>ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑΣ – MARIE-LOUISE VON FRANZ

>(Συνέχεια από : Δευτέρα, 28 Ιουνίου 2010)

(Τελευταίο)

Το άσπρο θεωρείται εκεί ως η πρώτη μεταμόρφωση και η κυριαρχία του θηλυκού, το κόκκινο είναι η κυριαρχία της αρσενικής αρχής και το χρώμα του νέου βασιλιά ηλιου81. και στη λειτουργία του Μίθρα ο θεός φοράει ένα άσπρο φόρεμα και κόκκινο μανδυα82.

έτσι στο φόρεμα του ξιφομάχου σημαίνονται τα ανώτατα επίπεδα της μύησης στα μυστήρια και ταυτόχρονα η ένωση των αντιθέτων. Επειδή προκύπτει μια τριάδα κόκκινων λωρίδων, υποδεικνύεται πιθανόν πως μια ανώτερη τριάδα χωρίζεται από ένα κατώτερο τέταρτο. Μια ανώτερη τριάδα αντιμετωπίζει εκείνη την δύναμη(τον Αιγύπτιο) που πχ στην αλχημεία κατανοείται ως τέταρτο και ως υποκείμενο μιας ενιαίας αναπτυξης83. εκεί χαρακτηρίζεται συχνά η σκοτεινή ματέρια πρίμα, ως caput draconis ή draco. Το κεφάλι του δράκου είναι ο άνθρωπος, η vita gloriosa, την οποία υπηρετούν οι άγγελοι, περιστασιακά όμως η ματέρια πρίμα παριστάνεται και ως αιθιοπας84.

Μια χαρακτηριστικά κοντινή παράλληλη μορφή με αυτή του ξιφομάχου προσφέρει το όραμα ενός μάρτυρα στο pasio Martiniani et Jacobi 85.: είδα ένα νέο απερίγραπτου, γιγάντιου ύψους, το χαλαρό φόρεμα του οποίου ακτινοβολούσε τόσο πολύ ένα λευκό φως, ώστε τα μάτια δεν μπορούσαν να το βλέπουν συνεχεία. Τα πόδια του δεν άγγιζαν την γη, και το πρόσωπο του ήταν πάνω από τα σύννεφα. Καθώς πέρασε από δίπλα μας, έριξε σε σένα , τον Μαρτινιάνους και σε μένα από μια πορφυρή ζώνη στον κόρφο και είπε:ακολουθήστε με! Οι μάρτυρες ερμήνευσαν την εμφάνιση αυτή ως εμφάνιση του Χριστού. Επίσης, σύμφωνα με την αποκάλυψη Πετρου86, είναι τα σώματα των μακάριων λευκότερα από το χιόνι, πορφυρότερα από τα ρόδα, και το λευκό είναι αναμεμιγμένο με το κόκκινο.

έτσι αποκαλύπτεται η σύγκρουση στο κέντρο του μαγικού κύκλου, στον οποίο καταλήγει η Περπέτουα, ως σύγκρουση δυο υπερπροσωπικών πνευματικών δυνάμεων. Ο Αιγύπτιος ως το πνεύμα της ειδωλολατρίας του στον κόσμο προβεβλημένου πνεύματος, που εναντίον του στέκεται μια νέα πνευματική δύναμη, που είναι καθαρά στο επέκεινα προσανατολισμένη, και απαιτεί την απόλυτη αλήθεια, που είναι επίσης ένας κοσμοκράτωρ και πνεύμα, που από τον ουρανό φτάνει μέχρι την γη. Και αυτό το πνεύμα επίσης είναι, όπως ο κύριος της αιγυπτιακής γης, ένας αγαθός δαίμων και ποιμήν ανθρώπων. Και αυτό είναι ίσως το πιο παράξενο σε αυτό το όραμα, ότι δηλ όταν κανείς εξετάζει πιο βαθιά τις συγκρουόμενες αντίθετες αρχές ως προς τη σημασία τους, γίνεται ορατή μια χαρακτηριστική ισότητα των αντιθέτων, και αυτό συνεπάγεται, ότι δηλ και τα δυο βρίσκονται στο ασυνείδητο. Είναι όμως καθόλα εντυπωσιακό, ότι η αποφασιστική στιγμή προσωποποιείται από μια έντονα στον ειδωλολατρικό κόσμο ανήκουσα μορφή, δηλ τον προπονητή των μονομάχων, και όχι από μια χριστιανική μορφή, είτε από ένα χριστιανό, όπως ο Σατούρους ή ο Πομπόνιους, ή ο ίδιος ο Χριστός. Αυτό δεν μπορεί να ερμηνευθεί αλλιώς, παρά το ότι το ασυνείδητο ως όλο, στην ακόμα ειδωλολατρική πλευρά του, εν τέλει ενέργησε με σκοπό, προς την κατεύθυνση της δημιουργίας μιας χριστιανικής συνείδησης. Το να είναι κανείς χριστιανός σημαίνει σύμφωνα με αυτά, το να υπακούσει κανείς στην εσωτερική του φωνή χωρίς καμιά επιφύλαξη. Θα μπορούσε να ειπωθεί, πως αν ο Χριστός εμφανιζόταν ως διαιτητής του αγώνα, θα ήταν σαν να έπαιρνε το μέρος κάποιου στον αγώνα αυτόν, το γεγονός όμως εκείνο που ήθελε την νίκη της Περπέτουα ήταν ο εαυτός σε μια μορφή που αποκαλύπτεται επέκεινα των αντιθέτων, ο Christus et eius umbra87.

Θα μπορούσε κανείς να βγάλει επιβεβαιωτικά συμπεράσματα από το όραμα, και για την χριστολογική ερμηνεία του Άλμπερτ Σβάιτσερ, που συμπέρανε ότι ο Ιησούς στον πρώιμο χριστιανισμό κατανοούνταν πρωτίστως ως άγγελος φωτός και μυητής της τελικής κρισης88. αυτή η πρώιμη κατανόηση του Χριστού, που αργότερα πήρε στο δόγμα άλλες πλευρές, αντιστοιχούσε στην τότε ασυνείδητη κατάσταση, και όσον αφορά το δεύτερο, εκφραζόταν επαρκώς.

Η μη χριστιανική φύση της αποφασιστικής στιγμής, εκφράζεται με μια ακόμα σημαντική λεπτομέρεια: το ένδυμα του μονομάχου. Το ένδυμα του με τις πλατιές λωρίδες στον χιτώνα, και το κόκκινο υποκάμισο, είναι πολύ όμοιο με αυτό των Αφρικανών ιερέων του Σατουρν, που ως θεός της βλάστησης και του κάτω κόσμου απολάμβανε ιδιαίτερης τιμής και παρίστανε εκείνον τον θεό εναντίον του οποίου οι χριστιανοί είχαν να δώσουν τον σκληρότερο αγώνα. Αυτός ο Σατουρν θεωρούνταν ως ειδικός θεός προστάτης των κυνηγών-ήταν δηλ ένας μονομάχος και διαιτητής par excellence και το προσωποποιημένο πνεύμα του αμφιθεάτρου. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι αυτό εμφανίστηκε στην Περπέτουα. Είναι πολύ παράξενο πόσο τρομακτικά όμοιες ήταν οι εικόνες και τα κείμενα του γεννόμενου χριστιανισμού, με εκείνες των γνωστικών και ειδωλολατρικών μυστηρίων, που ο ίδιος τόσο σκληρά πολέμησε. Αυτό υπέπεσε και στην αντίληψη των απολογητών, οι οποίοι μπόρεσαν να το εξηγήσουν μόνο μέσω μιας εκλεπτυσμένης diabolica frau. Σε τέτοια περιστατικά βασιζόταν και η τότε αντίληψη περί του δαίμων αντίνομος, που εμποδίζει το δρόμο του Σωτήρος. έτσι λέγεται πχ στον Ζωσιμο91: (ο Ιησούς Χριστός) εμφανίστηκε στον πλήρως αποδυναμωμένο άνθρωπο ως ένας άνθρωπος (που μπορεί να) πάσχων και δαρμένος, και αφού έκλεψε κρυφά τους ανθρώπους του φωτός που του ανήκουν, έδειξε ότι δεν υπέφερε στην πραγματικότητα, και ότι ο θάνατος είχε καταπατηθεί και εκδιωχθεί. έτσι οι άνθρωποι του φωτός σκοτώνουν τον σωματικό τους Αδάμ. Αυτό συμβαίνει όμως μέχρι που έρχεται το πνεύμα αντίνομος, που τους ζηλεύει και θέλει να πλανηθούν όπως παλιά, και υποστηρίζει πως ο ίδιος είναι υιός του θεού, αν και είναι άμορφος στο σώμα και την ψυχή(και ο Αιγύπτιος στο passio ονομάζεται στο ελληνικό κείμενο άμορφος).

Κατά παράδοξο τρόπο βρίσκεται και ο Ποίμανδρες του corpus hermeticum αντιμετωπος ενος τετοιου τιμωρού δαίμονος της δύναμης της μοίρας, που φτύνει φωτια92. αυτή είναι και η αντίθεση που παρουσιάζει ο Παύλος, μεταξύ του πρώτου σαρκικού(χοϊκού) Αδάμ και του δεύτερου Αδάμ που είναι πνεύμα ζωοποιούν93. και τελικά εμφανίζεται αυτή η αντίθεση και στην ιδέα του αντιχριστου94.

Η Περπέτουα βέβαια δεν χρησιμοποιεί τον χαρακτηρισμό αντίχριστος αλλά ονομάζει τον Αιγύπτιο απλά διάβολο, και όμως κρύβεται μέσα του αυτή η ιδιαίτερη ποιότητα ενος αντι-θεού μέσα στην ύλη, ενος χθόνιου πνεύματος που στέκεται κατοπτρικά απέναντι στο χριστιανικό πνεύμα.

Αν αναρωτηθεί κανείς τι είναι αυτό που στο συλλογικό ασυνείδητο συμβαίνει αυτόνομα, μπορεί να παρατηρηθεί κάτι σαν διάσπαση του αρχετύπου σε μια φωτεινή και μια σκοτεινή εμφάνεια. Σε πρώτη γραμμή αυτό συνέβη, όπως ήδη αναφέρθηκε, με την ίδια την εικόνα του Θεού, με το γεγονός ότι ο αμφίσημος προπάτωρ Γιαχβε95 πλησίασε την ανθρώπινη περιοχή με τους δυο γιους του θεού σατανά και Χριστο96. για λεπτομερέστερη περιγραφή αυτού του ενδοθεϊκού δράματος πρέπει να παραπέμψω στις πιο πάνω παρατηρήσεις του Γιουνγκ, και στην περιγραφή του στη Συμβολική του πνεύματος.

Η εκεί παρουσιασμένη σχάση της φωτεινής και της σκοτεινής πλευράς της εικόνας του Θεού μπορεί να αποδειχθεί στην κατανόηση όλων των άλλων συμβολικών εικόνων. Στον κατάλογο των figurae του Rhabanus Maurus πχ, κατέχουν σχεδόν όλοι οι «τόποι», η φωτιά, τα μάτια, το λιοντάρι κτλ μια πλευρά που υποδεικνύει τον Χριστό και μια άλλη που σχετίζεται με τον διαβολο97.

Η σχάση της θεϊκής εικόνας και με αυτή όλων των άλλων αρχετυπικών εικόνων σε δυο πλευρές, φαίνεται-όπως το παρουσίασε ο Γιουνγκ-ότι σχετίζεται με την διαφοροποίηση του συναισθήματος και μαζί μ αυτό της θεϊκής κρίσης στον δυτικό ανθρωπο98, μέσω της οποίας δεν άντεχε πια το παράδοξο και την ηθική αμφισημία, όπως πχ την είχαν διατηρήσει οι ινδικοί θεοί.

Φαίνεται πως το πρωταρχικό ήταν η αποκρυστάλλωση της νέας αρχετυπικής κατάστασης, την οποία ακολούθησε μόνο κατόπιν η ηθική αντίδραση του ανθρωπου99. αυτή η νέα αποκρυστάλλωση εκδηλώθηκε επομένως ως εξωσυνειδητή ψυχική παρουσια100, όπως αυτό πολύ ωραία φαίνεται στα οράματα της αγίας Περπέτουας. Με τη σχάση της θεϊκής εικόνας στα αντίθετα Χριστός και διάβολος, αποκρυσταλλώνεται ένα πρόβλημα αντιθέτων, που σε μεταγενέστερες εποχές θα οδηγούσε σε δυσκολίες, γιατί η μονόπλευρη ομολογία του ανθρώπου για την φωτεινή πλευρά, η οποία ξεχωρίζει τους αντιπρόσωπους της πρώιμης χριστιανικής εποχής, όπως η Περπέτουα, έπρεπε να τραβήξει πάνω της το πρόβλημα του αντίχριστου και του άρχοντα του κόσμου τούτου, λόγω του νόμου της έναντιοδρομιας101, όμως αυτό έμεινε για την δεύτερη εποχή των αστρολογικών pisces.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον στα οράματα της αγίας είναι όχι μόνο το γεγονός ότι αυτή η σχάση παρατηρείται στην ασυνείδητη ψυχή, αλλά ότι επίσης και στον μονομάχο ενσαρκώνεται ένα κομμάτι του ειδωλολατρικού ενιαίου πνεύματος, που όμως ξεκάθαρα προωθεί τον άνθρωπο να πάρει το μέρος της φωτεινής πλευράς.

Ο δαίμων , που ως μονομάχος οδηγεί την Περπέτουα κρατάει ακόμα ένα τρίτο χαρακτηριστικό στα χέρια, δηλ ένα πράσινο κλαρί με χρυσά φρούτα. Αυτό είναι ένα κλαρί από το δέντρο της ζωής, μιας γενικά διαδεδομένης αρχετυπικής εικόνας. Είναι αυτό πχ το δέντρο των εσπερίδων, που βρίσκεται στα δυτικά, και καρποί του οποίου σημαίνουν την αιώνια ζωή.103 η ίδια εικόνα παίζει σπουδαίο ρόλο στην αλχημεία ως arbor solis et lunae104. για την πληρέστερη σημασία του συμβόλου του δέντρου, μπορώ να παραπέμψω στο άρθρο του Γιουνγκ το φιλοσοφικό δένδρο105. το ότι η Περπέτουα λαμβάνει αυτό το κλαρί από εκείνον τον οδηγό των ψυχών, που οδηγεί στην νυχτερινή θαλασσοπορεία. Στο έργο Aeneis, πρέπει ο ήρωας να σπάσει το χρυσό κλαρί πριν κατεβεί στην χώρα των νεκρών. έτσι το κλαρί είναι ταυτόχρονα υπόσχεση της αιώνιας ζωής, όπως και αντικείμενο για την μετάβαση στη χώρα των νεκρών, την κατάβαση στο ασυνείδητο. Αυτή η όψη είναι εντυπωσιακή, αν παρατηρήσει κανείς πως η Περπέτουα είδε το όνειρο της την παραμονή του πραγματικού της θανάτου. Και στο passio Martini et Jacobi106 εμφανίζεται σε ένα μάρτυρα ένα τρεις μέρες προηγουμένως σκοτωμένο αγόρι με ροδοστέφανο στο λαιμό, και στο δεξί του χέρι με πράσινο κλαδί φοίνικα(palma viridissima). Λέει πως πανηγυρίζει ένα χαρούμενο φαγοπότι, και σύντομα και αυτοί θα έτρωγαν μαζί του. Το κλαρί του δέντρου της ζωής με τους χρυσούς καρπούς αντιστοιχεί στο γάλα του πρώτου οράματος, και το ζων ύδωρ του ονείρου με τον Δεινοκράτη. Ο χρυσός είναι ένα σύμβολο για την ύψιστη αξια107. (ο Δεινοκράτης πχ ήπιε από χρυσή φιάλη). Το πράσινο κλαρί υποδεικνύει ότι αυτή η ύψιστη άξια είναι ζωντανή , κάτι φυσικά μεγαλωμενο108, και ότι η ζωή και το τέλος της είναι ένα κομμάτι ζωντανής πραγματοποίησης του «μεγάλου ανθρώπου», του ανθρώπου που πραγματώνεται ως ενιαίος. Η μοίρα της Περπέτουα χαρακτηρίζεται με αυτό ως τμήμα μιας μεγάλης διαδικασίας αύξησης του εαυτού, στην οποία πολλοί λαμβάνουν μέρος.

