στην αναταραχή του αποχαιρετισμού, ξεχνά το λουρί, και όταν ο Saint-Exupery αργότερα το θυμάται ξαφνικά, λέει: “Τι θα γίνει τώρα;” Και μετά σκέφτεται, πως μέχρι το τέλος της ζωής του θα τον βασανίζει το ερώτημα, αν το πρόβατο έφαγε την τριανταφυλλιά ή όχι. Στο ερώτημα αυτό δεν δέχεται καμιά απάντηση, είναι ένας λογισμός που από δω και πέρα θα τον βασανίζει.

Όταν προηγουμένως είχα αρχίσει να ερμηνεύω το πρόβατο, είπα πως, μπορεί να είναι ένα από τα πιθανά μικρά λάθη, που μπορεί να προκαλέσουν θανάσιμα ατυχήματα. Αν πχ πρόβατα βόσκουν στον διάδρομο προσγείωσης, και ένα αεροπλάνο που προσγειώνεται χτυπήσει ένα από αυτά και ανατραπεί. Είπα επίσης πως το πρόβατο παριστάνει τον μαζάνθρωπο, την ψυχή που ανήκει στο κοπάδι. Στην αρνητική του πλευρά είναι η συλλογικότητα του ενστικτώδους στρώματος της ψυχής. Παλιά έβαζαν μαζί με τα πρόβατα και μερικά γίδια, γιατί αυτά δεν τα χάνουν αν επιτεθεί λύκος. Με τον τρόπο αυτό γλίτωναν και τα πρόβατα. Με ένα κριάρι αρχηγό, όλο το κοπάδι θα έπεφτε στον πανικό και θα τον ακολουθούσε. Για να ισοσταθμιστεί η βλακεία των προβάτων έτρεφαν και μερικά γίδια μαζί. Οι λύκοι όμως έμαθαν πως πρώτα πρέπει να φάνε τις γίδες για να μπορέσουν να πανικοβάλουν τα πρόβατα. Αν το πρόβατο είναι το συλλογικό στοιχείο που καταστρέφει την διαδικασία εξατομίκευσης λόγω της συλλογικότητας του, δεν θα προκαλούσε απορία αν έτρωγε την τριανταφυλλιά. Ως μαντάλα, η τριανταφυλλιά είναι ο πυρήνας της διαδικασίας εξατομίκευσης, και το τρομακτικό στοιχείο του βιβλίου είναι πως στην άλλη πλευρά, στο επέκεινα, η διαδικασία αυτή καταστρέφεται. Πάνω στην γη το πρόβατο δεν είναι εντελώς αρνητικό, γιατί ο Puer aeternus χρειάζεται μια προσαρμογή στο συλλογικό. Συνήθως πάσχει από μια εσφαλμένη ατομικότητα, και δεν προσαρμόζεται επαρκώς στα συλλογικά. Οι περισσότεροι Pueri αποφεύγουν την στρατιωτική θητεία, , γιατί δε θέλουν να είναι πρόβατα. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι καλό να είναι κανείς πρόβατο, και να προσαρμοστεί στα κοινά. Αλλά στην περίπτωση του Saint-Exupery, η συλλογικότητα εξαπλώνεται μέχρι το άστρο, όπου κανονικά δεν θα έπρεπε να ζουν πρόβατα. Αυτός είναι ένας τραγικός μηχανισμός: αν είναι κανείς ακραίος στην άρνηση του να προσαρμοστεί στην συλλογικότητα, εξαναγκάζεται κατά κάποιο τρόπο από πίσω και από μέσα να προσαρμοστεί. Αν το παίζετε πιο εξατομικευμένοι απ’ όσο είστε, αν αποφεύγετε την προσαρμογή, γιατί νομίζετε πως είστε κάτι ιδιαίτερο, με όλη την νευρωτική ματαιοδοξία που χαρακτηρίζει κάποιον που νομίζει πως είναι ιδιαίτερος και από όλους παρεξηγημένος, ενώ έχει μια ευαίσθητη ψυχή-αν έχετε λοιπόν αυτές τις εσφαλμένες απαιτήσεις και για τον λόγο αυτό δεν προσαρμόζεστε στην ανθρωπότητα, τότε είστε ακριβώς ένα πρόσωπο που στην πραγματικότητα δεν έχει τίποτα προσωπικό.

Έχω ήδη αναφέρει πως οι άνθρωποι έχουν πάντα την ίδια αντίδραση όταν μιλώ για τον Puer aeternus: όλοι γνωρίζουν πολλούς τέτοιους άνδρες και έχουν μπροστά στα μάτια τους ένα σωρό παραδείγματα, από όπου γίνεται φανερό, πως ο Puer aeternus δεν είναι σε καμιά περίπτωση αυθεντικός. Στην πραγματικότητα, ο Puer aeternus είναι ένας πολύ κοινός τύπος, και τίποτε άλλο. Και όσο επιμένει να παίζει τον ρόλο του πρίγκηπα, με την πίστη πως είναι κάτι ιδιαίτερο, τόσο πιο σαφές είναι πως δεν είναι άλλο παρά ένας συνηθισμένος νευρωτικός. Ένας τύπος που μπορεί να περιγραφεί κλινικά, και η προσωπικότητα του οποίου μπορεί να οριστεί πλήρως, σχεδόν αποκλειστικά, με ιατρικούς όρους. Επειδή ακριβώς ο Puer aeternus καλλιεργεί αυτές τις εσφαλμένες απαιτήσεις, γίνεται μέσα του κοινότυπος-με αποτέλεσμα καμιά από τις αντιδράσεις του να είναι πραγματικά προσωπική ή ιδιαίτερη. Γίνεται κατά κάποιο τρόπο αρχέτυπο, και όταν γίνει κανείς αρχέτυπο, δεν είναι αυθεντικός, ούτε ο εαυτός του, και για τον λόγο αυτό δεν είναι ιδιαίτερος. Για τον λόγο αυτό, αν βρεθείτε με ένα Puer aeternus, μπορείτε να του πείτε: “Δεν είναι αυτές και αυτές οι αντιλήψεις σας; Δεν έχετε προβλήματα σε τούτα και κείνα τα σημεία; Και δεν αφορούν τα κορίτσια; Δεν έχετε αυτές και αυτές τις εμπειρίες με τα κορίτσια;” Και θα απαντήσει: “Πράγματι! Πως το ξέρετε; Πως με γνωρίζετε τόσο καλά;” Αν ταυτίζεστε με ένα αρχέτυπο, μπορώ να περιγράψω όλες τις αντιδράσεις σας, γιατί ένα αρχέτυπο έχει συγκεκριμένο σύνολο αντιδράσεων. Μερικές φορές είναι δυνατόν να προβλεφθεί πως φαίνεται και πως αισθάνεται ο Puer aeternus. Είναι απλά το αρχέτυπο του αιώνιου έφηβου θεού, και για τον λόγο αυτό φέρει όλα τα χαρακτηριστικά του: έχει μια νοσταλγική επιθυμία θανάτου, θεωρεί πως είναι κάτι ιδιαίτερο, είναι το ένα ευαίσθητο μεταξύ όλων των αναίσθητων προβάτων. Θα έχει προβλήματα με μια βίαιη, καταστροφική σκιά, την οποία δεν θέλει να ζήσει, αλλά να προβάλει.,κτλ. Αυτό δεν είναι κάτι το ιδιαίτερο. Όσο πιο δυνατή η ταύτιση με τον έφηβο θεό, τόσο λιγότερο προσωπικός είναι ο εν λόγω άνθρωπος, αν και ο ίδιος θεωρεί πως είναι πολύ ιδιαίτερος. Όταν σχιζοφρενείς άνθρωποι πιστεύουν πχ, πως είναι ο Ιησούς Χριστός, όλοι τους λένε το ίδιο πράγμα. Ο Γιουνγκ είχε μια φορά στο νοσοκομείο δυο Ιησούς, τους οποίους έφερε μια φορά σε επαφή και τους σύστησε λέγοντας: “Εδώ ο κύριος Müller. Πιστεύει πως είναι ο Ιησούς Χριστός. Και εδώ ο κύριος Meier, ο οποίος επίσης πιστεύει πως είναι ο Ιησούς Χριστός.” Μετά βγήκε ο Γιουνγκ κι τους άφησε μόνους. Μετά από λίγο βρήκε τον ένα καθήμενο σε μια γωνιά, και χτυπούσε με τα δάκτυλα το τραπέζι. Ο άλλος στεκόταν στο παράθυρο και κτυπούσε με τα δάκτυλα το τζάμι. Τους ρώτησε τότε αν αποφάσισαν ποιος είναι ο αληθινός Ιησούς Χριστός. Και οι δυο τότε, κοιτώντας και δείχνοντας ο ένας τον άλλο είπαν: “Αυτός είναι εντελώς μεγαλομανής!”. Και οι δυο τους το έβλεπαν το πρόβλημα ξεκάθαρα στον άλλο. Η διάγνωση ήταν ορθή, μόνο όταν αφορούσε τον άλλο.

Τέλος του κεφαλαίου που αφορά στο έργο “Ο μικρός πρίγκηπας”.

Μετάφραση : Πέτρος

Αμέθυστος

>Marie Louise von Franz — Puer aeternus (26)

>

ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΑΠΌ : Τετάρτη, 16 Μαρτίου 2011
Αιώνιος έφηβος και δημιουργικός – Genius Ewiger Jüngling und kreativer Genius
Μέρος πρώτο: “Ο μικρός πρίγκηπας”(Saint-Exupery)
3. Ο αποχαιρετισμός 5

Το ίδιο ισχύει και για το έργο του καλλιτέχνη, που μέσω της έμπνευσης από το ασυνείδητο δημιούργησε κάτι εξαιρετικά όμορφο, και θέλει να συνεχίσει να δημιουργεί με το ίδιο στιλ. Το έργο ήταν μια επιτυχία, γίνεται αντικείμενο θαυμασμού, και ο καλλιτέχνης αισθάνεται πως πέτυχε κάτι και πως δημιοούργησε κάτι πολύτιμο. Θέλει να το επαναλάβει, να το ζωγραφίσει ή να το γράψει με τον ίδιο τρόπο, αλλά έχει φύγει! Η δεύτερη, τρίτη, τέταρτη παραλλαγή είναι ένα τίποτα-η θεϊκή ουσία έχει εξαφανιστεί, το πνεύμα έφυγε από το μπουκάλι, και αυτός δεν μπορεί να το ξαναβάλει μέσα. Συχνά συμβαίνει , νέοι άνθρωποι να δημιουργούν κάτι που γίνεται μεγάλο “χιτ”, και κατόπιν μένουν για πολύ καιρό άγονοι, γιατί δεν μπορούν να επιστρέψουν στην πηγή. Μια εγωτική επιθυμία έχει εισχωρήσει μυστικά. Αυτή είναι η πτώση των “παιδιών θαυμάτων”, των εξαιρτικά χαρισματικών παιδιών, που στο μένουν σε καποια στιγμή στείρα, γιατί δεν μπορούν να βγουν από αυτή την δυσκολία. Η μοναδική λύση είναι αποστρέψουν την προσοχή τους, και ούτε για μια στιγμή να μην κοιτάξουν πίσω. Ο Saint-Exupery όμως κοιτάζει πίσω, – “γράψτε μου αμέσως, αν είναι πάλι εκεί…”-σαν να έλπιζε συνεχώς να ξαναέχει αυτή την εμπειρία. Αυτό είναι μοιραίο.

Το φίδι δαγκώνει τον μικρό πρίγκηπα στην φτέρνα, ένα σημείο όπου κανονικά θα δάγκωνε ένα φίδι. Αλλά η φτέρνα είναι και ένα μυθολογικό μοτίβο. Γνωρίζεται την αχίλλειο πτέρνα, το μοναδικό τρωτό σημείο του Αχιλλέα. Πολλές άλλες θεότητες που λυτρώνουν, δέχτηκαν πληγές στα πόδια τους. Ένα παράδειγμα είναι ο Φιλοκτήτης, περί του οποίου γράφει ο Karl Kerenyi στο δοκίμιο του “Ήρως Ιατρός”39. Εκεί μάζεψε όλο το υλικό από την ελληνική γραμματεία περί θεραπευτών θεών και δαιμόνων: Ασκληπιός, Χείρων κτλ, που όλοι τους είχαν πληγωθεί, και γι’ αυτό μπορούσαν να θεραπεύουν. Πρέπει κανείς να πληγωθεί για να γίνει θεραπευτής. Αυτό είναι μια εικόνα ενός παγκόσμιου μυθολογικού μοτίβου, που περιγράφεται στο βιβλίο του Mircea Eliade περί μύησης των θεραπευτών και σαμάνων40. Κανείς δεν μπορεί να γίνει κάτι από τα δυο χωρίς προηγουμένως να έχει πληγωθεί: είτε ο μυητής θα κάνει μια τομή και θα τοποθετήσει μαγικούς λίθους μέσα στο σώμα του, είτε θα ριφθεί ένα ακόντιο στον λαιμό του, ή κάτι παρόμοιο. Τα βιώματα είναι συνήθως εκστατικά-άστρα ή πνευματόμορφοι δαίμονες τους χτυπούν ή τους κόβουν. Σε κάθε περίπτωση όμως πρέπει να τρυπηθούν ή να κοπούν πριν γίνουν θεραπευτές, γιατί μόνο έτσι αποκτούν την ικανότητα να θεραπεύουν άλλους.

Αν ο σκοπός ήταν μόνο να γνωρίσει κανείς την διαδικασία του πόνου, της πληγής και της αποθεραπείας της, τότε θα μπορούσε ο καθένας από μας να γίνει θεραπευτής ή σαμάνος, γιατί ο καθένας από μας έχει κάποτε υποφέρει. Αυτό όμως που είναι σημαντικό, είναι το εν λόγω πρόσωπο να καταφέρει να υπερβεί και τον πόνο, αφού έχει πληγωθεί. Οι ιθαγενείς στις πολικές περιοχές εντοπίζουν την διαφορά μεταξύ ενός συνηθισμένου ανθρώπου που υποφέρει και ενός θεραπευτή, στο γεγονός ότι ο θεραπευτής βρίσκει τον δρόμο, χωρίς καμιά εξωτερική βοήθεια, να ξεπεράσει τον πόνο και να βγει από την δυσκολία του. Μπορεί να ξεπεράσει τον δικό του πόνο, βρίσκει ένα δημιουργικό δρόμο για να βγει, και αυτό σημαίνει πως βρίσκει το δικό του μοναδικό φάρμακο. Ο Eliade διηγείται την ιστορία ενός επιτυχημένου κηνυγού ταράνδων, ο οποίος προμήθευε με φαγητό την φυλή του, και για τον λόγο αυτό τον θεωρούσαν μεγάλο άνδρα. Αυτό ποτέ δεν είχε σκεφτεί να γίνει σαμάνος. Σε καποιά στιγμή όμως παθαίνει μια νεύρωση, που τον εμποδίζει από το κυνήγι. Τότε ανακαλύπτει πως η αρρώστεια εξαφανίστηκε μόλις έμαθα να χτυπά το τύμπανο όπως το κάνουν οι σαμάνοι. Μόλις αρχίζει λοιπόν να ασκεί την πράξη των σαμάνων, να καλεί τα πνεύματα και να κατασκευάζει το φάρμακο, θεραπεύει τον εαυτό του. Αφού λοιπόν θεράπευσε τον εαυτό του, δεν κάνει πια τον σαμάνο, και πάει πάλι για κυνηγί. Τότε η αρρώστια επιστρέφει, και αυτός απρόθυμα άρχίζει να ασχολείται πάλι μαζί της και γίνεται θεραπευτής, γιατί αυτός είναι προφανώς ο μόνος τρόπος για να μείνει υγιής. Ενάντια στην επιθυμία και την θέληση του, σταματά το κυνήγι για πάντα. Το παράδειγμα μας δείχνει πολύ καλά πως ένας άνθρωπος αναγκάζεται να βρει το δικό του φάρμακο, αφού μια νεύρωση τον έχει προσβάλει, και τον έχει σπρώξει στην πράξη της θεραπείας. Όταν ο κυνηγός αρρώστησε για πρώτη φορά, αναζήτησε φυσικά την βοήθεια ενός σαμάνου που προσπάθησε να τον θεραπεύσει. Κανένας σαμάνος όμως δεν μπόρεσε να τον θεραπεύσει. Έπρεπε να θεραπεύσει τον εαυτό του, να εξασκήσει τις πράξεις των σαμάνων, και μετά μπόρεσε να θεραπευθεί. Ο θεραπευτής ήρωας είναι επομένως εκείνος, ο οποίος βρίσκει ένα δημιουργικό διέξοδο, ένα δρόμο που δεν είναι ακόμα γνωστός και δεν ακολουθεί κανένα σχήμα. Κανονικοί άρρωστοι άνθρωποι ακολουθούν ένα συνηθισμένο σχήμα, αλλά ο σαμάνος δεν μπορεί να θεραπευθεί με τις κοινές μεθόδους. Πρέπει να βρει τον ιδιαίτερο δρόμο, τον μοναδικό που του ταιριάζει. Η δημιουργική προσωπικότης, που είναι ικανή γι’ αυτό, γίνεται θεραπευτής, και αναγνωρίζεται από τους συναδέλφους της.

Νομίζω πως αυτή είναι η πιο πειστική και η πιο απλή ερμηνεία του μοτίβου. Μπορούμε όμως να το δούμε και αλλιώς. Και έτσι παρουσιάζεται και στην ιστορία μας.

Όταν ο εαυτός και το εγώ συναντηθούν και έρθουν σε επαφή, ποιος πληγώνεται; Με το που θα συναντηθούν θα πληγωθούν και οι δυο. Γιατί η συνάντηση με το εγώ είναι μια πληγή για το σύμβολο του εαυτού, και για το εγώ, η συνάντηση με τον εαυτό είναι μια πληγή. Αυτά τα δυο δεν μπορεί να συναντηθούν χωρίς να προκαλέσουν ζημιά το ένα στο άλλο. Ο τρόπος με τον οποίο ζημιώνεται ο εαυτός είναι να γίνει μια μερική πραγματικότητα, αντί να είναι μια εν δυνάμει ολότητα. Στο εξατομικευμένο πρόσωπο γίνεται εν μέρει πραγματικός, στις πράξεις και τα λόγια του προσώπου αυτού, που πραγματώνουν τον εαυτό. Αυτό είναι βέβαια ένας περιορισμός για τον εαυτό και τις δυνατότητες του. Το εγώ από την άλλη πληγώνται, γιατί στη ζωή του αναδύεται κάτι μεγαλύτερο. Για τον λόγο αυτό λέει ο Jung, πως σημαίνει μεγάλο πόνο η είσοδος στην διαδικασία της εξατομίκευσης. Προκαλεί μια μεγάλη πληγή, γιατί, για να το πούμε απλά, χάνουμε την ικανότητα να καθορίζουμε την ζωή μας βάσει των θελημάτων μας.

Όταν παίρνουμε στα σοβαρά το ασυνείδητο και την διαδικασία εξατομίκευσης, βιώνουμε περιορισμούς στην ελευθερία μας να παίρνουμε αποφάσεις. Αν σκεφτόμαστε πχ να πάμε κάπου, και το όνειρο λέει όχι, πρέπει να παραιτηθούμε από την σκέψη μας. Μερικές φορές είναι εντάξει, αλλά μερικές φορές είναι πολύ εκνευριστικές τέτοιες αποφάσεις. Το να μην βγει κανείς το βράδυ ή να μην πάει κάποιο ταξίδι, δεν είναι και τόσο σπουδαίο. Υπάρχουν όμως πολύ πιο σοβαρές υποθέσεις, όπου επιθυμούμε κάτι παρα πολύ, αλλά το ασυνείδητο εκδηλώνει ξαφνικά την διαφωνία του. Αισθανόμαστε συντετριμμένοι, σαν σε μια παγίδα ή φυλακή κλεισμένοι, σαν πάνω στο σταυρό καρφωμένοι. Με όλη μας την καρδιά και με όλες μας τις αισθήσεις θέλουμ κάτι, και το ασυνείδητο είναι εναντίον.