Το πνεύμα που υπερβαίνει τα ανθρώπινα δίνει με αυτό το γεγονός μια ατράνταχτη πεποίθηση στην Περπέτουα-και ταυτόχρονα της μεταδίδει από το ασυνείδητο την υψηλότερη αξία της ζωής, την οποία μπορεί κανείς να θεωρήσει ως εμπειρία της θεοτητος110. της δίνει την εσωτερική βεβαιότητα νοήματος, που της κάνει τον θάνατο εύκολο. Σε αυτό πλαίσιο φαίνεται ο θάνατος της, και πάλι ως ένα απλό εξωτερικό συμβάν(accidens) σε μια υπονενοημένη εσωτερική ανάπτυξη.

Η αγία νικάει με το να έχει υψωθεί στον αέρα, πατώντας τον Αιγύπτιο και ψάλλοντας ύμνους. Δηλαδή μετατίθεται σε μια κατάσταση ενθουσιασμού, σε μια έκσταση, στην οποία ψάλλει ύμνους, ως μέσο να διώξει την απελπισία της που ενσαρκώνεται στον Αιγύπτιο. Ο αίνος του Θεού ίσχυε ως θυσία λογικη111, για να πετύχει την βοήθεια του Θεού. Ήταν πράγματι ένα όπλο. έτσι λέει ο Κλήμης Αλεξανδρειας112:από την Σιών δηλ θα έρθει ο νόμος και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, ο ουράνιος λόγος, ένας αληθινός αγωνιστής, στεφανωμένος, στο θέατρο ολόκληρου του κοσμου113. ιδιαιτέρως στους μοντανιστές, έπαιζε σπουδαίο ρόλο η εκστατική προφητεία. Ο ίδιος ο Μοντανης είπε μια φορά για τον εαυτό του: δες, ο άνθρωπος είναι σαν μια λύρα, και εγώ παίζω πάνω όπως το πλήκτρο(γιατί ο ίδιος είναι ο Παράκλητος). Ο άνθρωπος κοιμάται αλλά εγώ είμαι ξύπνιος». Είναι ενδιαφέρον πως και η μηχανιστικής προφήτις Μαξιμίλα είπε για τον εαυτό της115: ρήμα ειμί και πνεύμα και δυναμις116.» έτσι και η Περπέτουα γίνεται καθαρός λόγος. Σε αυτόν τον δρόμο υπερβαίνει το πνεύμα της αμφιβολίας και έρχεται στη ζωντανή βεβαιότητα της πίστεως, που συμβολίζει το κλαρί που της το δίνει ο μονομάχος με ένα φιλί. Αυτός είναι ο συνηθισμένος ασπασμός της ειρήνης στην πρώιμη Εκκλησία, ο ασπασμός της ζωής, για τον οποίο λέει η 28η ωδή του Σολομώντος: η αθάνατος ζωή με αγκάλιασε και με φίλησε, από αυτή προέρχεται το πνεύμα μέσα μου, που ποτέ δεν μπορεί να πεθάνει, γιατί αυτό είναι η ζωή».

Όσο πλησιάζει η εξωτερική καταστροφή, τόσο υψώνονται οι παρηγορητικές εικόνες των ονείρων, βασίζεται στην αντισταθμιστική λειτουργία του ασυνειδήτου το ότι ακριβώς στους μάρτυρες μέσα στη φυλακή και στους μοναχούς που ασκούνται στην έρημο εμφανίζονται τόσο συχνά οράματα με πανηγυρικά δειπνα117 και ωραίους παραδεισιακούς κήπους.

Τα πραγματικά απαίσια συμβάντα κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης της Περπέτουα και των συντρόφων της βρίσκονται σε ξεχωριστή σχέση με τις εικόνες των ονείρων, μια συσχέτιση που ο Γιουνγκ ονόμασε συγχρονότητα. Οι εικόνες του οράματος δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οφείλονται στα εξωτερικά γεγονότα, ούτε τα τελευταία εξηγούν την ιδιαιτερότητα των συμβόλων των ονείρων. Πρόκειται πολύ περισσότερο για ένα «σύμπτωμα», μια συμβολή του μέσα και του έξω, όπως μπορεί να παρατηρηθεί συχνά στην αποκρυστάλλωση αρχετυπικών περιεχομενων118. τα εξωτερικά γεγονότα είναι κατά το ήμισυ εκπλήρωση των όσων ειδώθηκαν στα όνειρα, και κατά το άλλο ήμισυ η άρνηση αυτών:όπως πχ ο Σατούρους που στο όνειρο πάει μπροστά, εκτελείται πρώτος, όπως η Περπέτουα αποθέτει στο όνειρο το φόρεμα της, έτσι της το ξεσκίζει η άγρια αγελάδα, ώστε να γυμνωθεί• και όπως ο Αιγύπτιος απειλεί να την διατρήσει με το σπαθί, έτσι στην πραγματικότητα την διαπερνά το σπαθί ενος μονομάχου(και μάλιστα ενάντια στα αναμενόμενα, με την απαίτηση της χάριτος από το λαό).θα μπορούσε να ειπωθεί πως στην ορατή πραγματικότητα νίκησε ο Αιγύπτιος. Αλλά νίκησε όπως η νίκη της κολάσεως και του θανάτου στην σταύρωση του Χριστού• ακριβώς στο βασανιστήριο τους έμεινε ο Χριστός νικηφόρος. (κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος, που σου θάνατε το κέντρον, που σου Άδη το νίκος, Κορ ε 54-55). έτσι η Περπέτουα υποφέρει κατά κάποιο τρόπο την μοίρα του Χριστού• μέσα της σχηματίζεται ο Χριστός, για να χρησιμοποιήσουμε ένα λόγο του Παυλου119. επειδή η Περπέτουα με τη συνείδηση της τοποθετείται μόνο στην πλευρά του ασυνείδητου ζεύγους αντιθέτων και ταυτίζεται με αυτήν πλήρως, συμπυκνώνεται η άλλη σε εξωτερική μοίρα, αλλά στο σχίσιμο μέσω της διαμάχης(της οποίας σύμβολο είναι ο σταυρός του Χριστού), βρίσκεται ταυτόχρονα η δυνατότητα νέας ζωής(στο όραμα υπονοείται στο σύμβολο του κλαριού με τους χρυσούς καρπούς).

Όταν τα βαθύτερα στρώματα του συλλογικού ασυνείδητου έχουν σε τέτοιο βαθμό ανασκαφτεί, όπως σε εκείνη την εποχή της γένεσης ενος θεϊκού συμβόλου, λαμβάνουν μέρος και τα εξωτερικά γεγονότα• έτσι συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης των μαρτύρων και άλλα φαινόμενα συγχρονότητος, η ασυνείδητη συνέπεια των οποίων φαίνεται σχεδόν απίστευτη στο λογικό συνειδητό:όχι μόνο νίκησε φαινομενικά ο Αιγύπτιος με το σπαθί του, αλλά και οι υπεύθυνοι των αγώνων αποφάσισαν στην αρχή να ντύσουν τις μάρτυρες στα λευκά όπως τις ιέρειες της Δήμητρας, και τους άνδρες κατάδικους στα πορφύρα, ως ιερείς του Σατουρν. Οι μάρτυρες αρνήθηκαν λέγοντας πως ακριβώς γι αυτό έδιναν τη ζωή τους, για να μην είναι αναγκασμένοι να κάνουν κάτι τέτοιο. Στο τέλος το πράγμα έμεινε έτσι. Ήταν τότε διαδεδομένο έθιμο να βάζουν καταδικασμένους εγκληματίες να παίζουν τέτοιους ρολους120, το παράξενο είναι η επιλογή των θεών των οποίων τους ιερείς έπρεπε να παίξουν οι κατάδικοι. Οι γυναίκες έπρεπε να υπηρετήσουν τη Δήμητρα, την μεγαλύτερη αρχαία θεά μητέρα, την μητέρα γη και την μητέρα των δημητριακών, την προστάτιδα των νέων γυναικών. Αλλά ακριβώς αυτή την αρχή είναι που απέρριψε η Περπέτουα και η συμμάρτυς της• η Περπέτουα εγκατέλειψε το βρέφος της, η Φελίτσιτας ήταν κατά τη σύλληψη της έγκυος και γέννησε λίγο πριν το θάνατο της ένα παιδί μέσα στη φυλακη121. και το ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι ότι τις πέταξαν μπρος σε μια άγρια αγελάδα. Η αγελάδα όμως είναι ένα διαδεδομένο αρχαίο σύμβολο της θηλυκής και μητρικής αρχής122, και μάλιστα ο συγγραφέας του έργου βρήκε παράξενη αυτή την συγκυρία, γιατί λέει: στις νεαρές γυναίκες όμως ετοίμασε ο διάβολος μια εξαγριωμένη αγελάδα, που κατά ασυνήθιστο τρόπο, θα μπορούσε να τα φέρει έτσι τα πράγματα, ώστε και μέσω του ζώου να χλευαστεί το φύλο τους.

Μια επίσης παράξενη σύμπτωση εξωτερικών περιστάσεων βρίσκεται και στους άνδρες μάρτυρες: έπρεπε να εμφανιστούν ως ιερείς του Σατουρν, και συν τοις άλλοις έχουν δυο από αυτούς ονόματα που προέρχονταν από αυτό: ο ένας λεγόταν Σατούρους ο άλλος Σατουρνίνους.

Ο ρωμαϊκός Σατουρν ήταν στην Αφρική συγχωνευμένος με μια αυτόχθονη φοινικική θεότητα και έπαιζε σπουδαίο ρόλο στα εκεί μυστηρια123. στις επιγραφές ονομάζεται frufiger ή deus frugum, και τοποθετείται μαζί με την Δήμητρα. Η λατρεία του ήταν στην Αφρική ιδιαίτερα διαδεδομένη, όπως προκύπτει από τα απολογητικά κείμενα του Τερτυλλιανου124. σε ένα κατάλογο επισκόπων από τον Κυπριανό(επιστ 57) φέρουν το όνομα Σατουρνίνους τουλάχιστον 4 επίσκοποι. Σύμφωνα με τον Τερτ125, είχαν οι ιερείς του Σατουρν ιδιαίτερα πλατιές πορφυρές λωρίδες στον χιτώνα, και ένα κάλυμμα από γαλλικό κόκκινο. Φορούσαν δηλ ακριβώς την ενδυμασία εκείνου του μεγάλου μονομάχου από το όραμα της Περπέτουα, ένα χαρακτηριστικό που επανειλημμένως εκφράζει την παραπλανητική ταυτότητα των αντιθέτων. Επειδή για τον Σατουρν ήταν το Σάββατο άγιο, και συνέπιπτε με το Sabbat των ιουδαίων, ήταν στην αρχαιότητα διαδεδομένη η αντίληψη πως ο Σατουρν ήταν ο ανώτερος θεός των ιουδαίων. Και επειδή οι χριστιανοί ήταν στην ίδια μοίρα με τους ιουδαίους, ίσχυε πως ήταν και δικός τους θεός. από αυτές τις συσχετίσεις προέρχεται και η ιδέα των οργανωτών να ντύσουν τους μάρτυρες ως ιερείς του Σατουρν.

έτσι εκπληρώνεται στους μάρτυρες ο νόμος της εναντιοδρομίας όλων των αρχετυπικών αντιθετων126 μέχρι τέλους-εκείνων των αντιθέτων μέσω της σχάσης των οποίων δημιουργήθηκε η νέα ορμή, πάνω στην οποία θα οικοδομούνταν ο χριστιανικός πολιτισμός στους επόμενους αιώνες. Το ίδιο το ασυνείδητο όμως στήριξε τους μάρτυρες μέσω των εικόνων που υπόσχονταν την νέα ζωή, και τους έδωσε έτσι την εσωτερική δυνατότητα να παραμείνουν στην απόφαση τους.

Έτσι αυτά τα οράματα από το passio Περπέτουα καλύπτουν με μια μοναδικά πλήρη μορφή όλη την ασυνείδητη κατάσταση της τότε ανθρωπότητας, της ειδωλολατρικής όπως και της χριστιανικής, και δείχνουν εκείνη την σύγκρουση που οι χριστιανοί αισθάνονταν, όταν προσπάθησαν να αποκοπούν από το πνεύμα που ήταν δεμένο με τα εξωτερικά αντικείμενα και την ύλη.

Το μαρτύριο από μόνο του δεν είχε κανένα άλλο νόημα, παρά να καταδείξει αυτή την πλήρη αποκοπή και την απόλυτη ελπίδα του επέκεινα, σε αντίθεση με τον ειδωλολατρικό κόσμο. Δείχνουν όμως και πόσο σκληρούς εσωτερικούς αγώνες έπρεπε να υποστούν οι ομολογητές, πόσο βαθιά πήγαινε η εσωτερική σύγκρουση, που εν τέλει είχε ξεσπάσει μεταξύ των δυο θεϊκών δηλ υπερπροσωπικών ασυνείδητων δυνάμεων. από ψυχολογική οπτική γωνιά, εμφανίζονται οι μάρτυρες κατά κάποιο τρόπο ως τραγικά ασυνείδητα θύματα της τότε γενόμενης μεταβολής της θεϊκής εικόνας, βαθιά μέσα στην συλλογική ψυχική στρώση της ανθρωπότητας, η νέα μορφή της οποίας (εικόνας) θα κυριαρχούσε τον ακολουθούντα αιώνα.

TΕΛΟΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ : ΠΕΤΡΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ

ΣΧΟΛΙΟ :
Γιά όποιον ενδιαφέρεται στα οράματα και στα σχόλια εμφανίζεται η ανδρική αρχή, έστω και άν στά σχόλια ερμηνεύεται βάσει τού πνεύματος τής εποχής μας, τού πνεύματος τού φεμινισμού.
Το κείμενο αυτό βρίσκεται σέ άμεση αντιπαράθεση με τά σχόλια στόν Χρυσό Γάϊδαρο τού Απουλήϊου όπου αποκαλύπτεται η θηλική αρχή, η αρχή τής ηδονής, η οποία κυριαρχεί απολύτως σήμερα και στην Ελλάδα καί η οποία όχι μόνον δέν επιτρέπει τη λήψη αποφάσεων αλλά με χαρακτηριστικό της τήν μείωση τού νοητικού επιπέδου δέν έχει καμμία σχέση με τήν πραγματικότητα. Στήν ανδρική αρχή στηρίχτηκε ολόκληρη η Πατερική θεολογία, η οποία αγνοείται πλήρως λόγω τών γνωστών κληρικαλιστικών αλλοιώσεων. Άς πάρουμε ένα παράδειγμα, γιά όποιον θέλει, από τον Άγιο Μάξιμο τόν Ομολογητή στην προς Μαρίνον επιστολή του :
Η προάιρεσις λοιπόν είναι το πέρας τής κατ`όρεξιν λογικής κινήσεως, αφού προσλάβει την ορμή πρός τα εφ`ημίν και την χρήσιν. Γιατί το φύσει λογικόν έχοντας φυσική του δύναμι την λογική όρεξη, πού την ονομάζουν και θέληση τής νοεράς ψυχής, ορέγεται καί λογίζεται και αφού λογισθή βούλεται. Βούλησις λοιπόν είναι μιά θέλησις πού έχει είδος, θέλησις δηλ. γιά κάτι συγκεκριμένο. Επειδή λοιπόν βούλεται ζητεί, και όταν ζητεί σκέπτεται, και όταν σκέπτεται βουλέυεται και όταν βουλεύεται κρίνει και όταν κρίνει προαιρείται και όταν προαιρείται ορμά και όταν ορμά κάνει χρήση και με την χρήση σταματά την ορεκτική κίνηση προς το συγκεκριμένο αντικείμενο.
Αυτή είναι η Χριστιανική ορθοδοξία.

Αμέθυστος

Advertisements

>ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑΣ – MARIE-LOUISE VON FRANZ

>Η ερμηνεία του τέταρτου οράματος

(Συνέχεια από : Σάββατο, 26 Ιουνίου 2010)

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ

Το τελευταίο όραμα ξεκινά με την Περπέτουα να βρίσκεται στη φυλακή και να περιμένει να έρθει ενώπιον των θηρίων. Με αυτό αποδίδεται η κατάσταση στην οποία πράγματι βρίσκεται. Το όνειρο σαν να λέει πως η σύγκρουση που παριστάνεται ακολούθως είναι η «νεότερη πραγματικότητα». Πρέπει όμως αυτή η φυλάκιση μέσα στο όνειρο να θεωρηθεί και ως εσωτερική κατάσταση.

Στις λατρείες της Ίσιδος και του Σεράπιδος και πιθανόν σε άλλες υπήρχε μια ιδιαίτερη χρήση των λεγόμενων κατόχων της θεότητος1. (πρόταση που εξηγεί τι σημαίνει κατοχή και κάτοχος) Κάτοχος (αυτός που κατέχεται)2. από την άλλη το ρήμα κατέχεσθαι εκ θεού σημαίνει (μαζί με τα ρήματα θεοφορείσθαι ή κορυβανθιάν και τις έννοιες μανία και βακχεία) μια κατάσταση κατοχής και εκστασης3—και κάτοχος σημαίνει από ένα θεό κατεχόμενος όπως και κατοχή. (Ας παραβάλει κανείς την έκσταση της Περπέτουα κατά τη διάρκεια του πραγματικού της μαρτυρίου!) Τέτοιοι κάτοχοι υπήρχαν ήδη κατά το 2ο π. Χ αι, πχ στο Serapeum(Memphis)4. Ήταν πιθανόν μια εθελούσια κατάσταση φυλάκισης (κατοχής) όπου οι ιδιώτες εισέρχονταν πρόσκαιρα ή για πάντα5. οι κάτοχοι ονομάζονταν και δούλοι ή θεραπευταί θεού, δηλ αναλάμβαναν και χαμηλές ιερατικές ή ναϊκές λειτουργίες. Μερικοί μάλιστα από αυτούς έφεραν αλυσίδες και δεν άφηναν τον περίβολο του ναού για χρόνια. Άλλοι προσεύχονταν και έκαναν αυστηρή άσκηση6. Πολλοί από αυτούς ερμήνευαν και ελάμβαναν υπ όψιν τα όνειρά τους, από τα οποία εξαρτιόταν πιθανόν τόσο η απελευθέρωση , όσο και η μύηση στα μυστήρια ή την ιεροσύνη. Η κατοχή μπορούσε να διαρκεί 10 και περισσότερα χρόνια. Στο άδυτον της Ίσιδος μπορούσε να μπει μόνο εκείνος που η θεά τον είχε καλέσει με ένα όνειρο. Δεν φαίνεται εύλογο να απορριφθεί, το ότι σε όλες αυτές τις συνήθειες πρέπει να αναζητηθούν οι πρόδρομοι του χριστιανικού μοναχισμού, που έχει την αρχή του στην Αίγυπτο7. Είναι επίσης χαρακτηριστικό το ότι ο Παύλος αποκαλεί τον εαυτό του «δέσμιο» του Ιησού Χριστού, ή ότι βρίσκεται στα δεσμά του Ευαγγελίου8.

Η ψυχολογική σημασία μιας τέτοιας φυλάκισης είναι με τα παραπάνω ξεκάθαρη. Κάθε φυλάκιση (κατοχή) σημαίνει ένα περιορισμό της ελευθερίας κινήσεως και μια απομόνωση από το περιβάλλον, ένα αποχωρισμό—μια κατάσταση εσωστρέφειας, εκούσια ή ακούσια, που κάτω από περιστάσεις μπορεί να προκληθεί μέσω οξείας κατοχής ή μακροχρόνιου θαυμασμού ενός ασυνείδητου περιεχομένου. Αυτή η κατάσταση εσωστρέφειας οδηγεί στην αναζωογόνηση των ασυνείδητων εικόνων(και συνεπώς των ονείρων), που κάτω ορισμένες περιστάσεις σχηματίζουν την μύηση στη διαδικασία των μυστηρίων. Η φυλακή είναι γι αυτό συχνά στα όνειρα σύγχρονων ανθρώπων εναρκτήριο σύμβολο της διαδικασίας εξατομίκευσης9, όπου η εκφοβίζουσα πλευρά του ασυνείδητου υπερτερεί.

Η μύηση στα αρχαία μυστήρια γινόταν με την καθοδήγηση πνευματικού οδηγού. Με πλήρη αντιστοιχία στο όραμα της Περπέτουα χτυπάει την πόρτα της φυλακής ο διάκονος Πομπόνιους. Είναι ντυμένος με γιορτινό μανδύα και πολύχρωμα παπούτσια. Την παίρνει από το χέρι και την οδηγεί μέσω σκοτεινών και πολύπλοκων δρόμων στο αμφιθέατρο. Ο διάκονος ήταν τότε βοηθός του επισκόπου στην ενορία του. Εδώ πρόκειται για μια στην Περπέτουα γνωστή, πραγματική προσωπικότητα. Με χρηματισμό κατάφερε να διευκολύνει την ζωή των μαρτύρων στη φυλακή και ήταν ένα πνευματικό στήριγμα γι αυτούς. Στο όνειρο προφανώς ανέλαβε τη λειτουργία μιας χριστιανικής μορφής animus (και ίσως να μην είναι απίθανο, πως η Περπέτουα πρόβαλε την εσωτερική χριστιανική της τοποθέτηση στον διάκονο της περιοχής, αφού μόνο 20 μέρες προηγουμένως είχε βαπτισθεί). Αυτός είναι τώρα ο ψυχοπομπός της(την κρατάει κατευθείαν από το χέρι) και πνευματικός «πατέρας», είναι σύμβολο της χριστιανικής της πεποίθησης. Η λειτουργία του είναι η ίδια με αυτήν του Σατούρους στο πρώτο όραμα. Αν υπάρχει έστω και μια διαφορά ως προς εκείνον, τότε βρίσκεται πιθανότερον στο ότι ο Σατούρους ενσαρκώνει μια μετρημένη, θαρραλέα εσωτερική στάση απέναντι στο μαρτύριο, ενώ ο Πομπόνιους είναι περισσότερο «διδάσκαλος», δηλ αντιπροσωπεύει την χριστιανική πεποίθηση ως διδασκαλία10. Χαρακτηρίζεται ως ένας ήδη μυημένος(κάτι που τον εξυψώνει ξεκάθαρα από την πραγματική του εμφάνιση και υποδεικνύει την προβολή):γιατί αυτός φοράει γιορτινό χιτώνα και πολύχρωμα παπούτσια. Ο γιορτινός χιτώνας παίζει σημαντικό ρόλο στα αρχαία μυστήρια, ως ουράνιο ένδυμα, το μεταμορφωμένο «ουράνιο σώμα» που ντύνεται ο μύστης. Έτσι πχ ο Απουλήιος12 κατά την τρίτη μύηση υπενθυμίζεται μέσω ενός ονείρου να ανανεώσει την μύηση του, αφού «το ένδυμα της θεάς, που ξεντύθηκε στην επαρχία και εκεί το άφησε σε ένα ιερό», δεν μπορούσε να το ξαναφορέσει. Στην Αίγυπτο φορούσε ο αναστημένος ένα κόσμημα κεφαλής του θεού ήλιου Ρα, ένα ηλιακό διάδημα• οι μύστες του Μίθρα ελάμβαναν ένα μανδύα κεντημένο με ζώα σε κύκλο13. σημαίνει την μεταμόρφωση του αναστημένου μετά το θάνατο, τον πλήρη φωτισμό από την γνώση, την ένωση με την θεότητα και ταυτόχρονα μια μετασωμάτωση, μια πλήρη αλλαγή ουσίας14. στην αναπαράσταση του χριστιανικού παραδείσου φέρουν οι μακάριοι άσπρα φορέματα—όπως ένας πατέρας της Εκκλησίας λέει—ως σύμβολο χαράς και αγνότητος15. ο διάκονος Πομπόνιους είναι εδώ επίσης ένας ήδη μεταμορφωμένος μύστης, ένα πνεύμα του επέκεινα, δηλ μια μορφή που αναδύεται από το ασυνείδητο, και ταυτόχρονα μια προεικόνιση της επερχόμενης εξέλιξης της Περπέτουας, με την έννοια μιας εκ θεμελίων αλλαγής στάσης. Λέει αυτός: «Περπέτουα, σε περιμένουμε έλα!» Κατόπιν είναι στο επέκεινα, στον παράδεισο ή στη χώρα των νεκρών, και της φέρνει το μήνυμα ότι την περιμένουν εκεί, και ταυτόχρονα είναι αυτός εκείνος που πρέπει να την οδηγήσει εκεί. Ο άνιμους είναι πράγματι η φιγούρα που μεταφέρει το περιεχόμενο του ασυνείδητου, ένας ψυχοπομπός στην πορεία προς το ασυνείδητο. Το πόσο πολύ ο Πομπόνιους δεν σημαίνει μια συγκεκριμένη μορφή, αλλά ακριβώς μια ασυνείδητη πνευματική δύναμη, δείχνεται ιδιαιτέρως στα λόγια του στο αμφιθέατρο, όπου την αφήνει: «μη φοβάσαι είμαι εδώ μαζί σου και θα αγωνιστώ μαζί σου.» τότε όμως εξαφανίζεται, και στην θέση του έρχεται ο γιγάντιος εκείνος «ξιφομάχος», που της υπόσχεται τον κλάδο από το δέντρο της ζωής. Με την λειτουργία του σε αυτό το μέγεθος μεταβαίνει στην πιο αρχετυπική μορφή, η οποία(όπως θα φανεί) είναι ξεκάθαρα σύμβολο μιας απόλυτης στάσης πίστεως ή ενός «θεϊκού πνεύματος».

Κατόπιν οδηγεί ο Πομπόνιους την Περπέτουα δύσβατου, ανώμαλου εδάφους, πότε με κόπο και ασθμαίνοντας, φτάνει στο αμφιθέατρο. Αυτή η περιπλάνηση σε στροβιλώδη μονοπάτια θυμίζει εκ νέου την οδύνη του Δεινοκράτη στον Άδη, ή την περιπλάνηση του Ζώσιμου στην αρχή του οράματος του16. Εδώ προφανώς εμφανίστηκε ένας αποπροσανατολισμός, μια κατάσταση απελπισίας και λύπης, που προήλθε από την εσωστρέφεια, που συμβολίζεται από την φυλακή. πρόκειται λοιπόν για αμφιβολία και εναντίωση στο μαρτύριο, μια ανθρώπινη κατάσταση πλήρως κατανοητή, που μάλλον αυξάνει την αξία της αυτοθυσίας της Περπέτουα, γιατί αποδεικνύει ότι δεν ήταν καμιά αφύσικα φανατική γυναίκα, αλλά ένας κανονικός άνθρωπος, που τον χτυπά μια ασυνήθιστη μοίρα. Σε αυτό τον αποπροσανατολισμό της συνείδησης αναλαμβάνει κατά κάποιο τρόπο ο διάκονος τα ινία, ως οδηγών χριστιανικός άνιμους και σύμβολο της χριστιανικής πεποίθησης. Την παίρνει στο αμφιθέατρο. Το αμφιθέατρο είναι μια κυκλική μορφή, τεχνικά μιλώντας ένας μαγικός κύκλος ή μανταλα17. Αυτή ως σύμβολο του «εαυτού»18, που περικλείει το συνειδητό και το ασυνείδητο της προσωπικότητος σε μια ολότητα, περιλαμβάνει φυσικά και τις δυο αντίθετες τοποθετήσεις: του ειδωλολάτρη Αιγύπτιου και τους χριστιανούς νέους που την βοηθούν, όπως και το συνειδητό τμήμα της προσωπικότητος, το εγώ, δηλ την Περπέτουα, που βρίσκεται μεταξύ των δυο. Αυτά τα συστατικά της προσωπικότητος, συμπεριλαμβανόμενα στην μαντάλα, αποτελούν μια τετράδα• ως τέταρτος εμφανίζεται ο ξιφομάχος που συνενώνει την κατάσταση σε ένα. Η στρογγυλή οριοθέτηση του κέντρου έχει στην τελετουργική μαντάλα πάντα τον σκοπό να προλάβει ένα ξέσπασμα ή διάλυση, δηλ αποσύνθεση, όπως και μια ανάμιξη του εξωτερικου19. Εντός αυτής της περίφραξης λαμβάνει κατά κάποιο τρόπο χώρα η τελική αναμέτρηση. Και επειδή η τεχνητή μαντάλα αποσκοπεί σε μια συμφιλίωση των αντιθετων20, έτσι βρίσκεται στην ανάδυση αυτού του συμβόλου ήδη μια προεικόνιση μιας πιθανής λύσης της σύγκρουσης, που έγκειται στο ότι η Περπέτουα θα απαχθεί σε τέτοιου είδους υπερπροσωπική έννοια του γεγονότος(σύγκρινε την έκσταση της κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης), ώστε καταφέρνει να αντέξει την εξόντωση της γήινης ύπαρξης της.