Αυτές οι στιγμές είναι φυσικά μια εμπειρία έντονου πόνου, που προέρχεται από την συνάντηση με τον εαυτό. Αλλά και ο εαυτός υποφέρει, γιατί βρίσκεται ξαφνικά εγκλωβισμένος στην πραγματικότητα μιας συνηθισμένης ανθρώπινης ζωής. Γι΄ αυτό παραπέμπει ο Jung σε ένα λόγο του Χριστού από τις απόκρυφες Πράξεις κατά Ιωάννη: ο Χριστός βρίσκεται στο μέσο των Αποστόλων που χορεύουν και λέει: «Είναι τον ανθρώπινο σας πόνο που θέλω να υποφέρω». Αυτός είναι ο πιο απλός τρόπο να το εκφράσει. Όταν η θεϊκή μορφή δεν βρίσκεται σε επαφή με κάποιον άνθρωπο, δεν υποφέρει. Η θεϊκή μορφή επιθυμεί να βιώσει τον ανθρώπινο πόνο-και όχι μόνο τον επιθυμεί αλλά και τον προκαλεί. Ο άνθρωπος δε θα υπέφερε αν δεν ήταν συνδεδεμένος με κάτι μεγαλύτερο. Ή θα υπέφερε σαν ζώο, δηλ θα αποδεχόταν την μοίρα και θα πέθαινε. Όταν υποτάσσεται κανείς σαν ζώο σε ό,τι συμβαίνει, τότε δεν υποφέρει έντονα, αλλά ο πόνος του είναι αμβλύς. Τα αποδέχονται τα πράγματα όπως είναι: σε κάποιο ατύχημα χάνεται ένα πόδι, και αυτά κουτσαίνουν με τα τρία. Τυφλώνονται και προσπαθούν να συνεχίσουν χωρίς μάτια τη ζωή τους, αλλά πιθανόν θα πεθάνουν. Αυτά συμβαίνουν συνεχώς στην φύση, αλλά ο άνθρωπος αισθάνεται συνειδητά τι του συμβαίνει. Έχει μια μεγαλύτερη ικανότητα για να υποφέρει, γιατί είναι πιο συνειδητός. Αν του ακρωτηριάσουν τα πόδια ή αν τυφλωθεί, το αίσθημα είναι πιο βαθύ και πιο έντονο, γιατί έχει πιο πολύ εγώ, και λόγω αυτού την ικανότητα να επαναστατεί εναντίον της μοίρας. Αν έχετε δουλέψει με ανθρώπους που είχαν δεχθεί τρομερά χτυπήματα της μοίρας, θα έχετε βέβαια δει τι υπόβαθρο προσφέρει αυτό. Τέτοιοι άνθρωποι λένε: «Δεν μπορώ να το αποδεχθώ! Δεν μπορώ! Γιατί να συμβεί σε μένα; Δεν είναι δυνατόν να πάνε πίσω τα πράγματα, αλλά δεν μπορώ να το αποδεχθώ!» Το ζώο δεν δείχνει μια τέτοια ένταση στον πόνο του. Προσπαθεί να συνεχίσει την ζωή του μέχρι να πεθάνει. Προσπαθεί να κινηθεί, ακόμα και όταν τα πίσω πόδια του είναι παραλυμένα, και πθαίνει γιατί κάποιο άλλο ζώο θα το φάει. Ένα γρήγορο και ευπρόσδεκτο τέλος. Για μας είναι χειρότερα τα πράγματα, γιατί λόγω της σύγχρονης ιατρικής, ο άνθρωποςς δεν πεθαίνει τόσο γρήγορα. Μας φροντίζουν στα νοσοκομεία, και τότε εμφανίζεται το πρόβλημα: Τι σημαίνει αυτό; Γιατί πρέπει να συνεχίσω να ζω; Σε τέτοιες περιπτώσεις ο πόνος γίνεται πιο έντονος και τρομερός. Γίνεται θρησκευτικό πρόβλημα. Μπορούμε να πούμε πως ο άνθρωπος είναι πιο ανοικτός στον αληθινό και έντονο πόνο, και ο λόγος είναι πως μέσα μας είναι κάτι που σκέφτεται πως τα πράγματα δε θα΄ πρεπε να είναι έτσι. Αν όμως είναι μέρος της μου και μάλιστα αναπόφευκτο, τοτε πρέπει να ξέρω τι σημαίνει. Αν γνωρίζω το νόημα του, μπορώ να αποδεχθώ τον πόνο, αλλιώς όχι. Είδα ανθρώπους που αποδέχθηκαν ό,τι τους συνέβαινε, με μια κατάφαση και ηρεμία, εφόσον έβλεπαν ένα νόημα στην κατάσταση. Αν και ο πόνος δεν σταματούσε, είχαν ένα είδος ήσυχου νησιού μέσα τους, γιατί τους ελάφρυνε το αίσθημα πως γνωρίζουν γιατί υποφέρουν. Για να βρούμε όμως ένα λογο για τον πόνο αυτό, πρέπει να ακολουθήσουμε τον δρόμο της εξατομίκευσης μας, γιατί ο λόγος για τον καθένα είναι διαφορετικός και μοναδικός. Για τον λόγο αυτό πρέπει να βρει κανείς αυτή την μοναδική σημασία. Γι΄ αυτό διερευνώντας το ερώτημα περί του νοήματος του πόνου σας, διερευνάτε και το νόημα της ζωής σας. Ψάχνετε να βρείτε ένα μεγαλύτερο σχέδιο στη ζωή σας. Αυτό υποδεικνύει και το γιατί ο πληγωμένος θεραπευτής είναι αρχέτυπο του εαυτού-μια από τις πιο διαδεδομένες εικόνες του-και γιατί βρίσκεται στην βάση όλων των αληθινών διαδικασιών θεραπείας.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος

>Marie Louise von Franz — Puer aeternus (25)

>

ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΑΠΌ : ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ, 11 ΜΑΡΤΊΟΥ 2011
Αιώνιος έφηβος και δημιουργικός – Genius Ewiger Jüngling und kreativer Genius
Μέρος πρώτο: “Ο μικρός πρίγκηπας”(Saint-Exupery)

3. Ο αποχαιρετισμός 4

Αυτό το μέρος πρέπει συζητήσουμε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, γιατί είναι γεμάτο σύμβολα. Κατ’ αρχάς να πούμε, πως ο μικρός πρίγκηπας έπρεπε να πεθάνει σαν άνθρωπος, για να μπορέσει να επιστρέψει στο άστρο του. Λέει πως το σώμα του είναι πολύ βαρύ για να πάει μαζί μ’ αυτό. Αυτό είναι ένα πολύ περίεργο μοτίβο, γιατί αν δούμε τον μικρό πρίγκηπα ως εσωτερική ψυχολογική μορφή-ως σύμβολο του εαυτού στον Saint-Exupery-τότε δεν θα ήταν γι’ αυτόν αναγκαίο να αποθέσει το σώμα του. Θα ήταν ήδη στην περιοχή του ψυχικού, και θα μπορούσε να επιστρέψει όποτε ήθελε, να ξανάρθει στη γη, να ξαναπάει. Είχε έρθει κάτω συρόμενος από ένα σμήνος πουλιών. Είχε επομένως μια κάποια σωματικότητα. Δεν μπορούσε να πετάξει ή απλά να πέσει στη γη, αλλά χρειαζόταν την βοήθεια των πουλιών. Είναι περίεργο πως δεν του ξανάρθε αυτή η ιδέα. Αυτό όμως που θέλω να τονίσω είναι πως αποτελείται από ψυχή και σώμα. Δεν είναι ένα περιεχόμενο του ασυνειδήτου που έμεινε στο επέκεινα, δηλαδή μέσα στο ασυνείδητο, αλλά είχε ως ένα βαθμό ενσαρκωθεί στην περιοχή του ανθρώπινου. Είχε γίνει πραγματικός, και αυτό δείχνει πως αυτό το σύμβολο είναι ένα μείγμα παιδικής σκιάς και συμβόλου του εαυτού. Ο μικρός πρίγκηπας είναι κατά κάποιο τρόπο ένα σύμβολο που δεν είναι ξεκάθαρο. Εν μέρει είναι η παιδική σκιά που είναι ενσαρκωμένη, και εν μέρει σύμβολο του εαυτού, που δεν είναι ενσαρκωμένο. Ως σύμβολο του εαυτού βρίσκεται στο επέκεινα και είναι αιώνιος, και δεν υπάρχει γι’ αυτόν θάνατος, αλλά μόνο η εμφάνιση στον, και εξαφάνιση από τον χώρο αυτό. Όπως ακριβώς μια εμπειρία του εαυτού μας έρχεται και μετά πάλι χάνεται. Αν θεωρήσουμε πως το σύμβολο του μικρού πρίγκηπα είναι ο εαυτός, αυτό σημαίνει πως μερικές φορές αγγίζει την περιοχή της ανθρώπινης συνειδήσεως και μετά πάλι εξαφανίζεται. Εφόσον όμως έχει σώμα, πάει να πει πως ενσαρκώθηκε μέσα μας, στο βασίλειο μας. Έγινε ορατό και ακουστό(το σύμβολο) μέσω των πράξεων μας, έγινε ένα μέρος από μας, και αυτό το γεγονός κάνει το πρόβλημα δύσκολο. Το φίδι σκοτώνει την σκιά, γιατί μόνο αυτό το σώμα μπορεί να δηλητηριάσει, και έτσι να ελευθερώσει το σύμβολο του εαυτού από το σώμα στο οποίο κατοικούσε. Η άλλη δυνατότητα θα ήταν να συνεχιζόταν η ενσάρκωση, και το σύμβολο του μικρού πρίγκηπα να εκπτυσσόταν σε ένα άλλο, ενήλικο επίπεδο. Στο ενδιάμεσο αυτό στάδιο όμως, η ανάπτυξη διακόπτεται ξαφνικά, αφού το φίδι σκοτώνει τον μικρό πρίγκηπα.

Ο Saint-Exupery περιγράφει πολύ ποιητικά την συνάντηση αυτή: την στιγμή ακριβώς που ο ίδιος είναι σε θέση να επιδιορθώσει την μηχανή του και να επιστρέψει στον ανθρώπινο κόσμο και τους συναδέλφους του, ο μικρός πρίγκηπας αποφασίζει να εγκαταλείψει την γη. Ο Saint-Exupery ταξιδεύει προς τον ανθρώπινο κόσμο, και ο άλλος προς το επέκεινα. Επειδή η ιστορία αυτή είναι από την αρχή κιόλας ένα μείγμα σωστού και μοιραίου συμβολισμού, δεν ξέρουμε αυτή την στιγμή, αν το ταξίδι αυτό, των δυο τους, είναι μια θετική εξέλιξη. Θα μπορούσαμε να πούμε πως τώρα, μετά την εμπειρία του εαυτού και του επέκεινα, ο Saint-Exupery μπορεί να επιστρέψει στην κανονική του προσαρμογή στον κόσμο. Και το σύμβολο του εαυτού, το οποίο ήταν προορισμένο να τον συναντήσει μόνο σε αυτή την αποφασιστική στιγμή, μπορεί να επιστρέψει εκεί από που ήρθε. Αυτό θα ήταν μια θετική πτυχή αυτής της τραγικής στιγμής. Γίνεται όμως ταυτόχρονα αισθητό πως το γεγονός είναι αρνητικό, αφού ο Saint-Exupery δεν επιστρέφει στον κόσμο προσαρμοσμένος, αλλά ακολουθεί, λίγο αργότερα, τον μικρό πρίγκηπα στο επέκεινα. Μπορούμε να πούμε πως η αναχώρηση δεν έλαβε χώρα στην πραγματικότητα, ή πως δεν ήταν ολοκληρωμένη. Δεν χώρισαν πραγματικά. Το ανθρώπινο μέρος, ο Saint-Exupery δηλαδή, ακολούθησε το άλλο μέρος, και για τον λόγο αυτό, η αναχώρηση του μικρού πρίγκηπα είναι μια ένδειξη για τον επερχόμενο θάνατο του Saint-Exupery. Σ’ αυτά να προστεθεί και το γεγονός πως ο Saint-Exupery δεν αποδέχτηκε τον αποχαιρετισμό, όπως φαίνεται από τα λίγα λόγια στο τέλος:

Και αν έρθει τότε προς το μέρος σας ένα παιδί, που γελά, αν έχει χρυσά μαλλιά, αν δεν απαντά σ’ αυτά που τον ρωτάτε, τότε δε θα είναι δύσκολο να μαντέψετε ποιος είναι. Μη μ’ αφήσετε τότε άλλο στην τόση λύπη μου: γράψτε μου γρήγορα, πως είναι πάλι εδώ…

Ο Saint-Exupery δεν είχε παραδοθεί. Δεν μπορεί να αποδεχθεί τον αποχαιρετισμό, αν και είναι σχεδόν απίθανο πως ο μικρός πρίγκηπας θα ξανάρθει. Δεν θυσίασε την σχέση. Αυτό είναι μια άλλη μοιραία ένδειξη. Γιατί όταν κανείς δεν θυσιάζει μια τέτοια εμπειρία, αφού την έχει βιώσει, παραμένει μια συνεχής τάση προς τον θάνατο και μια εμμονή για το επέκεινα του ασυνειδήτου, με την ελπίδα να βιώσει πάλι αυτή την εμπειρία.

Αυτή είναι μια πολύ επικίνδυνη και χαρακτηριστική εμπειρία. Ανήκει στην νεύρωση του Puer aeternus, ο οποίος είναι πολύ κοντά στο ασυνείδητο, και για τον λόγο αυτό έχει βίαια βιώματα, που συχνά του μεταδίδουν ένα θετικό αίσθημα ζωής. Δεν μπορεί όμως να τα αφήσει. Κάθεται απλά και περιμένει την εμπειρία να ξανάρθει. Και όσο πιο πολύ κάθεται κανείς και περιμένει, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για την εσωτερική εμπειρία να πλησιάσει την συνείδηση, γιατί η ουσία της εμπειρίας αυτής είναι να έρχεται με καινούργια μορφή. Η εμπειρία του εαυτού δεν επαναλαμβάνεται, αλλά αναδύεται σε εκείνες τις στιγμές απελπισίας, όταν δεν αντέχει κανείς πια να περιμένει. Έχει στραφεί προς μια εντελώς άλλη κατεύθυνση, και στέκει μπροστά μας σε μια άλλη μορφή. Επειδή είναι η ζωή και ανανέωση της ζωής και ο ποταμός της ζωής, δεν μπορεί να επαναληφθεί. Θα ήταν μια αντίφαση προς την αληθινή ουσία της. Έτσι λοιπόν, αν κάποιος είχε την εμπειρία του εαυτού, ο μοναδικός δρόμος να μην δηλητηριαστεί κανείς μετά από αυτό και να πάρει λάθος δρόμο, είναι να αφήσει την εμπειρία, να την αποστραφεί, μάλιστα να την ξεχάσει-και να στραφεί προς την επόμενη υποχρέωση(ευθύνη) του. Όσο πιο πολύ το εγώ την αναπολεί και θέλει να την ξαναέχει, τόσο πιο πολύ την διώχνει με την εγωτική του επιθυμία. Με τις θετικές ερωτικές και συναισθηματικές εμπειρίες είναι το ίδιο: άνθρωποι που κάθε φορά που έχουν μια θετική εμπειρία, έχουν από τους άλλους παιδιάτικες απαιτήσεις, θέλουν πάντα να επαναλαμβάνουν, να πιέσουν τα πράγματα, ώστε να συμβούν όλα με τον ίδιο τρόπο. Λένε: “Ας κάνουμε την ίδια βαρκάδα, γιατί ήταν πανέμορφη, την μαγική εκείνη Κυριακή.” Μπορούμε να είμαστε σίγουροι πως θα καταλήξει σε μια μεγάλη απογοήτευση. Μπορείτε να το προσπαθήσετε, έτσι απλά για να δείτε ότι δεν γίνεται. Αποδεικνύεται (από την επανάληψη) πάντα πως το εγώ δεν ήταν ικανό να επεξεργαστεί την εμπειρία του εαυτού με ωριμότητα, αλλά αποδεικνύεται πως ξυπνάει κάτι σαν παιδική απληστία. Η θετική εμπειρία προκάλεσε αυτή την νηπιακή στάση-αυτός δηλ είναι ο θησαυρός τον οποίο θέλει κανείς να κρατήσει. Όταν κανείς έχει μια τέτοια αντίδραση, διώχνει τον θησαυρό για πάντα, και δε θα ξανάρθει. Όσο πιο πολύ τον ποθεί και τον ζητά κανείς, τόσο πιο πολύ βυθίζεται σε μια σπασμωδική, ακόρεστη κατάσταση συνειδήσεως, και τόσο πιο απελπιστική γίνεται η κατάσταση.

Συνεχίζεται.

Αμέθυστος

>Marie Louise von Franz — Puer aeternus (24)

>

ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΑΠΌ : ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2011

Αιώνιος έφηβος και δημιουργικός – Genius Ewiger Jüngling und kreativer Genius
Μέρος πρώτο: “Ο μικρός πρίγκηπας”(Saint-Exupery)
3. Ο αποχαιρετισμός 3

Οι διαισθητικοί πολύ συχνά δεν έχουν καμιά σχέση με το σώμα τους, και τείνουν να ντύνονται απρόσεκτα ή να είναι ακάθαρτοι, επειδή όμως αυτό δεν είναι εντάξει, μαθαίνουν να πλένονται και να φοράνε ωραία ρούχα. Αλλά, ακόμα και αν είναι πολύ σωστά ντυμένοι, δεν έχουν προσωπικό στιλ. Αν ξέθαβαν την αληθινή τους αίσθηση, το γούστο τους θα ήταν καλλιτεχνικό, αλλά περίεργο και εκτός νόρμας. Διαισθητικοί που βρίσκουν την αίσθηση τους, δεν μπορούν να αγοράσουν ρούχα από το ράφι. Όλα πρέπει να ετοιμάζονται ιδιαιτέρως γι’ αυτούς. Δεν μπορούν επίσης να φάνε φαγητό στο εστιατόριο. Είτε πρέπει να έχουν μάγειρα, είτε να μαγειρεύουν μόνοι τους, και το φαγητό πρέπει να είναι πολύ ιδιαίτερο. Τους κοστίζει μεγάλο κόπο να το ανακαλύψουν (το αίσθημα), και το χειρότερο, είναι ενοχλητικό και απαιτεί πολύ χρήμα και χρόνο. Μπορεί να έχουν ένα μάγειρα και ένα ράφτη, αλλά αυτό δεν είναι ακόμα εντελώς αληθινό. Μπορείτε όμως να πάτε στην υποβαθμισμένη σας λειτουργία, αλλά ο δρόμος αυτός είναι ο πιο χρονοβόρος απ’ όλους, γιατί η υποβαθμισμένη λειτουργία είναι τόσο πρωτόγονη και αργή.

Είναι γνωστό πως στους πρωτόγονους πολιτισμούς είναι αδύνατο να αναγκαστούν σε κάτι οι άνθρωποι. Αν βρίσκεστε στην Αίγυπτο, δεν μπορείτε να περιμένετε πως στις δέκα θα είσθε στους βασιλικούς τάφους, αν παραγγείλετε ταξί στις εννιά. Όποιος ταξιδεύει στην Ανατολή, ξέρει πως πρέπει πάντα να υπολογίζει μια καθυστέρηση 2-3 ωρών. Δεν μπορεί να φτάσει κάπου στην ώρα που προβλέπεται, όπως είναι συνηθισμένο στην Ευρώπη. Μόλις όμως έχετε προσαρμοστεί, ή ζωή είναι πολύ πιο άνετη, γιατί έχετε πολλές εμπειρίες: το αυτοκίνητο χαλάει, πράγμα που φέρνει πολύ διασκεδαστικές καταστάσεις, και αντί να πάτε στους βασιλικούς τάφους, βρίσκεστε στην έρημο, βρίζετε, κτλ. Αλλά και αυτό είναι ζωή! Η υποβαθμισμένη λειτουργία δεν μπορεί να οργανωθεί. Είναι πολύ ακριβή και απαιτεί πολύ χρόνο, και αυτός είναι ένας λόγος, γιατί είναι ένας τέτοιος σταυρός στην ζωή μας: μας κάνει αναποτελεσματικούς, όταν προσπαθούμε να την επεξεργαστούμε και να ζήσουμε μαζί της. Πρέπει να θυσιάσουμε σ’ αυτήν ολόκληρες Κυριακές και απογεύματα της ζωής μας, και ίσως να μην βγει και τίποτα-εκτός το ότι η υποβαθμισμένη λειτουργία αρχίζει να ζει. Αλλά αυτό είναι ακριβώς το ζητούμενο. Ένας συναισθηματικός τύπος θα βγάλει στην επιφάνεια την σκέψη του, όταν αρχίσει να σκέφτεται για πράγματα, που δεν μπορεί να τα χρησιμοποιήσει στον κόσμο αυτό, ούτε για τις σπουδές ούτε για τις εξετάσεις. Ο δρόμος είναι να σκέφτεται περί πραγμάτων που τον ενδιαφέρουν προσωπικά, γιατί δεν είναι δυνατόν να βγει η παιχνιδιάρικη πλευρά μπρος σε πράγματα χρήσιμα. Η ουσία του παιχνιδιού είναι να μην έχει κάποιο ορατό όφελος. Σε ένα συναισθηματικό τύπο θα έλεγα να μάθει απ’ έξω αυτά που έχει για τις εξετάσεις, χωρίς να τα σκεφτεί, γιατί δε θα μπορούσε να σκεφτεί. Θα πρέπει να κάνει ψευδοπροσαρμογές. Και όταν ένας διανοητικός τύπος βρεθεί σε μια κατάσταση στην οποία πρέπει να συμπεριφερθεί με προσοχή, πχ σε μια κηδεία, δεν πρέπει με κανένα τρόπο να βγάλει τα συναισθήματα του, αλλά να κάνει απλά τα συνηθισμένα, λουλούδια και συλλυπητήρια. Αυτό θα ήταν η ορθή ψευδοπροσαρμογή γι’ αυτόν. Για να έρθει στα πραγματικά του αισθήματα, ο διανοητικός πρέπει να βρει μια τέτοια κατάσταση, όπου μπορεί να παίξει με αυτά, και τότε τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά. Καταρχάς, η υποβαθμισμένη λειτουργία πρέπει να αφαιρεθεί από το πεδίο όπου λαμβάνει χώρα η προσαρμογή, ώστε να αρθεί η ψευδοπροσαρμογή, από εκεί που είναι αναγκαία. Δεν πιστεύω πως μπορεί κανείς να αναπτύξει την υποβαθμισμένη λειτουργία, χωρίς προηγουμένως να έχει φτιάξει ένα τέμενος, ένα ιερό λιβάδι, ένα κρυφό μέρος, όπου μπορεί να παίξει. Πρέπει πρώτα να βρείτε ένα παιχνιδότοπο για τον Ροβινσώνα, και όταν έχετε απαλλαγεί από όλους τους θεατές, μπορείτε να αρχίσετε! Ως παιδί, χρειάζεται κανείς ένα χώρο, χρόνο, και καμιά εμπλοκή από ενήλικες θεατές.

Ας επιστρέψουμε στο βιβλίο μας. Μετά από αυτό το αποκορύφωμα της χαράς, αφού βρήκαν την πηγή, ακολουθεί πολύ γρήγορα το τραγικό τέλος. Ο μικρός πρίγκηπας παρακαλεί τον Saint-Exupery να του ζωγραφίσει ένα χαλινάρι για το πρόβατο, ώστε να μην μπορεί να τρώει την τριανταφυλλιά πάνω στον πλανήτη του. Ο Saint-Exupery συμπεραίνει από αυτό πως ο μικρός πρίγκηπας θέλει να εγκαταλείψει την γη. Ο Saint-Exupery συνεχίζει την επιδιόρθωση του αεροπλάνου του. Το επόμενο βράδυ, και ενώ έχει σχεδόν τελειώσει την επιδιόρθωση, ακούει τον μικρό πρίγκηπα, και διαπιστώνει πως έχει νυχτερινό ραντεβού με κάποιον. Τρέχει προς τα εκεί για να δει, με ποιον μιλά ο μικρός πρίγκηπας.