Το αμφιθέατρο ήταν πράγματι ιστορικά ένα τελετουργικό κυκλικό οικοδόμημα, και τα γινόμενα παιχνίδια αποτελούσαν τελετουργίες προς τιμήν των ειδωλολατρικών θεοτήτων. Γι αυτό με το δίκιο ο Τερτυλλιανός το ονομάζει «ναό των δαιμόνων»21. Εκεί λοιπόν συρρέει ο λαός για να δη τον αγώνα της αγίας εναντίον του Αιγύπτιου. Θα μπορούσε να ειπωθεί πως εκείνη η εσωτερική, χριστιανική κατευθύνουσα αρχή οδηγεί μέσα στην Περπέτουα σε μια συγκέντρωση της σύγκρουσης(που προσωποποιείται στο «λαό») , γύρω από την οποία όλες ξεχωρισμένες δυνάμεις του συλλογικού ασυνείδητου συγκεντρώνονται σε ένα υπερπροσωπικό μέσω, στο οποίο η τελική σύγκρουση των αντίθετων εξωτερικεύεται (λύνεται). Η Περπέτουα περιμένει κατόπιν τα ζώα, δηλ ερμηνευμένο στο επίπεδο του υποκείμενου—είναι της γνώμης πως ο αγώνας κατευθύνεται εναντίον του ασυνείδητου με τη μορφή ζωωδών ενστίκτων, που παρομοίως έχει ήδη αναπαρασταθεί με τον δράκο, όμως το όνειρο δείχνει πως η σύγκρουση είναι κατά βάση πολύ πιο περίπλοκη. Έρχεται ένας τεράστιος τρομακτικός αιγύπτιος με ένα σπαθί εναντίον της. αυτός ο αιγύπτιος συμπεριλαμβάνει μια παράξενη και πολύπλοκη πραγματικότητα: η Αίγυπτος σημαίνει για τον κόσμο της ύστερης αρχαιότητας την χώρα πηγή της σοφίας, ίσως παρόμοια όπως η Ινδία για τον σύγχρονο Ευρωπαίο. Ήδη στον Ηρόδοτο είχε η Αίγυπτος και οι ιερείς της αυτή την σημασία, και ο Πλάτων φρόντιζε να παρουσιάζει τις πιο σημαντικές του ιδέες και μύθους ως μυστική σοφία Αιγυπτίων ιερέων. Σύμφωνα με τον Εκαταίο από τη Μίλητο ήταν οι Αιγύπτιοι «οι αρχαιότεροι και ευλαβέστεροι άνθρωποι» στον κόσμο. Οι Έλληνες σαν να προέβαλλαν το ασυνείδητο τους στην Αίγυπτο απ όπου όλες οι μυστικές αποκαλύψεις προέρχονταν και όπου βρίσκονταν η αρχαϊκή θρησκευτικότης, που την έχασαν στο διαφωτισμένο τους συνειδητό. Σε μια σάτιρα λέει ο Λουκιανος22, «οι παλιότεροι φιλόσοφοι ήταν οι Ινδοί βραχμάνοι ή γυμνοσοφιστές. από αυτούς πήγε η φιλοσοφία κατευθείαν στους Αιθίοπες και από εκεί στους Αιγύπτιους». Ιδιαιτέρως οι κυνικοί έβλεπαν το ιδανικό τους πραγματοποιημένο σε εκείνους τους σοφούς της Ινδίας και Αιγύπτου. Γι αυτό ήταν η Αίγυπτος η κατ εξοχήν χώρα κάθε σκοτεινής μαγείας, και ιδιαιτέρως η εκεί λατρεία των ζώων είχε εντυπωσιάσει πολύ βαθιά τους Έλληνες φιλοσόφους και σοφιστές. Στο έργο Ασκληπιός ΙΙΙ του corpus hermeticum λέει ο Ερμής: δεν ξέρεις Ασκληπιέ ότι η Αίγυπτος είναι απεικόνιση του ουρανού, ή ακόμη καλύτερα, μεταφορά και στα κάτω πραγματοποίηση όλων όσα στον ουρανό κυβερνούν και γίνονται?και αν θέλει κανείς να το πει καλύτερα, η χώρα μας είναι ο ναός όλου του κοσμου23». Θεωρούνταν λοιπόν η Αίγυπτος από τους ειδωλολάτρες ως η χώρα των μεγάλων μυστηρίων, η ευλαβέστερη χώρα της πρώτης σοφίας και της μαγείας, και έτσι έπρεπε για τους χριστιανούς να είναι επιτομή κάθε κακού, του «ομιχλώδους σκοτεινού πλανημένου ειδωλολατρικού πνεύματος». Ιδιαιτέρως η λατρεία των ζώων θεωρήθηκε αποκρουστική24. αλλά και στους πχ γνωστικούς(peraten) σήμαινε η Αίγυπτος τον κόσμο της προσκαιρότητος, και το πέρασμα από την Ερυθρά Θάλασσα δρόμο προς την αθανασια25. και επίσης στην αλληγορική ερμηνεία της Βίβλου από τους πατέρες της Εκκλησίας, ερμηνεύεται η έξοδος των Ιουδαίων από την Αίγυπτο ως έξοδος από το πνευματικό σκοταδι26» (τέτοια δεν πρέπει να ήταν άγνωστα στην Περπέτουα, που προερχόταν από οικογένεια μορφωμένων.)

Η Αίγυπτος αποτελεί κατά κάποιο τρόπο ανάλογο του δράκου του πρώτου οράματος, τη στιγμή που και οι δυο όπως το καταθέτει ο Hugo Rahver27, έγιναν στη συμβολική γλώσσα των πατέρων απεικονίσεις του διαβόλου. Αυτό υποστηρίζεται από τον λόγο στον Ιεζεκιήλ κθ3,λβ2, όπου ο Θεός αποκαλεί τον Φαραώ (μεσώ του προφήτου) ως «τον μεγάλο δράκοντα που κείτεται μεταξύ των ποταμών» ή ως τον δράκοντα της θαλάσσης». έτσι έγινε σύμβολο του διαβόλου ο Αιγύπτιος βασιλιάς(που βυθίστηκε στην Ερυθρά Θάλασσα)28. αντίθετα, ψυχολογικά περιέχει η εικόνα του διαβόλου ως δράκου και Αιγύπτιου μια διαφορά, τη στιγμή που η τελευταία ενσαρκώνει ένα περιεχόμενον πιο κοντά στη συνείδηση, πιο πνευματικό. Και με αυτό αποκαλύπτεται στο όραμα της Περπέτουα ότι η κεντρική σύγκρουση δεν έγκειται μόνο στην υπέρβαση της ζωώδους ενστικτώδους σφαίρας, αλλά σημαίνει ένα αγώνα εναντίον του πνεύματος της ειδωλολατρίας, εναντίον του ειδωλολατρικού βιώματος του πνεύματος που είναι προβεβλημένο στη φύση, και εναντίον του πνεύματος της παλιάς παράδοσης, του πνεύματος της γης, από το οποίο προσπάθησε ο Χριστός να ελευθερωθεί. Εμφανίζεται σε αυτήν την συσχέτιση στα 4 οράματα μια βαθμιαία ανάπτυξη της ειδωλολατρικής αντίθετης τοποθέτησης στο ασυνείδητο: στην αρχή ενσαρκώνεται ως κατώτερο ψυχρόαιμο ζώο, μετά, ήδη ανθρώπινο, ως άρρωστο παιδί, και τελικά ως ενήλικος πολεμιστής στη μορφή του Αιγύπτιου. Η σύγκρουση πλησιάζει όλο και περισσότερο στο συνειδητο29, ταυτόχρονα όμως η απειλή παίρνει όλο και μεγαλύτερη σημασία και λαμβάνει όλο και πνευματικότερες μορφές. Στην τελευταία αυτή μορφή όμως ήταν η ειδωλολατρεία το πιο επικίνδυνο για την χριστιανική ομολογία. Γι αυτό λέει και ο Παυλος30: Εφ στ 11—14, Εβρ β2. με αυτό εννοεί το στον κόσμο και στη φύση προβεβλημένο πνεύμα, την ειδωλολατρική εμπειρία του πνεύματος. Ο χριστιανικός διάβολος έχει σε μεγάλο βαθμό αναλάβει την κληρονομιά του αγαθού δαίμονος των ειδωλολατρών, που ως κύριος της μαύρης αιγυπτιακής γης και Όσιρις, σύζυγος της Ίσιδος, ήταν τιμημένος. Η πνευματική πλευρά του δαίμονος του οράματος της Περπέτουα τονίζεται και σε μια ομιλία που αποδίδεται στον Αυγουστίνο, στην οποία λέει ως προς το σημείο αυτό: εκεί είναι εκείνος ο Αιγύπτιος, που ήταν ο ωραίος πρωινός αστήρ στον ουρανο32-όπου υποδεικνύεται ξεκάθαρα η κάποτε φωτεινή πλευρά αυτού του θεϊκού αντίπαλου του Χριστού. Το πόσο πολύ η παρατήρηση των ονείρων ενός και μόνο ανθρώπου της πρωτοχριστιανικής εποχής απεικονίζει τις προηγηθείσες μελέτες του Γιουνγκ σε αυτόν τον τόμο, την σκιά του Χριστού και την απόρριψη της-δεν χρειάζεται να το τονίσω στην θέση αυτή.

Το ότι ο Αιγύπτιος στο όνειρο κυλιέται στη σκόνη και ότι η Περπέτουα κατά τη νίκη της πάνω του τον πατάει στη γη, δείχνει ταυτόχρονα και μια παρούσα γηινότητα, –το με την γη να είναι δεμένο-εκείνου του πνεύματος33. η βασίλεια του αέρος, εναντίον των δαιμόνων της οποίας παλεύει ο Παύλος, είναι σύμφωνα με τον Φίλωνα Αλεξανδρείας μαυρη34, και ήδη στην επιστολή Βαρνάβα(4,10, 20.1) λέγεται ο διάβολος ο μαυρος35, και η μαυρίλα των Αιγυπτίων, ειδικά των στη Ρώμη παρουσιαζόμενων ιερέων της Ίσιδος, που γιόρταζαν τα μυστήρια, και το χρώμα του δέρματος τους χτύπαγε έντονα στο μάτι, υποστήριζε την αντίληψη του διαβόλου ως Αιγύπτιου, ως ένα σύμβολο σκοτεινών χθόνιων μυστηρίων της αρχαιότητος που τελειωνε36.

Αν η Περπέτουα υπέκυπτε, τότε θα την σκότωνε ο Αιγύπτιος με το ξίφος του, αυτή όμως τον νικά, με το να τον πατήσει στο κεφάλι, και αυτό αποδεικνύει την πνευματική λειτουργία του εχθρου37. επίσης κατά τη διάρκεια του αγώνα αυτός προσπαθεί να φτάσει στα πόδια της, δηλ ψυχολογικά να διαταράξει το σημείο όπου στέκεται, να την τρελαίνει με την αμφιβολία για την πεποίθηση της. την πνευματική ουσία αυτού του σκοτεινού Αιγύπτιου , που είναι ταυτόχρονα μορφή παράλληλη προς το φίδι, αποδεικνύει και μια θέση από τον Ωριγένη, που ονομάζει την ειδωλολατρική πεποίθηση πνευματικό αιθιοπα38: οποίος τώρα λαμβάνει μέρος στον υπερφυσικό άρτο, και με αυτό δυναμώνει την καρδιά του, θα γίνει υιός Θεού. Όποιος όμως λαμβάνει μέρος στον δράκο, δεν είναι τίποτα άλλο παρά νοητός Αιθίοψ, με το να μεταλλάσσεται σε φίδι μέσω της μίμησης του δρακου39.(ας προσεχθεί ότι η Περπέτουα καταπατά τον Αιγύπτιο ακριβώς όπως τον δράκο!40).

Επειδή ο Αιγύπτιος ρίχνεται στα πόδια της Περπέτουα υπονοείται έτσι στο όνειρο ότι φέρεται σε σχέση με τον πατέρα της. αυτός την πίεζε σκληρά με τους όρκους του, και φαινόταν πως την επηρέαζε εσωτερικά, γιατί η Περπέτουα είπε μια φορά: ευχαρίστησα το Θεό και ξεκουράστηκα λόγω της απουσίας του. Της είπε μεταξύ άλλων: κόρη λυπήσου τα άσπρα μου μαλλιά, λυπήσου τον πατέρα σου, αν είμαι άξιος να λέγομαι πατέρας σου, αν σε μεγάλωσα με αυτά τα χέρια μου, αν σε προτίμησα από τα αδέλφια σου(!), μη με εκθέσεις στη ντροπή των ανθρώπων!σκέψου τα αδέλφια σου, τη μητέρα σου την θεία σου, που δε θα ζήσει περισσότερο από σένα! απόβαλε τους ερεθισμούς του θυμού(ή υπερηφάνειας)(depone animos41) μη μας καταστρέψεις όλους. Αυτά είπε, διηγείται η Περπέτουα, ο πατέρας λόγω της πίστης του, και μου φιλούσε τα χέρια και ρίχτηκε στα πόδια μου42, και έκλαιγε, και δεν με έλεγε πια κόρη αλλά κυρία (domina!).

Αυτή η συγκλονιστική παράγρφος ρίχνει ένα καθαρό φως στην εξάρτηση της Περπέτουα από τη μοίρα. Η σχέση με τον πατέρα της φαίνεται πως ήταν ιδιαίτερα καλή και στενή. Ο πατέρας όμως σημαίνει για ένα θηλυκό ον την πρώτη εικόνα ενός άνδρα, την πρώτη ενσάρκωση του άνιμους, και καθορίζει ως τέτοια την πνευματική της διάθεση, την σχέση εν γένει με τα πνευματικά πράγματα. έτσι η Περπέτουα ήταν μοιραία μέσω της σχέσης με τον πατέρα της προορισμένη να υποφέρει ένα ξεκαθάρισμα των πνευματικών προβλημάτων της εποχής της. ο πατέρας της φαίνεται το ίδιο έντονα και σε μεγάλο βαθμό να κρεμιέται από την Περπέτουα και να έχει μια προβολή η άνιμα πάνω της(γι αυτό και την λέει domina)• όταν αντιτίθεται στα λόγια του ρίχνεται πάνω της ουρλιάζοντας για να της βγάλει τα μάτια. Και η Περπέτουα είναι πολύ συνδεδεμένη μαζί του, και γι αυτό υποφέρει βαθιά από τα επιχειρήματα του εναντίον του χριστιανισμού. Και όταν αυτός απομακρύνεται από μια τέτοια σκηνή λέει γι αυτόν:νικημένος έφυγε μαζί με τα διαβολικά του επιχειρήματα (cum argumentis diabolicis). Γι αυτό δικαιολογείται μια ψυχολογική εξίσωση του Αιγύπτιου που ρίχνεται στα πόδια της και που τον θεωρεί διάβολο, με την μορφή του πατέρα. Και ο Αυγουστίνος αναγνώρισε αυτή την σχέση, και λέει ότι ο διάβολος χρησιμοποίησε τον πατέρα και τον καθοδήγησε με πλανεμένα λόγια για να ρίξει την Περπέτουα με τα αισθήματα της ευσεβείας43. είναι λοιπόν το πνεύμα του πατέρα, δηλ της παράδοσης που μέσα στην Περπέτουα εναντιώνεται στην καινούργια ομολογία. όταν το όνειρο στη θέση του πατέρα τοποθετεί την γενικότερη εικόνα του Αιγύπτιου, είναι αυτή μια έκφραση για το ότι δεν πρόκειται μόνο για ένα αγώνα εναντίον του ατομικού πατέρα, αλλά εναντίον αυτού το οποίο εσωτερικά για την Περπέτουα σημαίνει, εναντίον μιας γενικής πνευματικής δύναμης, ενός ειδωλολατρικού άνιμους που πρέπει να τον υπερβεί. Η απειλή είναι να την διατρήσει με το σπαθί, δηλ να την διαπεράσει πνευματικά και να μπει μέσα της, και όταν ρίχνεται στα πόδια της, δεν το κάνει όπως ο πατέρας της για να την εξορκίσει, αλλά για να την φέρει σε πτώση, και να διαταράξει την στάση της.