Δίπλα στο πηγάδι βρισκόταν το ερείπιο ενός πέτρινου τοίχου. Καθώς το επόμενο βράδυ ερχόμουν από την δουλειά μου, είδα τον μικρό μου πρίγκηπα από μακριά, να κάθεται εκεί πάνω, και τα πόδια του κρέμονταν. Και τον άκουσα να λέει:
“Ώστε δεν θυμάσαι πια;” είπε. “Δεν είναι ακριβώς εδώ!”
Κάποια φωνή αναμφίβολα του απαντούσε, γιατί είπε: “Ναι! Ναι! Η μέρα είναι ορθή, αλλά δεν είναι ακριβώς ο ίδιος τόπος…”
Προχώρησα προς τον τοίχο. Δεν έβλεπα και δεν άκουγα κανένα. Αλλά ο μικρός πρίγκηπας απάντησε εκ νέου:
“Σίγουρα. Θα δεις που αρχίζει το ίχνος μου στην άμμο. Απλά πρέπει να με περιμένεις εκεί. Απόψε θα είμαι εκεί.”
Ήμουν σε απόσταση 20 μέτρων από τον τοίχο, και δεν έβλεπα τίποτα. Ο μικρός πρίγκηπας είπε μετά από μια παύση:
“Έχεις καλό δηλητήριο; Είσαι σίγουρος(η) ότι δε θα με αφήσεις να υποφέρω για πολύ ώρα;”
Έμεινα ακίνητος. Η καρδιά μου πιέστηκε, αλλά ακόμα δεν καταλάβαινα τίποτα.
“Τώρα φύγε” είπε, “θέλω να πηδήξω!”
Τότε έριξα το βλέμμα μου στην βάση του τοίχου, και πάγωσα. Εκεί ήταν, ανασηκωμένο προς τον μικρό πρίγκηπα ένα από εκείνα τα κίτρινα φίδια, που σας αποτελειώνουν μέσα σε 30 δευτερόλεπτα…Έψαχνα μέσα στην τσάντα μου να βρω το πιστόλι μου, και άρχισα να τρέχω. Από τον θόρυβο όμως που έκανα, το φίδι γλίστρησε απαλά στην άμμο, όπως μια φλέβα νερού που πεθαίνει, και χωρίς μεγάλη βιασύνη, τράβηξε, κάνοντας έναν ελαφρώς μεταλλικό θόρυβο, ανάμεσα στις πέτρες.
Είχα έρθει ακριβώς πάνω στην ώρα για να πιάσω τον μικρό μου φίλο στην αγκαλιά. Ήταν χλωμός σαν το χιόνι.
“Τι ιστορίες είναι τώρα αυτές! Τώρα μιλάς με τα φίδια;”
Του πήρα το κίτρινο μαντήλι του. Το έβαλα υγρό στους κροτάφους του και του έδωσα να πιει. Και δεν τολμούσα να ρωτήσω άλλα. Με κοίταζε με σοβαρό ύφος και τύλιξε τα χέρια του γύρω από τον λαιμό μου. Ένιωσα την καρδιά του να χτυπά, σαν ενός πουλιού που το πέτυχε κανείς με το όπλο του, και πεθαίνει. Μου είπε:
“Χαίρομαι που βρήκες την βλάβη στην μηχανή σου. Θα μπορέσεις να επιστρέψεις σπίτι…”
“Πως το ξέρεις;”
Μόλις ήθελα να του πω πως ενάντια σε όλα τα δεδομένα, η δουλειά μου πέτυχε!
Δεν απάντησε στην ερώτηση μου, αλλά συνέχισε: “και εγώ θα επιστρέψω σήμερα στο σπίτι…”
Και μετά είπε με βαρύ τόνο: “Αυτό είναι πολύ πιο μακρυά…Πολύ πιο δύσκολα….”
Ένιωθα πως συνέβαινε κάτι ιδιαίτερο. Τον έκλεισα σφιχτά στην αγκαλιά μου σαν μικρό παιδί, και όμως μου φαινόταν πως έπεφτε στην άβυσσο, χωρίς να μπορώ να τον συγκρατήσω…
Το βλέμμα του ήταν σοβαρό. Χανόταν στην απεραντοσύνη: “Έχω το πρόβατο σου. Και έχω το κουτί για το πρόβατο. Και έχω το φίμωτρο….” Και χαμογελούσε με πίκρα.
Περίμενα πολύ. Ένιωθα πως ζεσταινόταν:
“Ανθρωπάκο, φοβόσουν…”
Σίγουρα φοβόταν! Αλλά γέλασε απαλά: “Απόψε θα φοβηθώ ακόμα πιο πολύ…”
Και πάλι με έλουσε κρύος ιδρώτας που προκλήθηκε από το αίσθημα του αναπόφευκτου.

Ο μικρός πρίγκηπας τρέμει, ενώ ο Saint-Exupery τρέχει προς το μέρος του, τον παίρνει στην αγκαλιά του και τον μαλώνει. Αισθάνεται όμως ότι δεν μπορεί να τον συγκρατήσει, είναι πια αργά και τίποτα δεν μπορεί πια να τον βοηθήσει. Ο θάνατος του αδελφού του( Saint-Exupery) τον είχε σφραγίσει με την εμπειρία της αδυναμίας και ανικανότητας, να σώσεις κάποιον από τον θάνατο. Όταν στα έργα του περιγράφει τον θάνατο κάποιου, αναπαριστά πάντα αυτό το τρομερό αίσθημα απελπισίας(του αβοήθητου). Έχει κανείς το αίσθημα πως το εν λόγω πρόσωπο σιγά σιγά φεύγει, και ο άλλος που είναι δίπλα δεν μπορεί να βοηθήσει. Δεν μπορεί πια να το συγκρατήσει. Εδώ έχει την ίδια εμπειρία, γιατί συνειδητοποιεί πως ο μικρός πρίγκηπας είχε οργανώσει την συνάντηση με το φίδι, ώστε αυτό να τον σκοτώσει. Αλλά ο Saint-Exupery αισθάνεται ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να τον αποτρέψει.

Ο μικρός πρίγκηπας προσπαθεί τότε να παρηγορήσει τον Saint-Exupery, αντί να αφεθεί να τον παρηγορήσει και να τον βοηθήσει αυτός. Λέει:
“Οι άνθρωποι έχουν άστρα, αλλά δεν έχουν όλοι το ίδιο. Γι’ αυτούς που ταξιδεύουν, τα άστρα είναι οδηγοί. Για άλλους δεν είναι τίποτε άλλο παρά μικρά φώτα. Για τους μορφωμένους είναι προβλήματα. Για τον έμπορο μου ήταν χρυσάφι. Όμως όλα αυτά τα άστρα σιωπούν. Εσύ, εσύ θα έχεις άστρα που κανείς άλλος παρόμοιο δεν έχει…”
“Τι θες να πεις;”
“Όταν θα κοιτάς τον ουρανό την νύχτα, θα είναι σαν να σου χαμογελούν όλα τα άστρα, γιατί εγώ κατοικώ σε ένα από αυτά, γιατί πάνω σε ένα από τα άστρα χαμογελώ εγώ. Μόνο εσύ θα έχεις άστρα που μπορούν να χαμογελούν!”
Και γέλασε πάλι.
“Και όταν θα έχεις παρηγορηθεί(ο άνθρωπος πάντα παρηγορείται), θα χαίρεσαι που με είχες γνωρίσει. Θα είσαι για πάντα φίλος μου. Θα σου είναι διασκεδαστικό να γελάμε μαζί. Και μερικές φορές θα ανοίγεις το παράθυρο σου, έτσι για απόλαυση…και οι φίλοι σου θα είναι πολύ παραξενεμένοι βλέποντας σε να κοιτάς τον ουρανό και να γελάς. Τότε θα τους πεις: »Τα άστρα με κάνουν πάντα να γελώ!» Και θα σε θεωρούν τρελό. Θα σου έχω κάνει μεγάλη πλάκα…”
Και γέλασε πάλι.
“Θα είναι σαν να μην σου χάρισα άστρα αλλά ένα σωρό μικρά δακτυλίδια που μπορούν να γελούν…”
Και γελούσε ακόμη. Τότε σοβαρεύτηκε: “Αυτό βράδυ ξέρεις….μην έρθεις!”
“Δε θα σε εγκαταλείψω.”
“Θα φαίνεται σαν να είμαι άρρωστος…σαν να πεθαίνω κατά κάποιον τρόπο. Έτσι είναι. Μην έρθεις να το δεις, δεν αξίζει τον κόπο…”
“Δε θα σε εγκαταλείψω.”
Αλλά ήταν πολύ ανήσυχος. “Σου το λέω αυτό…και λόγω του φιδιού. Δεν πρέπει να σε δαγκώσει…τα φίδια είναι κακά. Μπορεί να δαγκώσουν έτσι για απόλαυση…”
“Δε θα σε εγκαταλείψω.”
Αλλά κάτι τον ηρέμησε: “Είναι αλήθεια, για το δεύτερο δάγκωμα δεν έχουν άλλο δηλητήριο…”
Αν και ο Saint-Exupery υπόσχεται στον μικρό πρίγκηπα πως δε θα τον εγκαταλείψει, χάνει την ευκαιρία να πάει μαζί του.
Δεν τον είδα που έφευγε μέσα στην νύχτα. Ξέφυγε αθόρυβα. Όταν κατάφερα να τον φτάσω, πήγαινε με γοργό και αποφασιστικό βήμα. Είπε απλά: “Αχ, εσύ είσαι…”
Και με πήρε από το χέρι. Αλλά κάτι τον βασάνιζε: “Δεν έκανες καλά. Θα πονέσεις. Θα φαίνεται πως είμαι νεκρός, αλλά αυτό δε θα είναι αλήθεια…”
Σιωπούσα.
“Καταλαβαίνεις. Είναι πολύ μακριά. Δεν μπορώ να πάρω μαζί μου αυτό το σώμα. Είναι πολύ βαρύ.
Σιωπούσα.
“Θα κείτεται εκεί σαν ένα παλιό, εγκαταλελειμμένο περίβλημα. Δεν πρέπει να λυπάται κανείς για τέτοια παλιά περιβλήματα…”
Σιωπούσα.
Έχασε λίγο το θάρρος του. Αλλά προσπαθούσε ακόμη:
“Ξέρεις, θα είναι πολύ όμορφα. Και εγώ θα κοιτάω τα άστρα. Όλα τα άστρα θα είναι πηγάδια με μια σκουριασμένη τροχαλία. Όλα τα άστρα θα μου δίνουν να πιω…”
Σιωπούσα.
“Θα έχει πλάκα. Εσύ θα έχεις πεντακόσια εκατομμύρια δακτυλίδια, και εγώ πεντακόσια εκατομμύρια πηγάδια…
Και εκείνος σιώπησε γιατί έκλαιγε…
“Αυτό ήταν. Άσε με να κάνω ένα βήμα εντελώς μόνος.”
Κάθισε γιατί φοβόταν.
Και είπε ακόμη:
“Ξέρεις…το λουλούδι μου…είμαι υπεύθυνος γι’ αυτό! Και είναι τόσο αδύναμο! Τόσο παιδικό. Έχει τέσσερα αγκάθια, που δεν είναι ικανά να το προστατεύσουν από τον κόσμο…”
Κάθισα γιατί δεν μπορούσα πια να κρατηθώ όρθιος. Εκείνος είπε:
“Εδώ…αυτό είναι όλο…”
Δίστασε για λίγο, τότε όμως σηκώθηκε. Έκανε ένα βήμα. Εγώ δεν μπορούσα να κουνηθώ.
Ο Saint-Exupery είχε καθίσει, και ο μικρός πρίγκηπας είχε ξαφνικά σηκωθεί και είχε κάνει ένα βήμα. Και εδώ έρχεται η αποφασιστική πρόταση:
“Εγώ δεν μπορούσα να κουνηθώ.”
Ο Saint-Exupery δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Μένει καθισμένος.
Δεν ήταν κάτι άλλο παρά μια κίτρινη αστραπή στον αστράγαλο του. Παρέμεινε μια στιγμή ακίνητος. Δεν ούρλιαξε. Μετά σωριάστηκε, όπως ένα φύλλο που πέφτει. Χωρίς κανένα θόρυβο έπεσε στην άμμο.