Τώρα την αγία ξεντύνουν ωραίοι νέοι που την διευκολύνουν και την τρίβουν με λάδι σαν προετοιμασία για ένα ελληνικό αγώνα. Τότε μεταβάλλεται σε άνδρα. Αυτή η αποκάλυψη της αρσενικής της φύσης τη στιγμή εκείνη, φαίνεται πως εν μέρει συσχετίζεται με προσωπικές υποθέσεις:την εποχή γύρω από το 200μ.Χ ήταν οι διώξεις των χριστιανών στην Αφρική περισσότερο τοπικά καθορισμένες και πολύ ενισχυμένες μέσω της προκλητικής στάσης των εκεί χριστιανων44. και η Περπέτουα, ως μια 22χρονη νέα γυναίκα με ένα μικρο γιο, δε θα χρειαζόταν να υποφέρει αυτή την μοίρα αν δεν είχε λάβει μια ομολογιακή στάση ισχυρώς αρσενική-επιθετική, και δεν είχε ενεργώς αναμιχθεί στον αγώνα των πνευμάτων. Και προφανώς αναζήτησε τον μαρτυρικό θάνατο ως ένδειξη ομολογίας, όπως δείχνει και ο λόγος της κατά το βάπτισμα: και το πνεύμα με διέταξε στο νερό να μην ζητήσω κάτι άλλο πάρα τον βασανισμό της σαρκός. Γι αυτό ίσως η κατοχή της μπορεί να κατανοηθεί και ως ένα είδος κατάληψη. Οπωσδήποτε το όνειρο δείχνει ότι στην αντιπαράθεση που τώρα ξεσπά, παίρνει μια ανδρική πολεμική στάση, και ταυτίζεται πλήρως με τις χριστιανικές μορφές του άνιμους, που στα προηγούμενα όνειρα μόνο ως πρόσωπα-τμήματα είχαν εμφανιστεί. Γίνεται miles Christi, όπως συχνά η μύηση στα μυστήρια , ακόμα και στον ειδωλολατρικό κόσμο ερμηνεύτηκε ως sacramentum-στρατιωτικός ορκος45. στα μυστήρια του Μίθρα πχ λέγονταν οι μυημένοι ενός συγκεκριμένου βαθμού milites-στρατιωτες46. η υπηρεσία στα μυστήρια θεωρούνταν ως μια υπηρεσία στον πόλεμο για τον Θεό, και από αυτές τις αντιλήψεις προέκυψε και η έννοια militia Christi στον Παυλο47. ο Παύλος ονομάζει τον εαυτό του στρατιώτη και μιλά για τα όπλα του φωτός.

Η απόθεση του ενδύματος έχει για την Περπέτουα ακόμα πιο βαθιά σημασία. Στο Corpus Hermeticum(VII, 2,3) λέει: ψάξτε ένα που κρατώντας σας από το χέρι σας οδηγεί στο δρόμο(εδώ θα ήταν ο Πομπόνιους) προς τις πύλες της γνώσεως, όπως το φωτίζον είναι φως καθαρό από κάθε σκοτάδι, όπου κανείς πια δεν είναι μεθυσμένος, αλλά όλοι νηφάλιοι είναι, και στην καρδιά του βλέποντος προς εκείνον που θέλει να ιδωθεί. Γιατί δεν μπορεί κανείς να το ακούσει ή να τον διαβάσει ή να τον δει με τα μάτια, αλλά μόνο με το πνεύμα και την καρδιά. Πρώτα όμως πρέπει να ξεσκίσεις το ένδυμα σου που φοράς (το ύφασμα της αγνωσίας) το οχύρωμα της κακίας, τα δεσμά που φοράς, την σκοτεινή περιβολή, τον ζώντα θάνατο, το ορατό πτώμα, τον σκαμμένο τάφο…γιατί αυτό είναι το εχθρικό ένδυμα, που σε περιορίζει στα κάτω στον εαυτό σου, ώστε να μην μπορείς κοιτάξεις το κάλλος και την αληθεια48. Όπως ο μύστης από τη μια λαμβάνει το φωτεινό ουράνιο ένδυμα κατά τη μύηση, έτσι πρέπει προηγουμένως να αποθέσει και να ξεσκίσει το ένδυμα της γήινης του σωματικότητος(σώμα-σήμα) και της «αγνωσίας»49. στις απόκρυφες, επηρεασμένες από τους γνωστικούς ωδές του Σολομώντος(11)50 λέει: άφησα την ανοησία να κείτεται στη γη, με το να την ξεντυθώ και να την πετάξω από μένα. Το (πνεύμα) με ανανέωσε με το ένδυμα του και με δημιούργησε με το φως του. Ωδή 25: σκεπάστηκα από το σκέπασμα του πνεύματος σου και έβγαλα τα ενδύματα από γούνα.

Έτσι σημαίνει αυτή η απόθεση του ενδύματος μια απόξεση της ασυνείδητης ζωώδους φύσης, του ασυνείδητου εγκλωβισμού στην τρέλα, και μάλιστα υπό τις περιστάσεις της γήινης πραγματικής ύπαρξης, μέσω της οποίας η Περπέτουα γίνεται κατά κάποιο τρόπο, πλήρως ένα πνεύμα(από εκεί και η αρσενικότητα της). στο excerpta ex Theodoto που σώζονται στο Κλήμεντα Αλεξανδρείας λέγεται επίσης, ότι το αρσενικό συνενώνεται κάθε φορά κατευθείαν με τον λόγο, ενώ το θηλυκό αντίθετα, μετά από μια διαδικασία εξανδρισμού, πάει στο πληρωμα52 μαζί με τους αγγέλους, γι αυτό λέγεται ότι η γυναίκα μεταμορφώνεται σε άνδρα και η Εκκλησία σε άγγελο. Αυτό σημαίνει την σωτηρία του ψυχικού στο πνευματικό. Την άρση και την ένωση των αντίθετων των φύλων στο επέκεινα επισημαίνει και ο λόγος επίσης που παραδίδεται από τον Κύριλλο Αλεξανδρειας53: όταν έχετε καταπατήσει με τα πόδια το περίβλημα της ντροπής (πρβλ την αποβολή του ενδύματος στην Περπέτουα) και όταν τα δυο ένα και το εξωτερικό όπως το εσωτερικό και το αρσενικό όπως το θηλυκό, ούτε αρσενικό ούτε θηλυκό54. Αυτή η σκέψη βασίζεται στην προϋπόθεση ότι ο άνθρωπος δεν συνενώνει μόνο φυσιολογικά αλλά και ως ψυχική ολότητα μέσα του τα φύλα, αφού το ασυνείδητο κάθε φορά περιέχει την αντίθετη ποιότητα(γι αυτό ο ερμαφρόδιτος έγινε σύμβολο της ολότητος στην ερμητική φιλοσοφία)55. στην περίπτωση της Περπέτουα δεν λαμβάνει χώρα μια πραγματική ένωση των αντιθέτων, αλλά μια κατευθείαν ανάστροφη, κάτι που αντιστοιχεί στην πλήρη εξαφάνιση της προηγούμενης συνείδησης του εγώ, και στην θέση της, στην έκσταση εμφανίζεται ένα άλλο πνευματικό συνειδητό. Ταυτίζεται με τον άνιμους. Αυτή η περίσταση όμως δεν πρέπει να θεωρηθεί από την μοντέρνα οπτική γωνία και να αξιολογηθεί ως καθαρά αρνητική, γιατί πρέπει να ληφθεί υπ όψιν ότι η χριστιανική διδασκαλία περί Τριάδος αντιστοιχεί σε μια πατριαρχική κοινωνια56. μια γυναίκα λοιπόν, για την οποία τα πνευματικά γεγονότα της εποχής της έχουν αποκτήσει σημασία, δεν μπορούσε σχεδόν καθόλου να αποφύγει τον κίνδυνο να υποστεί αυτή την διαδικασία μεταβολής στο αρσενικό. Εδώ συνέβη αυτή στη μορφή μιας σχεδόν πλήρους εξαφάνισης του εγώ-θα μπορούσε να μιλήσει κανείς στην περίπτωση αυτή για ένα βιασμό από τον εαυτο57, όπου όμως ο εαυτός εμφανίζεται με μοναδική καθαρότητα, και όπου το εγώ βιώνει ένα νόημα του γεγονότος58. ο Αυγουστίνος συνέλαβε διαισθητικά σε εκπληκτικό βαθμό αυτές τις ψυχολογικές καταστάσεις και τις εξέφρασε στη γλώσσα της εποχής του: με παραπομπή στην προς Εφεσίους δ13 λέει: αισθανόταν ότι απέναντι του στέκεται μια αρσενική γυναικα59, ήθελε να την πειράξει μέσω ενός άνδρα (για τον σκοπό αυτό διάλεξε τον πατέρα της που την κατέκλυσε με τα επιχειρήματα του). Και στο de anima IV18,26 λέει 60: στο όνειρο είδε η Περπέτουα τον εαυτό της μεταμορφωμένο σε ένα άνδρα να παλεύει με ένα Αιγύπτιο. Ποιος αμφισβητεί ότι η ψυχή της ήταν σε αυτή(αρσενική) την σωματομορφή, όχι το πραγματικό της σώμα, που είχε μείνει ως το τέλος εντελώς θηλυκό και κειτόταν αναίσθητο, ενώ η ψυχή της πάλευε με εκείνη την μορφή του ανδρικού σώματος?» Μια επιπλέον παράλληλη σε αυτή την μεταμόρφωση της Περπέτουα σε άνδρα προσφέρει η μοναστική προφήτις Μαξιμίλα, η οποία στις από το πνεύμα εμπνευσμένες προφητείες της, μιλά για τον εαυτό της στην ανδρική μορφη61. επειδή εμφανίστηκε στο προσκήνιο το χριστιανικό σύμβολο από τα βάθη του συλλογικού ασυνείδητου ως ένα καινούργιο δημιουργικό περιεχόμενο, αποτραβήχτηκαν οι τότε άνθρωποι στο ασυνείδητο. Και στην Περπέτουα επίσης εμφανίζονται τα χριστιανικά σύμβολα στο ασυνείδητο(ο ποιμήν στο επέκεινα και η πηγή της ζωής στον κάτω κόσμο) και η σύγκρουση γι αυτήν δεν βρίσκεται μόνο μεταξύ μιας καινούργιας προς τον χριστιανισμό στραμμένης συνείδησης και του ακόμα ειδωλολατρικού ασυνείδητου, αλλά και το χριστιανικό σύμβολο εμφανίζεται στο ασυνείδητο, και εκεί συγκρούονται τα αντίθετα. Το ίδιο φαινόμενο δείχνεται και στον συγγραφέα του ποιμένος του Ερμά, με αντίστροφη μορφή: αυτός οδηγείται στη νέα διδασκαλία μέσω μιας γυναίκας, μέσω της συνάντησης της άνιμα. Όλη η περίοδος γύρω από την στροφή στον χριστιανισμό χαρακτηρίζεται από το γεγονός της ανάδυσης του συλλογικού ασυνείδητου και γι αυτό περιέχει τόσες πολλές αναλογίες με την εποχή μας.

Οι νεαροί που τρίβουν την Περπέτουα με λάδι μετά την μεταμόρφωση της, είναι βοηθητικές φιγούρες, όπως ο Πομπόνιους, όμως διασπασμένες σε μια πολλαπλότητα, κάτι που είναι τυπικό για την μορφή του άνιμους62.

Το λάδι, ειδικά ως μυρωμένη αλοιφή(unguentum) παίζει σε όλες τις πρωτόγονες τελετές ένα μεγάλο ρόλο, ως με δύναμη φορτισμένο υγρό, φάρμακο, μέσο ομορφιάς, συντηρητικό των νεκρών, που θα πρεπε να τους παρέχει αφθαρσία με την συγκεκριμένη και συμβολική εννοια63. με αυτήν άλειφαν τα αγάλματα των θεών για να τα κρατήσουν ζωντανά. Και η καθ. Εκκλησία επίσης χρησιμοποιεί το μυρωμένο από τον ιερέα ευλογημένο λάδι (μύρον) ιδιαιτέρως για την τελευταία επάλειψη, ως μια πνευματική ενδυνάμωση. έτσι λέγεται στον πατέρα της Εκκλησίας Κυριλλο64: το από τον ιερέα ευλογημένο λάδι δεν είναι πια απλό λάδι, αλλά όπως το ψωμί γίνεται σώμα Χριστού, έτσι και το λάδι ενεργητικό (πραγματικά ενεργό) χάρισμα του Χριστού και του Αγίου Πνεύματος (ενεργητικόν χάρισμα),γίνεται αρχέτυπος του Αγίου Πνεύματος, που συχνά γίνεται κατανοητό ως τροφοδοτούσα, χορτάζουσα μυρωδια66. στους εκκλησιαστικούς κανόνες του Ιππόλυτου, οι κατηχούμενοι χρίονται από τον επίσκοπο με την χειροτονία, ως μια μετάδοση του πνεύματος67. έτσι λέει ο Honorius από την Atun68: γυμνοί από κάθε φαυλότητα-χρισμένοι με το μύρο της Εκκλησίας-πρέπει να πολεμήσουμε εναντίων του διαβόλου!(και εδώ είναι η απόθεση του ενδύματος, μια απόθεση της κακίας και της αγνωσίας, δηλ της ασυνειδητότητος). Ιδιαιτέρως κοντά βρίσκεται το σημείο αυτό του οράματος σε ένα κομμάτι του σλαβονικού βιβλίου του Ενώχ(ΧΧΙΙ,8) όπου ο Ενώχ πριν πάει στον ύψιστο ουρανό, ξεντύνεται τα γήινα του ρούχα από τον άγγελο Μιχαήλ, αλείφεται με μια ωραία αλοιφή, και ντύνεται τα ενδύματα της δόξας του Θεού. Αυτή η αλοιφή ήταν περισσότερο από ένα μεγάλο φως…και έλαμπε σαν τις ακτίνες του ηλιου69.

έτσι σημαίνει αυτό χρίσμα της Περπέτουας μια πνευματική ενδυνάμωση και φωτισμό μεσώ εκείνης της μορφής του άνιμους.(στο ελληνικό κείμενο είναι ένας αστραποβόλος νέος με άλλους ωραίους νέους). Η αστραποβολία σημαίνει κάτι σαν φωτισμό, δηλ ένα πολλαπλασιασμό της συνειδησης70. αυτοί οι άνιμοι σαν να συμπυκνώνονται στη μορφή του ξιφομάχου. Αυτός είναι τόσο ψηλός, που σχεδόν ξεπερνούσε το ανώτατο χείλος του θεάτρου, και φέρει μια ράβδο στο ένα χέρι, στο άλλο ένα χλωρό κλαδί με χρυσά μήλα, που τον υπόσχεται ως μισθό της νίκης. Και αυτός όπως και ο Πομπόνιους είχε ένα χαλαρό χιτώνα, με μια πλατιά πορφυρή λωρίδα μεταξύ δυο άλλων στη μέση, πάνω από το στήθος, και με χρυσό και άργυρο στολισμένα παπούτσια. Επειδή ο Πομπόνιους υποσχέθηκε βοήθεια στη Περπέτουα, μπορεί να υποτεθεί ότι αυτός μεταμορφώθηκε στη μορφή αυτή, ή σχημάτιζε ένα προστάδιο της.

Η ράβδος δείχνει καθαρά ότι και αυτός ο δαίμων είναι ένας οδηγός. Η ράβδος κατά τα άλλα ανήκει ειδικά στον Ερμή, τον αγγελιαφόρο των των θεών και ψυχοπομπό, είναι μια χρυσή ράβδος, που είναι και μαγικό ραβδί του μαγου71. η ποιμενική θεότητα φέρει επίσης ράβδο• και το κοινό με τον ξιφομάχο είναι το υπερφυσικό υψος72. πρόκειται βασικά για την ίδια μορφή. Το ραβδί την κάνει κατευθύνουσα αρχή. Ο Ονόριους από την Αουτούν ερμήνευσε την επισκοπική ράβδο ως auctoritas doctrinae.73. χαρακτηρίζει τον ξιφομάχο ως προσωποποίηση της ορθής πίστεως, ως μια αρχή που δίνει κατεύθυνση, αποφασίζει στη διαμάχη και με απόλυτη έννοια κρίνει την ψυχή στη ζωή και το θάνατο. Αυτή η κρίση παίζει ένα περίεργο ρόλο και στον Παύλο. Σύμφωνα με αυτόν ο πνευματικός τα κρίνει όλα, αλλά ο ίδιος δεν ανακρίνεται από κανένα74. αυτό το απόλυτο αλάθητο του πνευματικού στηρίζεται στο ότι έχει πνεύμα Χριστού: ημείς δε νουν Χριστού εχομεν75. ΚορΑβ15,16. αυτός ο νους του Θεού κρίνει απόλυτα. Και για τον αιγυπτιακό αγαθό δαίμονα λέγεται στους μαγικούς παπύρους: εσύ που κάθεσαι στη κεφαλή του κόσμου, και κρίνεις τα πάντα, περιβεβλημένος από τον κύκλο της πίστεως και της αληθειας76.

Ο ξιφομάχος επομένως φέρει το σύμβολο της ατράνταχτης και γι αυτό αποφασιστικής για την σύγκρουση πεποίθησης. Είναι με αυτή την έννοια πραγματικά το πνεύμα της αληθείας που θα σκηνώσει εν ημίν. Απέναντι σε μια τέτοια «άγια» πεποίθηση δεν υπάρχει κανένα άλλο ανθρώπινο κριτήριο, αφού επιτρέπει στο (άτομο) να αφήσει να το σκοτώσουν.

Τα χρυσά παπούτσια του ξιφομάχου υποδεικνύουν ένα παρόμοιο ψυχικό παράγοντα. Τα παπούτσια σημαίνουν, ως τμήμα της ενδυμασίας που υποδεικνύουν την τοποθέτηση ως προς το περιβάλλον, ένα κομμάτι εσωτερικής τοποθέτησης ή στάσης, που στρέφεται ειδικά στη γη, δηλ στην πραγματικότητα. Με αυτή την έννοια θα μπορούσε κανείς να ερμηνεύσει τα παπούτσια ως εικόνα για την στάση απέναντι στη γήινη πραγματικότητα. Η φράση, απόθεση των παιδικών παπουτσιών, συμβολίζει πχ την απόθεση μιας νηπιώδους τοποθέτησης απέναντι στην πραγματικότητα. Στη λαϊκή τέχνη έχουν τα παπούτσια συχνά ερωτική σημασια77, και μάλιστα ως μια υποθετική θηλυκή αρχή. Εξ άλλου σε πολλά έθιμα είναι σύμβολο δύναμης, όπως ξεκάθαρα το προδίδει η έκφραση, να μπει κανείς κάτω από τις παντοφλες78. μ αυτά συμβολίζουν τα παπούτσια του ξιφομάχου μια ψυχική στάση, που απέναντι στη πραγματικότητα συμπεριφέρεται υποδεκτικά (θηλυκά) και ταυτόχρονα μια βέβαιη σταθερότητα που ήρθε στο τέλος. Δείχνουν ότι ο ξιφομάχος ενσαρκώνει όχι μόνο μια κατευθύνουσα αρχή, αλλά και ένα σταθερό σημείο μπορεί να δώσει.

Συν τοις άλλοις ο ξιφομάχος φοράει ένα λευκό φόρεμα με τρεις πορφυρές λωρίδες πάνω από το στήθος. Ο Shewring το ερμήνευσε έτσι, ως ένα πορφυρό υποκάμισο που φαινόταν μεταξύ δυο εξωτερικών λωρίδων του χιτώνα(toga). Άσπρο και κόκκινο είναι χρώματα των ιερέων του αφρικάνικου Άρη(σατουρν) και εν γένει πολλών αρχαίων και αιγυπτιακών μυστηριων80, και στην αλχημεία σχηματίζουν τα δυο ανώτατα επίπεδα: albedo και rubedo(το nigredo εδώ παρουσιάζεται ξεχωριστά με τον Αιγύπτιο).

(Συνεχίζεται)
 
Αμέθυστος

>ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑΣ – MARIE-LOUISE VON FRANZ

>(Συνέχεια από : Τετάρτη, 23 Ιουνίου 2010)

ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΑ ΟΡΑΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ 2ΟΥ ΚΑΙ 3ΟΥ ΟΡΑΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ

Το δεύτερο και το τρίτο όραμα περιέχουν μια εξεικόνιση της πιο προσωπικής πλευράς του προβλήματος για την Περπέτουα σε μια γλώσσα που είναι πιο κοντά στον συνειδητό της κόσμο, αν και τονίζονται τα ίδια μοτίβα όπως και στο προηγούμενο όραμα. Πρόκειται για όνειρα για τον μικρό της αδελφό Δεινοκράτη στον κάτω κόσμο. Η πρωτοχριστιανική Εκκλησία που φρόντιζε να εννοεί κυριολεκτικά τέτοια οράματα, υπέθετε ότι μέσω των προσευχών των αγίων ο άτυχος θα μεταθέτονταν από τον τόπο της τιμωρίας σε μια καλύτερη κατάσταση1. (Και η Περπέτουα φαίνεται πως έχει ερμηνεύσει το όνειρο με αυτή την έννοια, ή τουλάχιστον ως βοήθεια στον Δεινοκράτη, που ως «πρόωρα πεθαμένος» έπρεπε να υποφέρει στον κάτω κόσμο.)

Αν παρατηρήσει όμως κανείς το όραμα στο επίπεδο του υποκειμένου, δηλ στην πρώτη γραμμή ως ένα εσωτερικό γεγονός, τότε ο Δεινοκράτης πρέπει να ενσαρκώνει(όπως στο προηγούμενο όραμα ο Σατούρους) ένα ψυχικό περιεχόμενο της Περπέτουα, και το μαρτύριο του παρουσιάζεται είναι ταυτόσημο με το δικό της, και πρέπει να κατανοηθεί ως μια δική της εσωτερική κατάσταση ανάγκης2, από την οποία για να βγει επιθυμούσε «την πηγή του ζώντος ύδατος» ή το ύδωρ του βαπτίσματος. Αυτό το πρόωρα πεθαμένο αδελφάκι με όλες τις αναμνήσεις που συνδέονται με αυτό, σήμαινε για την Περπέτουα ένα κομμάτι του δικού της παρελθόντος, κάτι παιδικό , ένα αβάπτιστο, ή και βαπτισμένο, αλλά ακόμα ανώριμο πνεύμα μέσα της3, για το οποίο η με το νερό συμβολιζόμενη σωτήριος αλήθεια του Χριστιανισμού είναι κυριολεκτικά «πολύ υψηλή», κάτι που παριστάνεται με το υψηλό χείλος της κολυμβήθρας. Μεταξύ αυτής και του αδελφού της είναι «μια μεγάλη απόσταση», δηλ βρίσκεται με το συνειδητό της μακρυά από εκείνη την παιδική , ακόμα στο παρελθόν προσκολλημένη πνευματική στάση, κάτι που προκύπτει και από την έκφραση της Περπέτουα ότι για πολύ καιρό δεν είχε σκεφτεί τον Δεινοκράτη4. Αυτό το παιδικό κομμάτι ειδωλολατρείας μέσα της, ο Δεινοκράτης δηλ υποφέρει από ένα καρκίνο του προσώπου ή μια γάγγραινα, δηλ έχει πιαστεί σε μια μη ανατρέψιμη σήψη. Το όνειρο δείχνει με αυτό με αυτό μια επιστροφή (ασθένειας) ή καλύτερα την ανάδυση μιας δυσκολίας στην εσωτερική ανάπτυξη της Περπέτουα. Ίσως να άφησε να επηρεαστεί από τον πατέρα της που προσπαθούσε να την εντυπωσιάσει με όλη την αυθεντία που είχε(γι αυτό και η αντίσταση στον Χριστιανισμό παριστάνεται ως ένα παιδί από την οικογένεια). Δείχνεται ότι μέσα της ζει ακόμα ένα παιδικό, ασυνείδητο πνεύμα, εκτεθειμένο στη διαφθορά, για το οποίο η χριστιανική αλήθεια είναι άφταστη, ώστε ματαίως επιθυμεί την σωτήρια της ενέργεια.

Ο Doelger έδειξε στο έργο του για το όραμα με τον Δεινοκράτη, ότι εδώ η αντίληψη για τον κάτω κόσμο αντιστοιχεί στην ειδωλολατρική θεώρηση του Άδη(όχι στο purgatorium), κάτι που υπογραμμίζει ακόμα πιο καθαρά το ειδωλολατρικό στοιχείο της μορφής του Δεινοκράτη. Επίσης θυμίζει την περιγραφή του κάτω κόσμου στο βιβλίο του Ενώχ, κεφ22, όπου η κόλαση είναι χωρισμένη σε δύο τμήματα, ένα σκοτεινό για τους αμαρτωλούς και ένα φωτεινό, όπου βρίσκεται μια πηγή ζώντος ύδατος5. Ακόμα το ότι οι νεκροί στον κάτω κόσμο υποφέρουν από δίψα και λαχταρούν το «ζων ύδωρ», είναι μια γενικευμένη θεώρηση της αρχαιότητος6, και βρίσκεται επίσης στο τρίτο όραμα του Ποιμένα του Ερμά. Το τελευταίο όραμα θυμίζει το όνειρο του Ζώσιμου για την ποινή ή κόλαση εκείνων που θέλουν να γίνουν πνεύματα7. Ο Doelger αποδεικνύει επιπλέον, ότι εδώ πρόκειται για την διαδεδομένη πίστη της αρχαιότητας, σύμφωνα με την οποία αυτοί που πέθαναν πριν την ώρα τους ή με βία, υποφέρουν στον Άδη ιδιαίτερους πόνους, και πρέπει να λυτρωθούν από τις προσευχές των ακόμη ζώντων8. Ψυχολογικά ειδομένο είναι αυτό μια παράσταση του γεγονότος, ότι περιεχόμενα του ασυνειδήτου που αποκτήθηκαν και δεν μπορούν να βιωθούν και να πραγματοποιηθούν, γίνονται αρνητικά και κυκλοφορούν «σαν φαντάσματα που ζητούν λυτρωμό», δηλ προκαλούν ψυχικές διαταραχές, όπως φαίνεται να ισχύει για ένα τέτοιο αποκομμένο κομμάτι από την ειδωλολατρική παιδική ηλικία της Περπέτουαέτουα9.

Το ότι η ειδωλολατρική τοποθέτηση στην Περπέτουα παριστάνεται από ένα παιδί, θα μπορούσε να είναι μια υπόδειξη του ασυνειδήτου, ότι δηλ το ειδωλολατρικό συνειδητό είναι σαν «νηπιώδες» απέναντι στην χριστιανική πνευματική τοποθέτηση. Ο Ρουφίνους έχει οπωσδήποτε εκφράσει αυτή την άποψη(ν35)10: «εκείνος(ένας άγιος) δίδασκε όλους, ότι έπρεπε να κατευθύνουν το πνεύμα τους από τα ορατά και σωματικά πράγματα προς τα αόρατα και ασώματα. Είναι λοιπόν καιρός, είπε, να μεταβούμε σε μια απασχόληση αυτού του είδους• γιατί δεν πρέπει να μείνουμε για πάντα αγόρια και παιδιά, αλλά πρέπει τώρα εν τέλει να υψωθούμε στα υψηλότερα πνευματικά πράγματα και να γίνουμε ενήλικοι άνδρες»11.

Σε ένα άλλο όραμα λίγο πριν από τον θάνατο της, εμφανίζεται ο Δεινοκράτης ακόμα μια φορά στην Περπέτουα, μεταμορφωμένος και μέσω του ύδατος της ζωής λυτρωμένος• η αποσυντιθέμενη πληγή έγινε ουλή, και αυτός «πάει να παίξει με τον τρόπο των παιδιών». Έγινε κατά κάποιον τρόπο εικόνα του «in novam infantiam» αναγεννημένου, και στο βαθμό αυτό σημαίνει η μοίρα του μια πρόγνωση της εξέλιξης της Περπέτουα12. Ενώ φαίνεται πως βιώνει ότι συμβαίνει στον Δεινοκράτη μόνο βλέποντας, στο επόμενο όραμα η ίδια είναι κλεισμένη στη φυλακή και πρέπει να υποστεί τον αγώνα με το πνεύμα του σκότους, για να λάβει τον κλάδο από το δέντρο της ζωής.

Εδώ μπορεί να αναφερθεί ένα παράλληλο σύγχρονο όνειρο, που με πολύ έντονο τρόπο που προκαλεί την προσοχή, περιέχοντας την ίδια συμβολική, και προήλθε από μια κατάσταση παρόμοια με αυτή της Περπέτουα. Πρόκειται για το όνειρο που βίωσε η 21χρόνη καθολική φοιτήτρια Sophie Scholl, η οποία λόγω αντιναζιστικής προπαγάνδας στο Μόναχο, εκτελέστηκε με τσεκούρι13. Την νύχτα πριν τον θάνατο της ονειρεύτηκε στη φυλακή, ότι μια ηλιόλουστη μέρα έπαιρνε ένα παιδί με λευκό φόρεμα στην βάπτιση. Ο δρόμος προς την Εκκλησία οδηγούσε πάνω σε ένα ορεινό, πολύ ανηφορικό δρόμο, αλλά αυτή κρατούσε σφιχτά και ασφαλώς το παιδί στο χέρι. Τότε ξαφνικά δημιουργήθηκε μπροστά της ένα χάσμα στο χιόνι. Είχε ακριβώς τόσο χρόνο ώστε να αφήσει το παιδί στην ασφαλή πλευρά, και τότε έπεσε στο καινό.—Στην πραγματικότητα πέθανε πολύ γενναία και χωρίς σύγχυση, και ερμήνευσε μόνη της το όνειρο, λέγοντας ότι το άσπρο φόρεμα του παιδιού ήταν η ιδέα, για την οποία πεθαίνοντας ετοίμαζε το δρόμο.