Μετά από λίγο, ο Saint-Exupery συνειδητοποιεί με τρόμο πως ξέχασε να ζωγραφίσει το λουρί πάνω στο φίμωτρο για το πρόβατο. Έτσι ο μικρός πρίγκηπας δε θα μπορεί να το στερεώσει πάνω στο πρόβατο. Κάθε φορά λοιπόν που κοιτάει τα άστρα βασανίζεται από το ερώτημα, αν το πρόβατο έφαγε την τριανταφυλλιά ή όχι. Ακολουθεί η τελευταία εικόνα. Λέει λοιπόν:

Αυτό το τοπίο είναι για μένα το ωραιότερο και το λυπηρότερο στον κόσμο…Εδώ εμφανίστηκε πάνω στην γη ο μικρός πρίγκηπας, και από εδώ εξαφανίστηκε. Κοιτάξτε προσεκτικά αυτό τοπίο, για να μπορείτε με βεβαιότητα να το αναγνωρίσετε πάλι, όταν μια μέρα θα διασχίζετε την αφρικάνικη έρημο. Και τυχόν περάσετε από εκεί, μην βιαστείτε, σας ικετεύω-περιμένετε λίγο, ακριβώς κάτω από το άστρο! Και αν έρθει τότε προς το μέρος σας ένα παιδί, που γελά, αν έχει χρυσά μαλλιά, αν δεν απαντά σ’ αυτά που τον ρωτάτε, τότε δε θα είναι δύσκολο να μαντέψετε ποιος είναι. Μη μ’ αφήσετε τότε άλλο στην τόση λύπη μου: γράψτε μου γρήγορα, πως είναι πάλι εδώ…

Συνεχίζεται.

Αμέθυστος

>Marie Louise von Franz — Puer aeternus (23)

>

ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΑΠΌ : ΣΑΒΒΑΤΟ, 29 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011

 Αιώνιος έφηβος και δημιουργικός – Genius Ewiger Jüngling und kreativer Genius
Μέρος πρώτο: “Ο μικρός πρίγκηπας”(Saint-Exupery)

3. Ο αποχαιρετισμός (2)

Η υποβαθμισμένη λειτουργία είναι ένας πραγματικός μπελάς, όπως ακριβώς είναι και ένα παιδί, το οποίο δεν μπορείτε να βάλετε μέσα στο κουτί ή να το βγάλετε, όποτε σας βολεύει. Είναι ένα ζωντανό πλάσμα με δικές της απαιτήσεις, και για τον λόγο αυτό είναι τόσο ενοχλητική για το εγώ, το οποίο θέλει να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο. Μια μισή, μερική αφιέρωση, όπου δίνεις κάτι στον εχθρό για να σε αφήσει στην ησυχία, πράγμα που οι περισσότεροι άνθρωποι δοκιμάζουν να κάνουν, όταν δουν πως πρέπει να στραφούν προς την υποβαθμισμένη λειτουργία, μου θυμίζει τους Έλληνες που είχαν τις τσέπες γεμάτες από πίτα με μέλι: αν έριχνε κανείς στις σκοτεινές δυνάμεις λίγη, τον άφηναν σε ησυχία. Ήταν ένας τρόπος να εξαγοραστεί κανείς δια της θυσίας. Κατά την κάθοδο στον Άδη, οι Έλληνες ήρωες είχαν πάντα μαζί τους αυτήν την πίτα, που έριχναν στον Κέρβερο, ώστε να κοιμηθεί για να μπορέσουν αυτοί να περάσουν. Μερικές φορές “δουλεύει”. Δεν έχει όμως καμιά ενέργεια σε περίπτωση μεγάλης σύγκρουσης. Δεν μπορείτε να εξευμενίσετε αυτές τις απαιτήσεις με μια μικρή θυσία. Αν αποδεχθείτε όμως την ταπεινωτική εμπειρία, που κάνουν το εγώ να υποταχθεί στις απαιτήσεις της κατώτερης ή παιδικής πλευράς της προσωπικότητας, τότε το θεϊκό παιδί γίνεται πηγή της ζωής. Τότε η ζωή αποκτά καινούριο πρόσωπο. Έχετε νέες εμπειρίες και όλα είναι διαφορετικά.

Το παιδί είναι φυσικά και ένα σύμβολο που συνενώνει, με το να φέρνει κοντά χωρισμένα ή σχισμένα μέρη της προσωπικότητας. Αυτό έχει να κάνει με την αφέλεια. Όταν εμπιστεύομαι τις αφελείς μου αντιδράσεις, είμαι ολόκληρος μέσα σε μια κατάσταση, είμαι πλήρως μέσα στην ζωή. Αλλά οι περισσότεροι δεν το τολμούν, γιατί έτσι εκτίθεται κανείς πολύ. Πρέπει να έχει κανείς το θάρρος να το κάνει, αλλά να είναι και αρκετά έξυπνος, ώστε να μην εκτεθεί μπροστά σε ανθρώπους που δε θα το καταλάβαιναν. Πρέπει να είναι κανείς έξυπνος, και όχι απλά παιδιάστικος.

Όταν αρχίσετε να παίζετε με την υποβαθμισμένη σας λειτουργία, αγγίζετε την μοναδικότητα σας, που βρίσκεται στην βάση όλων των ψυχολογικών τεστ. Στο Baumtest ή στο Rorschachtest, λέμε στους ανθρώπους να κάνουν ότι τους περάσει από το μυαλό, και αμέσως προδίδονται, γιατί το παιχνίδι είναι πραγματικό και γι’ αυτό ιδιαίτερο. Για τον λόγο αυτό παίζουν τα παιδιά. Μέσα σε δυο λεπτά αποκαλύπτουν ολόκληρο το πρόβλημα τους, γιατί με αυτόν τον τρόπο είναι ο εαυτός τους. Συχνά βοηθώ ένα συναισθηματικό τύπο με την προτροπή να πάρει ένα ισχυρό ονειρικό μοτίβο, κάτι ιερό, και να προσπαθήσει να το σκεφτεί, χωρίς να ανατρέξει στα βιβλία του Γιουνγκ. Αλλά μόνος του να σκεφτεί περί των συμβόλων. Και πολλές φορές, αρχίζουν ξαφνικά να το επεξεργάζονται παθιασμένα, και έχουν τις πιο εντυπωσιακές σκέψεις. Αυτό φαίνεται μερικές φορές, σε ένα διανοητικό τύπο, πολύ αφελές.

Παρατηρώ συχνά, πως όταν ένας αισθητικός τύπος αρχίσει να σκέφτεται, το κάνει ακριβώς όπως οι προσωκρατικοί, οι πρώιμοι Έλληνες φιλόσοφοι. Οι σκέψεις του μοιάζουν με εκείνες του Ηράκλειτου ή του Δημόκριτου, και όπως εκείνοι, πυρπολείται από αυτές. Όταν διαβάζετε Εμπεδοκλή ή Ηράκλειτο, βρίσκετε στον τρόπο σκέψης τους τον αιώνιο έφηβο. Γι’ αυτό αγαπώ πολύ αυτούς τους φιλοσόφους. Σήμερα φαίνεται η σκέψη αυτή μάλλον μυθολογική, δηλ μη επιστημονική. Οι ατομικές θεωρίες του Δημόκριτου πχ, είναι τρομερά αφελείς, αν τις συγκρίνει κανείς με τις μοντέρνες θεωρίες. Κρύβουν όμως ένα είδος ολότητας και ενθουσιασμού, ζευγαρωμένα με την ιδέα, πως τώρα έχουν την εικόνα ολόκληρη. Το υλικό αυτό είναι φυσικά γεμάτο από προβολές του συμβόλου του εαυτού, ώστε διαβάζοντας το να συνεπαίρνεται κανείς ολόκληρος. Είναι ένα είδος άνοιξης του πνεύματος. Η πρώιμη ελληνική φιλοσοφία είναι σαν την ανθισμένη άνοιξη. Ένας συναισθηματικός τύπος έχει συχνά αυτή την εμπειρία, όταν “κατεβαίνει” προς την ίδια του την σκέψη. Και αν ένας διανοητικός τύπος είναι εκεί παρόν, πρέπει να σκεφτεί τον εαυτό του, και δεν πρέπει με κανένα τρόπο να πει αυτά τα ξέρουμε εδώ και είκοσι χιλιάδες χρόνια! Το ίδιο ισχύει και για τον διανοούμενο, όταν τον φέρνετε στην κατάσταση, να αφήσει το αληθινό, αφελές συναίσθημα του να ανέβει. Ο διανοητικός τύπος είναι κατά κανόνα τόσο πολύ διανοούμενος, ώστε οργανώνει ακόμα και τα συναισθήματα του, και επειδή δεν τα καταφέρνει με τα πραγματικά του συναισθήματα, τα οποία είναι απροσάρμοστα, έχει συνήθως μια ψευδοπροσαρμογή στο συναίσθημα του. Θα έλεγα πως η βασική μέθοδος για να φτάσουμε στον παιχνιδιάρικο τρόπο της υποβαθμισμένης λειτουργίας, είναι το να αποξυσουμε την ψευδοπροσαρμογή, με την οποία καλύπτουμε, όλοι εμείς, την υποβαθμισμένη μας λειτουργία. Ο συναισθηματικός τύπος είναι συνήθως γεμάτος από σχολικές και πανεπιστημιακές γνώσεις, και πιστεύει πως αυτές είναι δικές του σκέψεις. Δεν είναι όμως. Είναι ψεύτικες προσαρμογές, που σκοπό έχουν να κρύψουν την κατάσταση πως η πραγματική του σκέψη είναι τρομερά εμβρυική και αφελής. Το ίδιο ισχύει και για τον διανοητικό τύπο που έχει πολύ υπανάπτυκτα συναισθήματα, του τύπου “σε αγαπώ, σε μισώ”. Αν κυκλοφορούσε μιλώντας έτσι, ή λέγοντας “δεν σε αντέχω”, φαντάζεστε τι πέτρα σκανδάλου θα ήταν. Ούτε για δυο λεπτά δε θα πηγαίναν καλά τα πράγματα! Ακόμα και στο σχολείο δεν μπορούσατε να πείτε στον δάσκαλο σας πως δεν τον χωνεύετε. Εγώ είμαι διανοητικός τύπος, και μερικούς δασκάλους αγαπούσα, μερικούς μισούσα. Αλλά δεν μπορούσα να κρύψω επαρκώς τα αισθήματα μου. Πάντα έδειχνα πως αισθανόμουν. Ήξερα μεν πως πως θα ήταν πιο διπλωματικό να μην δείξω ανοιχτά πόσο πολύ απεχθανόμουν συγκεκριμένους δασκάλους, αλλά ήταν πάντα σαφές. Όταν ενηλικιωθεί κανείς, κρύβει τέτοιες αντιδράσεις, και προσλαμβάνει μια ψευδή προσαρμογή. Οι διανοητικοί τύποι είναι συχνά πολύ αξιαγάπητοι και φαίνεται να έχουν πολύ ισορροπημένες, συμπαθείς συναισθηματικές αντιδράσεις, αλλά μην τους εμπιστεύεστε ποτέ! Είναι απλά μιας ψευδής προσαρμογή, γιατί το άλλο είναι τόσο επώδυνο και αβοήθητο και παιδικό, ώστε δέν είναι για να το δείξει κανείς. Αλλά αν θέλετε να το αγγίξετε, πρέπει να ξεθάψετε την αφέλεια της σκέψης ή του πραγματικού σας συναισθήματος, και να απορρίψετε την κρούστα της ψευδούς προσαρμογής.