Το ανηφορικό βάδισμα προς την εκκλησία θυμίζει τη σκάλα του πρώτου οράματος της Περπέτουα, ως τον δύσκολο δρόμο της εξατομίκευσης. Η μοίρα του Δεινοκράτη αντιστοιχεί σ αυτήν του παιδιού που πρόκειται να βαπτισθεί. Το χάσμα είναι μια εικόνα για το στόμα του θανάτου, που καταπίνει την θνητή πλευρά, ενώ το θεϊκό παιδί, ο εαυτός που αρχίζει να γίνεται, αντέχει. Η άβυσσος θα μπορούσε επίσης να σημαίνει ότι λόγω της ακόμα νεαρής ηλικίας της Περπέτουα, η «απόσταση», μεταξύ της ψυχικής τοποθέτησης της συνείδησης του εγώ, που κανονικά σε μια τέτοια ηλικία είναι στραμμένη προς τα έξω, και της τοποθέτησης που βλέπει κατάματα τον θάνατο, είναι μεγάλη και δεν έχει γεφυρωθεί μια σταδιακή διαδικασία εσωτερικής ωρίμασης, και έτσι αναμένεται μια ψυχική μεταβολή. Μου φαίνεται συνταρακτικό, πόσο χωρίς συναίσθημα αλλά με βεβαιότητα, το ασυνείδητο παριστάνει το πραγματικό, ουσιαστικό γεγονός στο εσωτερικό, και μ αυτό την γνώση, που προσφέρει ένα πραγματικό στήριγμα, που το μεταδίδει συμβολικά στο εγώ που είναι φυλακισμένο στις αφελείς σκέψεις.

Η κατάσταση του μικρού Δεινοκράτη στον Άδη και η λύτρωση του θυμίζουν έντονα τις τότε σύγχρονες αλχημιστικές αντιλήψεις για τους «φυλακισμένους του Άδου» που λαχταρούν το θείο ύδωρ. Έτσι λέγεται στο έργο Κομάριος προς Κλεοπάτρα14, ότι οι ευλογημένοι παίρνουν νερό στους «ξαπλωμένους, δεμένους στο σκοτάδι του Άδου στριμωγμένους νεκρούς, και ότι, το φάρμακο της ζωής μπαίνει μέσα τους και τους ξυπνά, ώστε να ξυπνήσουν από τον ύπνο. Και αυτό(το πνεύμα) τους ντύνει με θαυμάσια πνευματική δόξα(θείαν δόξαν πνευματικήν), και όσοι από τη γη έρχονται, κουκουλώνονται στο φως και τη δόξα, αφού πολλαπλασιάστηκαν σύμφωνα με τη φύση και μεταμορφώθηκαν στην όψη και αναστήθηκαν από τον ύπνο και βγήκαν από τον Άδη. Το σώμα της φωτιάς τους γέννησε(πρβλ. Τον πυρετό, aestus του Δεινοκράτης) και από αυτό ντύθηκαν με δόξα, και αυτό τους έφερε σε μια ενότητα, και η εικόνα συμπληρώθηκε με σώμα, ψυχή και πνεύμα και έγιναν ένα».

Ο Δεινοκράτης πίνει το νερό από μια χρυσή φιάλη, και αυτό είναι ένα κατά παράδοξο τρόπο παρόν αλχημιστικό σύμβολο. Θυμίζει το αγγείο του Ερμού(vas Hermetis), που κατά κάποιο τρόπο ήταν της ίδιας ουσίας με το περιεχόμενό του15. στο ερμητικό έργο ο Κρατήρ16, λέγεται ότι ο θεός μετά τη δημιουργία έστειλε στη γη ένα δοχείο, ένα είδος βαπτηστηρίου(πρβλ με την piscina που δεν έφτανε ο Δεινοκράτης) και το γέμισε με νου, ώστε οι άνθρωποι που βαφτίζονται εκεί να λαμβάνουν μέρος στην έννοια17. Ο συμβολισμός του κρατήρα στο όραμα του Ζώσιμου συμφωνεί πλήρως με αυτόν εδώ, έτσι ώστε μπορώ να παραπέμψω στις εργασίες του Γιουγκ18. ένα χριστιανικό παράλληλο όραμα με αυτό της Περπέτουα βρίσκεται στο λεγόμενο Passio s.s Mariani et Jacobi19. Ο μάρτυρας Μαριάνους βλέπει τον εαυτό του σε ένα παραδείσιο άλσος με κυπαρίσσια και πεύκα. «Στη μέση όμως ήταν η υπερχειλίζουσα λεκάνη μιας καθαρής, διαφανούς πηγής, και εκεί πήρε ο Κυπριανός(ένας ήδη πεθαμένος μάρτυρας) μια φιάλη, που βρισκόταν στο χείλος της πηγής, την γέμισε από την πηγή, ήπιε και την γέμισε εκ νέου και μου την έδωσε, ήπια με χαρά και όταν είπα Deo gratias, ξύπνησα από την ίδια μου την φωνή».

Όσον αφορά το μοτίβο της φιάλης, θυμίζει ο Antonius de Waal τη δυνατότητα, ότι κάτι τέτοιο χρησιμοποιούνταν για τον ραντισμό στο βάπτισμα20. για πόσιμο θα ήταν περιττή. Το ότι το ζων ύδωρ αντλείται από ένα μικρό δοχείο και όχι κατευθείαν από το μεγάλο μπορεί να υπονοεί την προσωπική αφομοίωση προσαρμοσμένη στη δυνατότητα κατανόησης της «ζώσης διδασκαλίας»21.

Το νερό καθ εαυτό, είναι όπως λέει ο Γιουγκ22, «ένα κατάλληλο σύμβολο για το ζωντανό της ψυχικής ουσίας», ταυτόχρονα όμως και πνευματικό, και γι αυτό συχνά ως πνευματικό νερό περιέχει την πύρινη φύση23. Είναι σύμβολο ενός πνεύματος που υλοποιήθηκε σε μια διδασκαλία24. Το ζωοποιούν ρεύμα ενέργειας από το ασυνείδητο μπορεί να θεωρηθεί ως μια ενέργεια της χριστιανικής διδασκαλίας, και το νερό της δεξαμενής είναι πιθανόν ένα είδος ύδωρ βαπτίσματος, ως σύμβολο του Χριστού ή του Αγίου Πνεύματος. Έτσι πχ λέει ο μάρτυρας Ιουστίνος25: «ως μια πηγή ζώντος ύδατος από τον Θεό ανέβλυσε ο Χριστός στην χώρα των ειδωλολατρών που είναι γυμνή από τη γνώση του Θεού, και εμφανίστηκε και στον λαό σας και θεράπευσε τους από τη γέννηση και κατά σάρκα τυφλούς, βωβούς και χωλούς». Ακόμα και νεκρούς ξύπνησε…αυτός…το έκανε αυτό, για να πείσει όσους θέλουν να τον πιστεύουν, ότι και εάν κάποιος έχει ένα σωματικό ελάττωμα,και φυλάει μόνο τις εντολές που έδωσε, θα τον αναστήσει με ακέραιο σώμα». Από αυτή την ζωντανή πνευματική ενέργεια της χριστιανικής διδασκαλίας, ένιωθε η αγία στο πρώτο όνειρο κατά κάποιο τρόπο αποκομμένη, φυλακισμένη στο ασυνείδητο και καταβεβλημένη από τα εξωτερικά γεγονότα. Και όταν της δείχνεται το ακόλουθο όνειρο στην φυλακή, λίγο πριν το θάνατο της, ότι δηλ ο Δεινοκράτης παίζει υγιής στο επέκεινα, τότε από αυτό συμπεραίνεται ότι αυτή μέσω της προσευχής της, δηλ της συνειδητής προσπάθειας για το πρόβλημα που ενσαρκώνει ο Δεινοκράτης, έχει ωριμάσει προς μια στάση, όπου η χριστιανική αλήθεια είναι πια γι αυτήν μια πραγματική εσωτερική πηγή δύναμης, και όπου και η παιδική πλευρά της ουσίας της συμμετέχει ζώσα. Αυτή η ενέργεια πρέπει να κατανοηθεί ως ασυνείδητη, γιατί έρχεται από το «επέκεινα»(που παριστάνεται ως παράδεισος ή κάτω κόσμος).

Αν συγκρίνει κανείς αυτό το όραμα με το προηγούμενο, δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια συσχέτιση βασισμένη στα εξωτερικά μοτίβα, αλλά όμως υπάρχει ένας αξιοπρόσεκτος παραλληλισμός της εσωτερικής δομής. Και αυτό είναι ένας λόγος να υποτεθεί ότι πρόκειται για μια πραγματική και όχι επινοημένη σειρά ονείρων. Και στα δυο οράματα εμφανίζεται ένα εμπόδιο: στο πρώτο ο δράκος ως ενστικτώδης αντίδραση, στο δεύτερο ο Δεινοκράτης ως οικογενειακό παρελθόν και παιδικότητα. Και τις δυο φορές πρόκειται για αναζήτηση του ανώτερου: το ανέβασμα στη σκάλα προς ένα εξωκόσμιο χώρο, και ο Δεινοκράτης που προσπαθεί να απλωθεί προς την δεξαμενή που βρίσκεται πολύ ψηλά. Και τελικά βρίσκεται και στα δύο μια απόκτηση και επικοινωνία με ένα σύμβολο ζώντος πνεύματος, με το γάλα ως ουράνια τροφή και με το πόσιμο από την πηγή του «ζώντος ύδατος». Τέλος, και στα δυο οράματα υπονοείται μια αναγέννηση, από τη μια στη λήψη του γάλακτος ως τροφής του ξαναγεννημένου και την αναπαράσταση του γεγονότος στη μορφή του μικρού Δεινοκράτη που «πάει να παίξει με τον τρόπο των παιδιών».

Αν και στο δεύτερο όραμα η αντιμετώπιση έχει μετατοπιστεί μέσω ενός προσωπικού περιεχομένου(Δεινοκράτης) πλησιέστερα στη συνείδηση της Περπέτουας, βλέπει όμως την εσωτερική πάλη προβεβλημένη στη μορφή του μικρού ειδωλολάτρη αδελφού της, από τον οποίο, στο όνειρο, «την χωρίζει μεγάλη απόσταση», δηλ βρίσκεται στο συνειδητό μακρυά από την πραγματοποίηση του. Στο ακόλουθο όραμα όμως είναι εξ ολοκλήρου προσωπικά και ενεργά παρούσα στη σύγκρουση.(Και στο πρώτο όραμα εμφανίστηκε προσωπικά, αλλά εκεί παρίστανε το όνειρο μόνο, σε ποιο δρόμο βρισκόταν, και δεν παίζεται κανένα πραγματικό δράμα[ελλ].)

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

>ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΑ ΟΡΑΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑ

>(Συνέχεια από : Πέμπτη, 17 Ιουνίου 2010)

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ

ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑΣ-MARIE-LOUISE VON FRANZ)