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

>Marie Louise von Franz — Puer aeternus (22)

>

ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΑΠΌ : ΤΡΊΤΗ, 4 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011

Αιώνιος έφηβος και δημιουργικός – Genius Ewiger Jüngling und kreativer Genius
Μέρος πρώτο: “Ο μικρός πρίγκηπας”(Saint-Exupery)

3. Ο αποχαιρετισμός (1)

Αφού η αλεπού είχε διδάξει στον μικρό πρίγκηπα πως το αίσθημα είναι αυτό που κάνει μοναδική μια σχέση, και πως για τον λόγο αυτό είναι υπεύθυνος για την τριανταφυλλιά του, ο μικρός πρίγκηπας αποφασίζει κατευθείαν, να επιστρέψει στον πλανήτη του. Δεν διανοείται όμως, ούτε για μια στιγμή, πως τώρα έχει και ένα δεσμό με την αλεπού. Αργότερα θα πει στον Saint-Exupery:

“Τώρα πρέπει να δουλέψεις. Πρέπει να επιστρέψεις στην μηχανή σου. Θα σε περιμένω εδώ. Έλα πάλι αύριο βράδυ…”

Ήμουν όμως ανήσυχος. Θυμήθηκα την αλεπού. Κινδυνεύει κανείς να κλάψει για λίγο, αν επιτρέψει να τον εξημερώσουν…

Εδώ βλέπουμε, πως αφήνοντας την αλεπού αισθάνεται μόνο μια μικρή ανησυχία. Όπως είπα , δεν συνειδητοποιεί πως θα μπορούσε να μπει σε μια σύγκρουση, την οποία θα έπρεπε να πάρει στα σοβαρά, θέτοντας στον εαυτό του ερώτημα: με ποιον είναι συνδεδεμένος. Η απόφαση είναι μονόπλευρη, και είναι υπέρ της επιστροφής, στην τριανταφυλλιά και στο επέκεινα.

Τότε ακολουθεί ένα από τα πιο ποιητικά κομμάτια του βιβλίου. Ο Saint-Exupery αρχίζει να υποφέρει από δίψα, και περπατά στην έρημο. Ο μικρός πρίγκηπας πάει μαζί του. Ο Saint-Exupery βρίσκει μια φανταστική πηγή, το νερό της οποίας τον δροσίζει και τον γεμίζει χαρά-μια fata morgana. Πάνε και πάνε, και ο μικρός πρίγκηπας όλο επαναλαμβάνει, πως κάπου είναι μια πηγή. Επιτέλους βλέπουν μια. Ο Saint-Exupery αμφιβάλλει αν είναι πραγματική, γιατί ξέρει, πως διπλά σε μια πηγή στην έρημο, βρίσκεται πάντα και ένα χωριό. Στην πηγή αυτή δεν υπάρχει κανένα χωριό. Ο μικρός πρίγκηπας όμως τρέχει προς την πηγή, και προσπαθεί να θέσει σε λειτουργία την αντλία της, και οι δυο τους πίνουν από αυτό το φανταστικό πηγάδι. Στο έργο του Terre es Hommes, λέει ο Saint-Exupery για το νερό:

Ω ύδωρ, δεν έχεις χρώμα και γεύση. Δεν μπορεί να σε προσδιορίσει κανείς. Σε γεύονται χωρίς να σε γνωρίζουν. Μας διαποτίζεις με μια χαρά που δεν εξηγείται με τις αισθήσεις. Όλες οι ξεραμένες πηγές της καρδιάς μας αρχίζουν με την ευλογία σου, και πάλι να ρέουν. Είσαι ο πιο μεγάλος θησαυρός πάνω στην γη. Δεν είναι ανάγκη να υποφέρεις μίξη ή να ανεχθείς αλλαγή. Είσαι μια σκοτεινή θεότητα, αλλά δίνεις μια άπειρα απλή χαρά.

Το επεισόδιο αυτό αναφέρεται σε ένα παρελθόν γεγονός, όταν είχε χαθεί στην έρημο με τον μηχανικό του, τον Prevost. Πήγαιναν και πήγαιναν, σε κάποια στιγμή είχε την εμπειρία της fata morgana. Την τελευταία στιγμή συνάντησαν ένα βεδουίνο, που που τους έδωσε να πιουν, και έτσι τους έσωσε. Εκεί είχε προφανώς την εμπειρία, στην οποία αναφέρεται στο έργο του Terre es Hommes, και που εδώ για ακόμα μια φορά περιγράφει. Ήταν μια από τις πιο βαθιές εμπειρίες του, και για τον λόγο αυτό εμφανίζεται επανειλημμένως στα βιβλία του.

Επειδή το θεϊκό παιδί, το οποίο ο μικρός πρίγκηπας ενσαρκώνει, είναι σύμβολο του εαυτού, είναι επίσης πηγή της ζωής. Όπως πολλοί μυθικοί σωτήρες η παιδιά-θεοί, κατέχει την πηγή. Εδώ τίθεται το ερώτημα, γιατί το μοτίβο της πηγής της ζωής, του ύδατος της ζωής, συνδυάζεται τόσο συχνά με το μοτίβο του θεϊκού παιδιού, και ποια είναι στην πράξη τα μέλη τα οποία συνδέονται. Το θεϊκό παιδί έχει τις δυνάμεις της ανανέωσης, είναι το σύμβολο του εαυτού, και η παιδική πλευρά μάλιστα, ενσαρκώνει την ροή της ζωής και την δυνατότητα ανανέωσης, γιατί το παιδί έχει μια αφελή θεώρηση της ζωής. Αν επαναφέρετε στην μνήμη την δική σας παιδική ηλικία, θα θυμηθείτε πόσο έντονα ζούσατε. Το παιδί εφόσον δεν είναι νευρωτικό, έχει πάντα το ενδιαφέρον του στραμμένο προς κάτι καινούργιο. Ότι και να βασανίζει το παιδί, η απόσταση από την ζωή πάντως δεν είναι ο λόγος. Εκτός και εάν έχει δηλητηριαστεί από την νεύρωση των γονιών του. Αλλιώς είναι γεμάτο ζωή. Για τον λόγο αυτό, νοσταλγούν οι άνθρωποι αυτή την αφελή ζωτικότητα, την οποία ενηλικιούμενοι έχασαν, και θέλοντας να την αποκτήσουν πάλι, θυμούνται τα παιδικά τους χρόνια. Το παιδί είναι μια εσωτερική δυνατότητα ανανέωσης. Το ερώτημα είναι πως μπαίνει στην πραγματική ζωή των ενηλίκων. Όταν ένας ενήλικας ονειρεύεται ένα κορίτσι ή ένα αγόρι, αυτό πρακτικά σημαίνει πως ξεκινά μια καινούργια περιπέτεια ή μια νέα σχέση. Κατ’ ακρίβειαν, μια περιπέτεια στο επίπεδο των λειτουργιών που παρέμειναν παιδικές(αφελείς). Αυτό έχει να κάνει με την υποβαθμισμένη λειτουργία, που έχει παραμείνει παιδική και εντελώς αφελής, και που εμφανίζεται μέσω της ανανέωσης. Για τον λόγο αυτό προσφέρει μια νέα ματιά και μια νέα εμπειρία της ζωής, όταν η ξεφτισμένη πια κύρια λειτουργία φτάσει στο τέλος της. Μας προσφέρει επίσης και όλες εκείνες τις αφελείς, παιδιάτικες χαρές, τις οποίες χάσαμε. Για τον λόγο αυτό πρέπει να μάθουμε εκ νέου να παίζουμε, ακολουθώντας όμως την γραμμή της τέταρτης, υποβαθμισμένης λειτουργίας. Δεν έχει καμιά αξία και χρησιμότητα, αν ένας διανοούμενος αρχίσει να κάνει διανοητικά παιχνίδια. Αν ένας διανοούμενος αναφερθεί στο κομμάτι της Βίβλου που λέει, ότι πρέπει να γίνουμε σαν τα παιδιά, αν θέλουμε να πάμε στην Βασιλεία των Ουρανών, και μετά πάει να παίξει σκάκι, η αναφορά αυτή δε θα τον βοηθήσει καθόλου, γιατί εξασκείται με την κύρια λειτουργία. Ο πειρασμός είναι μεγάλος, να αποδεχθεί κανείς την ιδέα του παιχνιδιού, να αφιερωθεί σε κάτι άλλο, όπου δεν δεσμεύεται, αλλά και αυτό να το κάνει στα πλαίσια της κύριας λειτουργίας. Είδα πολλούς αισθητικούς τύπους των οποίων η λειτουργίας αισθήσεως είχε φθίνει λόγω κατάχρησης. Τους λέω τότε πως πρέπει να κάνουν κάτι που δεν έχει κάποιο ιδιαίτερο σκοπό, κάτι παιχνιδιάρικο, και προτείνουν να πάνε να δουλέψουν σε παιδικό σταθμό ή κάτι παρόμοιο. Αλλά αυτό είναι ανόητο. Γιατί πάλι θα λειτουργούσε το αίσθημα. Θα ήταν μια χλιαρή αποδοχή της πρότασης, και μια φυγή ταυτόχρονα. Το πραγματικά δύσκολο είναι να αφιερωθεί κανείς κατευθείαν στην υποβαθμισμένη λειτουργία, και να παίξει μαζί της. Για να γίνει αυτό, το εγώ πρέπει να παραδώσει την κυριαρχία του, γιατί όταν έρχεστε σε επαφή με την υποβαθμισμένη λειτουργία, αυτή αποφασίζει το είδος του παιχνιδιού, και όχι εσείς. Η υποβαθμισμένη λειτουργία θα επιμείνει, σαν ένα ατίθασο παιδί, να παίξει αυτό ή εκείνο, ακόμα και αν εσείς λέτε πως δεν ταιριάζει και δεν θα λειτουργήσει. Σε ένα διαισθητικό, η υποβαθμισμένη λειτουργία θέλει πιθανόν να παίξει με πηλό, αλλά αυτός μένει στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου, και θα προτιμούσε κάτι πιο καθαρό, γιατί ο πηλός στο δωμάτιο του ξενοδοχείου θα λέρωνε. Αλλά δεν μπορείτε να κατευθύνετε την υποβαθμισμένη σας λειτουργία. Αν είστε διαισθητικός και η υποβαθμισμένη σας λειτουργία θέλει να παίξει με πέτρες ή με πηλό, πρέπει να κάνετε τον κόπο και να αναζητήσετε ένα τόπο όπου αυτό είναι δυνατόν. Αυτή ακριβώς είναι η δυσκολία. Για τον λόγο αυτό το εγώ προβάλλει χίλιες αντιρρήσεις ως προς την κατώτερη πλευρά.

Συνεχίζεται.

Aμέθυστος

>Marie Louise von Franz — Puer aeternus (21)

>

ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΑΠΌ : ΚΥΡΙΑΚΉ, 19 ΔΕΚΕΜΒΡΊΟΥ 2010

Αιώνιος έφηβος και δημιουργικός – Genius Ewiger Jüngling und kreativer Genius
Μέρος πρώτο: “Ο μικρός πρίγκηπας”(Saint-Exupery)
2. Η συνάντηση στην έρημο. (Τελευταίο)

Στο δοκίμιο του Das göttliche Kind36(Το θεϊκό παιδί), ο Karl Kerenyi παραθέτει το ακόλουθο ποίημα των Τατάρων:
Κάποτε, παλιά ζούσε
Ένα από τον Θεό πλασμένο
Από τον Παγιάνα πασμένο
Ορφανό παιδί.
Χωρίς τροφή να φάει,
Χωρίς ενδύματα
Έτσι ζούσε.
Δεν είναι εκεί γυναίκα να τον παντρευτεί.
Μια αλεπού ήρθε κοντά του.
Η αλεπού μίλησε στο παιδί:
Πως θα γίνεις άνθρωπος;
Τον ρώτησε.
Το αγόρι είπε:
Πως θα γίνω άνθρωπος,
Ούτε ο ίδιος δεν ξέρω!

Και τότε η αλεπού διδάσκει το ορφανό αγόρι, ακριβώς όπως και στην διήγηση μας, πως θα γίνει άνθρωπος. Όπως και το φίδι, η αλεπού παριστάνει μια ενστικτώδη δύναμη(λειτουργία) του ανθρώπου, η οποία είναι στην ουσία ανθρώπινη, παρ΄όλο που παρουσιάζεται ως ζώο. Στην μυθολογία και στις μεσαιωνικές αλληγορίες, η αλεπού παίζει ένα πολύ παράδοξο ρόλο. Για την αλεπού λέει πχ ο Picinellus στο έργο του Mundus Symbolicus37: «Η αλεπού ενσαρκώνει μια ευφυή φρικαλεότητα. Είναι άσχημος κόλακας. Παριστάνει την επιθυμία. Είναι εξαιρετικά προσεκτική και κινείται σε στραβούς δρόμους.» Ο Γρηγόριος ο μέγας λέει: «Οι αλεπούδες είναι πονηρά ζώα, χρησιμοποιούν πάντα στραβούς δρόμους, και για τον λόγο αυτό παριστάνουν σκοτεινούς, πονηρούς(έξυπνους) δαίμονες». Αυτό ταιριάζει με δεδομένο πως στην Νότιο Γερμανία, την Αυστρία και την Ελβετία, οι αλεπούδες θεωρούνται ψυχές των μαγισσών. Στα τοπικά μας παραμύθια παρουσιάζεται η πεποίθηση, πως όταν πεθαίνει μια μάγισσα, το σώμα της κείτεται μισοπεθαμένο στο κρεβάτι, ενώ η ψυχή της τριγυρίζει με την μορφή της αλεπούς και προκαλεί ζημιές. Υπάρχουν ένα σωρό ιστορίες όπου κάποιος κυνηγός συναντά μια αλεπού, που προκαλεί καταιγίδα, έτσι ώστε να σκορπίσει το σανό που μόλις είχε μαζευτεί, ή να συμβεί κάτι παρόμοιο. Ή μια αλεπού θεάται κοντά σε μια χιονοστιβάδα, και η χιονοστιβάδα κατρακυλάει. Ο κυνηγός πυροβολεί την αλεπού, αλλά την τραυματίζει μόνο. Όταν το επόμενο πρωί περνώντας μέσα από το χωριό βλέπει μια τραυματισμένη γριά, σκέφτεται: «Αχά, αυτή ήταν η αλεπού!»

Κατά παράδοξο τρόπο, η ίδια πεποίθηση υπάρχει στην Κίνα και στην Ιαπωνία, ότι δηλ η αλεπού η ψυχή μιας μάγισσας, ή μάλλον μιας υστερικής γυναίκας. Η αλεπού θεωρείται επίσης ως αιτία της υστερίας και άλλων ψυχικών προβλημάτων στις γυναίκες. Ένας Γερμανός ψυχίατρος, ονόματι Erwin Baelz, βρισκόταν το 1910 στο Τόκιο, και περιέγραψε μια περίπτωση γυναίκας-αλεπούς, χωρίς να γνωρίζει την μυθολογία την οποία μόλις ανένφερα. Του έφεραν μια Γιαπωνέζα αγρότισσα που παρουσιάζε κρίσεις. Στην κανονική της κατάσταση ήταν απολύτως ανόητη, μια χοντρή βλαξ. Είχε όμως τις λεγόμενες «κρίσης της αλεπούς», και γινόταν εντελώς διαφορετική. Η ίδια είπε πως ένιωθε ένα πόνο στο στήθος, και τότε είχε την νευρική ανάγκη να γαυγίσει, και γαύγισε σαν αλεπού. Τότε έπεσε σε μια κατάσταση τρανς, και είχε ξαφνικά διόραση. Σε όλους τους ψυχιάτρους της κλινικής είχε πει δεδομένα από την προσωπική τους ζωή, για τα προβλήματα στον γάμο τους και άλλα παρόμοια. Στις περιπτώσεις αυτές ήταν πνευματικά παρούσα, πολύ ευφυής και πολύ περίεργη. Μετά από λίγο κουραζόταν και γινόταν χλωμή, γαύγιζε λίγο και κοιμόταν. Όταν ξυπνούσε ήταν πάλι η ανόητη με την οποία δεν μπορούσες να κάνεις τίποτε. Ήταν η τυπική περίπτωση μιας διπλής προσωπικότητας: είτε ήταν η αλεπού-μάγισσα είτε η ανόητη αγρότισσα.

Στον συμβολισμό του μεσαίωνα, η αλεπού δεν έχει μόνο αυτή την αρνητική σημασία, αλλά είναι και το ζώο του Διόνυσου ο οποίος μεταξύ αλλων, φέρει το όνομα Βασσάρεως, που είναι το αρχαίο ελληνικό όνομα της αλεπούς. Αυτή η αντίληψη συνεχίστηκε στην χριστιανική αλληγορία. Όπως λέει ο Picinellus, η αλεπού είναι «ένα σύμβολο πίστεως και ετοιμότητας, γιατί εξετάζει τα πράγματα μέ την ακοή της. Έτσι και ο Χριστιανός, μπορεί να συλλάβει τα θεία μυστήρια μόνο με το αυτί του, και δεν μπορεί να διεισδύσει με τα μάτια του.» Εδώ είναι πού η αλεπού γνωρίζει τα αόρατα. Αυτό είναι ενδιαφέρον (εντελώς ανεξάρτητο, γιατί δεν πιστεύω πως ο Saint-Exupery διάβασε κάτι τόσο περιθωριακό σαν τον Picinellus) γιατί στην ιστορία μας η αλεπού λέει: «Μόνο τα πράγματα που εξωτερικά δεν φαίνονται, και τα οποία η καρδιά βλέπει, είναι πραγματικά.» Η αλεπού πιστεύει αυτό που δεν είναι προφανές, αλλά γνωρίζεται με το αίσθημα-κάτι δηλαδή που αντιτίθεται στην στατιστική πραγματικότητα.

Αν ο μικρός πρίγκηπας είχε καταλάβει τι του είπε η αλεπού, αν το είχε συλλάβει πραγματικά και δεν το επαναλάμβανε απλώς μηχανικά, χωρίς να το ενστερνίζεται, τι θα συνέβαινε τότε με αυτόν; Ξαφνικά καταλαβαίνει γιατί η τριανταφυλλιά στον πλανήτη του είναι τόσο σημαντική, γιατί λέει: «Αχ, έχασα τόσο χρόνο. Γι΄αυτό είναι τόσο σημαντική για μένα! γι΄αυτό πρέπει να αναλάβω την ευθύνη της και δεν πρέπει να την θεωρώ ως μια σαν όλες τις άλλες». Από αυτό το συμπέρασμα φαίνεται σαν να κατάλαβε την αλεπού, αλλά κάτι λείπει. Τον βοηθά βέβαια να επιστρέψει στην τριανταφυλλιά του, ίσως μάλιστα να διαλέξει τον θάνατο. Αυτό όμως που δεν αντιλαμβάνεται είναι πως έχει ένα φίλο στον πλανήτη του, την τριανταφυλλιά, και ένα εδώ κάτω, την αλεπού! Αν το είχε αντιληφθεί δε θα αποφάσιζε να επιστρέψει στην τριανταφυλλιά του. Θα έπρεπε να μπει στην αντίφαση και να αποφασίσει τι θέλει να κάνει. Η αλεπού βρίσκεται πάνω στην γη, και αυτή η φιλία πρέπει να κρατήσει, αλλιώς είναι χωρίς νόημα. Η αλεπού όμως του κάνει ξεκάθαρο πως έχει μια υποχρέωση απέναντι στην τριανταφυλλιά του. Πάλι έχουμε μια μοιραία συγκυρία. Δεν έπρεπε να υποχωρήσει στον λογισμό πως πρέπει να επιστρέψει στην τριανταφυλλιά του. Έπρεπε να μπει μέσα στην σύγκρουση, γιατί τώρα έχει ένα φίλο και στους δύο πλανήτες. Αλλά ούτε που το διανοείται πως μέσω της αλεπούς μπήκε σε μια σύγκρουση. Το μοναδικό του συμπέρασμα είναι πως πρέπει να επιστρέψει στην τριανταφυλλιά του. Το μάθημα της αλεπούς, που κάποιο αποτέλεσμα θα είχε, που θα τον έδενε στην γη, έχει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα: τον απελευθερώνει από την γη, και του επιτρέπει να αισθανθεί νοσταλγία για τον αστεροειδή του. Αυτό δείχνει πόσο βαθιά και μοιραία είναι η προσκόλληση του Saint-Exupery στον θάνατο.

Θα ξέσπαγε μια σύγκρουση, αν αντιλαμβανόταν πως έπρεπε να πει ναι, εδώ στην αλεπού, και εκεί στην τριανταφυλλιά. Τότε θα ερχόταν σε μια ενήλικη ψυχική κατάσταση, όπου κανείς ζει συνεχώς μέσα σε αυτή την σύγκρουση. Γιατί αισθάνεται την ίδια υποχρέωση για τις μορφές του επέκεινα-το ασυνείδητο-και για την ανθρώπινη πραγματικότητα εδώ. Αν κάποιος άνδρας είναι υπόχρεος στην άνιμα και στην γυναίκα, την οποία έχει φιλενάδα ή σύζυγο, τότε εισέρχεται στην τυπική διπλή κατάσταση της ζωής. Εκεί έχει κανείς πάντα μια πραγματική σύγκρουση και μια διπλή ορμή. Είναι διχασμένος δηλαδή μεταξύ των υποχρεώσεων αυτής της πλευράς της ζωής όπως και της άλλης, της εσωτερικής. Αυτή είναι η γνώση ή η σταύρωση-η θεμελιώδης αλήθεια της ζωής: το ότι η ζωή είναι μια διπλή υποχρέωση, και ότι η ζωή είναι μια σύγκρουση γιατί σημαίνει πάντα την σύγκρουση δυο τάσεων. Αυτό το γεγονός αποτελεί την ζωή, αλλά αυτή η γνώση διαφεύγει από τον μικρό πρίγκηπα, ή μάλλον αυτός φεύγει τρέχοντας από αυτήν. Αυτή είναι μια από εκείνες τις μικρές αλλά μοιραίες στροφές μέσα στην ιστορία, που υποδεικνύουν το τραγικό τέλος.
Συνεχίζεται

Aμέθυστος