Η εσωτερική διαδικασία συνειδητοποίησης ήταν υπό ορισμένες περιστάσεις απειλητική και βασανιστική(μπορεί κανείς να συγκρίνει τα οράματα του Ζώσιμου), και έτσι στο όνειρο της Περπέτουας είναι στερεωμένα στην κλίμακα σιδερένια όργανα, που ξεσκίζουν τον απρόσεκτο. Επίσης μόνο ένας-ένας μπορεί να την ανέβει κανείς, και δεν υπάρχει επιστροφή. Η «χάλκινη» κατασκευή της σκάλας υποδεικνύει, ότι εδώ εκπληρώνεται ένα «χάλκινο» πεπρωμένο, και ότι πρόκειται για μια αναπόφευκτη διαδικασία, που έχει μια υλική-πραγματική πτυχή. Η εικόνα περιέχει πράγματι μια υπόδειξη του προκείμενου μαρτυρίου. Έτσι περιγράφει πχ μια σύγχρονη πηγή15, πως οι μάρτυρες κτίζουν από τα στάδια των βασάνων τους, των οργάνων βασανισμού, κάτι σαν σκάλα προς την θύρα του παραδείσου. Το όνειρο λοιπόν της Περπέτουας αναπαριστά ακριβώς για τον λόγο αυτό το μαρτύριο στην εικόνα της σκάλας(και όχι έτσι όπως πράγματι έγινε), για να εκφράσει ότι, ιδωμένο από το επίπεδο της ψυχής, σημαίνει μια μετάβαση σε υψηλότερη συνειδητότητα, δηλ το όνειρο δίνει στην οραματίστρια να αναγνωρίσει το εσωτερικό νόημα του γεγονότος, μέσω της κατανόησης του οποίου θα ετοιμαστεί για την εξωτερικά προκείμενη μοίρα. Το γεγονός ότι μόνο ένας-ένας μπορεί να ανέβει την σκάλα, δείχνει ότι αυτός ο δρόμος προς την υψηλότερη συνειδητότητα είναι μια ατομική υπόθεση, που εν τέλει πρέπει να γίνει χωρίς τη βοήθεια άλλου. Το ότι πρέπει κανείς να βλέπει μόνο μπροστά και με κανένα τρόπο δεν πρέπει να κοιτάξει πίσω, στηρίζεται στο ότι, όταν εμφανιστεί μια φορά η δυνατότητα μιας υψηλότερης συνειδητότητας μέσα στον άνθρωπο, μπορεί να επιστρέψει πίσω στην πρωτινή ασυνειδησία μόνο κάτω από μεγάλο κίνδυνο για την ψυχή του. Το εγχείρημα είναι βέβαια τόσο δύσκολο, ώστε ένα μόνο βλέμμα πίσω (όπως συνέβη με την γυναίκα του Λωτ και τον Ορφέα!) αρκεί, ώστε να υποκύψει κανείς στην υπερδύναμη του παρελθόντος. Το ότι το ανέβασμα στη σκάλα σημαίνει μια πρόοδο σε υψηλότερη συνειδητότητα και ταυτόχρονα μια επώδυνη μετάβαση, αποδεικνύει και η ενδιαφέρουσα σύλληψη του Σύριου ποιητή Jakob von Sarug, που στην κλίμακα του Ιακώβ είδε μια προεικόνιση του σταυρικού θανάτου του Χριστού: «ο σταυρός είναι υψωμένος σαν μια θαυμάσια κλίμακα, πάνω στην οποία οι άνθρωποι στην πραγματικότητα θα οδηγηθούν στον ουρανό…ο Χριστός υψώθηκε πάνω στη γη σαν μια κλίμακα με πολλά σκαλοπάτια και ανέβηκε, ώστε όλοι οι γήινοι μέσω αυτού να υψωθούν…στην κλίμακα είδε ο Ιακώβ αληθώς τον Εσταυρωμένο… πάνω στο όρος στερέωσε (ο Κύριος) τον μυστικό σταυρό σαν μια κλίμακα, τοποθέτησε τον εαυτό του στην κορυφή της, και ευλόγησε από εκεί όλα τα έθνη…ο σταυρός υψώθηκε παραδειγματικά τότε σαν μια σκάλα, και υπηρέτησε τους λαούς ως ένα μονοπάτι που οδηγεί ψηλά στον Θεό».16
Σε όλα αυτά τα παράλληλα μοτίβα επισύρει την προσοχή το ότι ο δρόμος της συνειδητοποίησης, που απεικονίζεται ως μια σκάλα, οδηγεί πάντα προς τα πάνω, και δεν αντιστοιχεί σε ένα «descendus ad inferos», όπως πχ ήδη τότε στα διάφορα ειδωλολατρικά μυστήρια τελειώνονταν και επίσης συχνά εμφανίζεται σε όνειρα σύγχρονων ανθρώπων. Το ασυνείδητο φαίνεται να συμβολίζει περιοχή που εκτείνεται τόσο πάνω όσο και κάτω από την ανθρώπινη σφαίρα. Συγκρίνοντας μυθολογικά μοτίβα μπορεί εύκολα να αποδειχθεί ότι στους μύθους, «πάνω» και «κάτω» συχνά έχουν την ίδια σημασία ή φαίνονται παρόμοια και είναι ανταλλάξιμα17.
Η διαφορά μεταξύ «πάνω» και «κάτω» δεν είναι λοιπόν, όπως ίσως θα το περίμενε κανείς, εκείνη μεταξύ «συνειδητού» και «ασυνείδητου», αλλά, το ανθρώπινο συνειδητό τοποθετείται μάλλον σε ένα μεσαίο επίπεδο18, που περιβάλλεται από το ασυνείδητο19. από την άλλη μπορούν να διαφοροποιηθούν συμβολικά ή αντίστοιχα ποιοτικά ο ως «κάτω» χαρακτηρισμένος χώρος και ο ως «πάνω» ονομαζόμενος: το «κάτω» είναι συχνά συνδεδεμένο με το «σκοτεινό», «κακό», «θηλυκό», «ενστικτώδες», «καταβροχθίζον», «γόνιμο» και «χαοτικό», το «πάνω» από την άλλη με το «διαρκές», «αυτό που φέρνει τάξη και είναι εν τάξει», «φως», «καλό», «άρρεν», «πνευματικό» κτλ. Στον μυθικό διαχωρισμό ενός πάνω από ένα κάτω παριστάνεται έτσι μια ψυχική διαδικασία, στην οποία η διπλή όψη του ασυνείδητου φωτίζει βαθμιαία τον εαυτό της στο φως της ανθρώπινης συνειδητοποίησης.
Το σχίσμα του «ασυνείδητου» χώρου σε ένα ποιοτικά διαφορετικό πάνω και κάτω είναι μια διαδικασία, που εν τέλει συμπίπτει με τη διάσπαση της εικόνας του Θεού κατά την πρώιμη χριστιανική περίοδο. Ο Θεός-Πατέρας της προχριστιανικής περιόδου είναι δηλ, όπως το εξέθεσε ο Γιουνγκ στη «Συμβολική του πνεύματος»20, πρωτόγονη ενότητα, στην οποία περιέχονται το καλό και το θετικό, όπως και το αρνητικό και καταστροφικό, και είχαν προσληφθεί ασυλλόγιστα από τον άνθρωπο. Πρώτα όταν ο άνθρωπος κάνει το ερώτημα για την καταγωγή του κακού, σε ένα λιγότερο παιδικό επίπεδο συνειδήσεως, και αρχίσει να σκέφτεται κριτικά, τότε εμφανίζεται το σχίσμα• ο κόσμος του Πατέρα χωρίζεται από αυτόν του Υιού, όπου ταυτόχρονα εμφανίζεται ένας αντίπαλος του Σωτήρα-Υιού, που ενσαρκώνει την άλλη του πλευρά21.
Το σχίσμα στην εικόνα του Πατέρα-Θεού είναι όμως μια διαδικασία, που δεν είναι μόνο εμφανής στην εικόνα του Θεού, αλλά αναγκαίως έπρεπε να επεκταθεί σε όλες τις αρχετυπικές εικόνες: και πάει τόσο μακρυά, ώστε ο ίδιος ο χώρος του «ασυνειδήτου», όπως βλέπουμε στα οράματα αυτά, σχίστηκε σε μια διαλυτότητα, όπου το πάνω χαρακτηρίστηκε ξεκάθαρα ως το άξιο απόκτησης, ενώ το το κάτω ως απόβλητο και κακό.
Όταν λοιπόν ο δρόμος προς το ασυνείδητο στα όνειρα και οράματα των ανθρώπων της πρωτοχριστιανικής περιόδου τόσο ξεκάθαρα οδηγεί προς τα πάνω, πρέπει λοιπόν να υποθέσει κανείς, ότι υπήρξε μια κίνηση από το ίδιο το συλλογικό ασυνείδητο, που προσπαθούσε να επιτύχει την συνειδητοποίηση της πιο πάνω εκτεθειμένης «φωτεινής» πτυχής. Ένα γεγονός, που παράλληλα με την αναβάθμιση της Τριάδας απέναντι σε μια φυσική τετράδα, εξεικονίζει μια διαδικασία η οποία, όπως το εξέθεσε ο Γιουγκ22, πιθανόν δημιουργεί μια αντιστάθμιση της υπερβολικά από «κάτω» καθορισμένης τοποθέτησης του ανθρώπου της ύστερης αρχαιότητας και του μεσαίωνα. Είναι σημαντικό για την προκείμενη σειρά των ονείρων το γεγονός, ότι το επίπεδο της ανθρώπινης συνείδησης του εγώ, ανήκει στο σκοτεινό, απόβλητο μέρος, κάτι με το οποίο θα πρέπει να ασχοληθούμε αργότερα. Πριν από την Περπέτουα ανεβαίνει τη σκάλα ο μετέπειτα συμμάρτυράς της Σατούρους, και προσπαθεί να της εμπνεύσει θάρρος. Αυτός ο Σατούρους δεν είχε στην πραγματικότητα συλληφθεί μαζί με την Περπέτουα, Φελίτσιτας και τους άλλους μάρτυρες, αλλά αργότερα συμπεριφέρθηκε επίτηδες τόσο βίαια στις αρχές, ώστε πήγε και αυτός στη φυλακή. Το έκανε αυτό για να συμπαρασταθεί πνευματικά στους άλλους και να τους στηρίξει στην πίστη. Ήταν με αυτόν τον τρόπο από εκείνους τους μάρτυρες που με συνείδηση και πάθος επιζητούσαν το μαρτύριο23. Για τον λόγο αυτό η Περπέτουα ερμηνεύει το όνειρο στο επίπεδο των αντικειμένων κάτω από αυτό το πρίσμα, ως προεικόνιση του πραγματικού γεγονότος: έτσι όπως συμπέρανε από τα όργανα βασανισμού πάνω στη σκάλα ότι την περιμένει μαρτύριο. Αν και στο όλο όραμα προστίθεται μια προγνωστική αξία, είναι όμως η διαδικασία, συγκρινόμενη προς την πραγματική της εκπλήρωση, ξεκάθαρα μετατοπισμένη στο μυθολογικό επίπεδο. Το μαρτύριο δεν παριστάνεται ως τέτοιο, αλλά ως μια ουράνια κλίμαξ, και ένας δράκων-δηλ μια καθαρά μυθολογική μορφή-είναι εκείνος που προσπαθεί να την εμποδίσει από το να ανεβεί, κτλ. Είναι σαν να προσπαθεί το όνειρο να αναπαραστήσει την πραγματική, βαθύτερη συνάφεια των εξωτερικών απειλών, και να προετοιμάσει την οραματίστρια για το μοιραίως αναπόφευκτο, με το παραστήσει το αρχετυπικό του υπόβαθρο24. αλλά σε μια τέτοια εσωτερική συνάφεια γίνεται ο Σατούρους , λόγω της δικής του φανατικής-ομολογιακής χριστιανικής στάσης, εικόνα μιας χριστιανικής animus μορφής για την Περπέτουα.
Επειδή το ασυνείδητο περιέχει όλα εκείνα τα τμήματα της προσωπικότητος, που για λόγους εξωτερικής προσαρμογής, και άλλους επίσης, δεν ενσωματώθηκαν στο συνειδητό, έχει ένα συμπληρωματικό χαρακτήρα ως προς το ασυνείδητο, και βρίσκει επομένως την ενσάρκωση του τις περισσότερες φορές σε μια μορφή του άλλου φύλου, που μεταφέρει τα περιεχόμενα του συλλογικού ασυνειδήτου. Έτσι υπό τον animus πρέπει να κατανοηθεί η προσωποποίηση όλων των αρσενικών στοιχείων μιας θηλυκής προσωπικότητος, δηλ τα χαρακτηριστικά που δεν έχουν βιωθεί, αλλά έμειναν στο ασυνείδητο υπόβαθρο.
Αν η anima στον άνδρα ενσαρκώνει στην πρώτη γραμμή τις ευαισθησίες, τα αισθήματα και συναισθήματα, έτσι παριστάνει ο animus στην γυναίκα μάλλον μια a priori γνώμη ή πεποίθηση, που επειδή δεν έχει έρθει ποτέ συνειδητά στη σκέψη, προέρχεται από το ασυνείδητο και είναι συλλογικής φύσεως25. Μια τέτοια πεποίθηση μπορεί να καταλάβει μια γυναίκα με τέτοιο δαιμονικό πάθος, που είναι σε θέση να καταστρέψει εντελώς την θηλυκή της ύπαρξη26. Ταυτόχρονα όμως κατέχει ο animus και δημιουργική δύναμη• είναι ένας λόγος σπερματικός, που μεταφέρει νέα περιεχόμενα από το συλλογικό ασυνείδητο27. Επειδή η Περπέτουα έζησε μια εντελώς θηλυκή ζωή ως σύζυγος και μητέρα, όπως συμπεραίνεται από τα λίγα στοιχεία που έχουμε για τη ζωή της, έτσι όλα της τα αρσενικά χαρακτηριστικά, όπως θάρρος, αποφασιστικότητα, ακλόνητη μέχρι αυτοθυσίας πίστη σε μια πεποίθηση-χαρακτηριστικά που βρίσκουν την πιο έντονη έκφραση τους στο μαρτύριο της-ενσαρκώνονται επομένως σε εκείνη την μορφή του animus και προβάλλονται πάνω στον Σατούρους, ο οποίος όπως λέγεται την μετέστρεψε στον Χριστιανισμό. Έτσι βλέπει αυτές τις ιδιότητες πάνω στον Σατούρους, τις οποίες προφανώς και στην πραγματικότητα κατείχε σε υψηλό βαθμό. αποδεικνύεται λοιπόν με αυτό το όνειρο ότι η χριστιανική πνευματική στάση της Περπέτουας δεν ήταν τόσο πολύ μια συνειδητά ενσωματωμένη, όπως πχ μέσω διδασκαλίας μεταφερμένη τοποθέτηση (κάτι που είναι απίθανο, αφού η κατήχηση της δεν είχε διαρκέσει πολύ), όσο πολύ περισσότερο μια από το ασυνείδητο παθιασμένα αναδυθείσα πεποίθηση, μια πνευματική κατάληψη και συναίσθημα, που την κατέλαβε πλήρως, και την έριξε μοιραία στη συλλογική προβληματική της εποχής της, όπου η ατομική της ύπαρξη θα καταστρέφονταν.
Αν ο Σατούρους ανεβαίνει τη σκάλα πριν την Περπέτουα, έτσι με αυτό ακριβώς δείχνει το όνειρο, στο επίπεδο του υποκειμένου ειδομένο, ότι μέσα στην Περπέτουα αυτή η μέχρι τώρα ασυνείδητη αρσενική πνευματική στάση έχει πάρει την αρχηγία στην επερχόμενη εξέλιξη. Το ασυνείδητο πάει έτσι παράλληλα με την συνείδηση και το υποστηρίζει στην οικοδόμηση ενός νέου τύπου, του Χριστιανού ανθρώπου.
Στη βάση όμως της σκάλας κείτεται ένας δράκος που προσπαθεί να την εμποδίσει από την ανάβαση. Ο δράκος ή το φίδι έγιναν εντός του χριστιανικού κόσμου των εικόνων ένα σύμβολο του διαβόλου, ως «λεβιάθαν-ο δράκος που ζει στη θάλασσα(Ιης.ΚΗ, Ι) ή ως αποπλανητής στον παράδεισο. Γενικά στα περισσότερα δυαλιστικά θρησκευτικά συστήματα, ο δράκος ή το φίδι, παίζουν το ρόλο ενός χθόνιου, εχθρικού προς το φως κακού δαίμονος, τις πιο πολλές φορές θηλυκής φύσεως28. Ως ψυχρόαιμο ζώο, που έχει πολύ περιορισμένη ανάπτυξη του εγκεφάλου, σημαίνει το φίδι και το ασυνείδητο, που φαίνεται να είναι συνδεδεμένο με το ανακλαστικό σύστημα, δηλ τα βασικά γάγγλια και την σπονδυλική στήλη, την ενστικτώδη ψυχή ή και το συλλογικό ασυνείδητο29. Ήδη σύμφωνα με τη διδασκαλία των γνωστικών (Περατεν) ταυτίστηκε το φίδι με την παρεγκεφαλίδα και τον νωτιαίο μυελό.
Στον μακρόκοσμο αντιστοιχούσε ο πατέρας στον κυρίως εγκέφαλο, στην παρεγκεφαλίδα όμως ο υιός—σωτήρας δηλ το φίδι ως λόγος που μεταδίδει την πνευματική ουσία στον νωτιαίο μυελό, που παράγει το σπέρμα όλων των δημιουργημάτων30. Καθόλη την προχριστιανική αρχαιότητα, το φίδι έχει όχι μόνο τη σημασία μιας δίσημης κρυμμένης θεότητας, αλλά εκείνη ενός θεραπευτικού δαίμονα που προσφέρει ευλογία, ενός πραγματικού σωτήρα. Έτσι λένε παρά πέρα οι Περατεν, πως το τα πάντα συμπεριλαμβάνον φίδι(δηλ ο ουροβόρος), που σχηματίζει ένα δακτύλιο γύρω από τη γη, είναι ο σοφός λόγος της Εύας, του μυστηρίου της Εδέμ, ο ποταμός που από την Εδέμ ρέει(η Εδέμ είναι ο εγκέφαλος) και διαιρείται στις τέσσερις αρχές32. έτσι γίνεται το φίδι όπως το χάλκινο φίδι που ύψωσε ο Μωυσής πάνω στο σταυρό, ένα σύμβολο του Χριστού, ως σωτήρας—φίδι33. ως ένα θεραπευτικό φίδι λατρευόταν κυρίως ο δράκος στην Αίγυπτο, ως μορφή εμφάνισης του αποκαλυπτικού θεού Θοτ—Ερμή, ως αγαθός δαίμων ή ως Όσιρις «κύριος της αιγυπτιακής γης» και σύζυγος της Ισιδος34. στις κατακόμβες της Ρώμης βρίσκεται στο λεγόμενο Balbinacoemeterium ένα παράξενο φρέσκο (εικόνα 1), που θεωρείται σχεδιάγραμμα του οράματος της Περπέτουαέτουας35. Μια ανθρώπινη μορφή ανεβαίνει μια σκάλα, κάτω από την οποία ξαπλώνει ένα φίδι. Η σκάλα από σπαρμένο αγρό που αναπαριστάνεται από μεμονωμένα ψηλά στάχυα. Εδώ βρίσκεται το φίδι ως πνεύμα της γης σε σύνδεση με αγρό δημητριακών. Αυτό υποδεικνύει ακόμα πιο καθαρά τον αιγυπτιακό αγαθό δαίμονα, που τιμώνταν ως κύριος των σπαρτών και παντοκράτωρ36. η γνωστικιστική αίρεση των οφιτών, ερμήνευσε και το στάχυ, που είχε δειχθεί στα ελευσίνια μυστήρια, ως τον λόγο που εξουσιάζει τον κόσμο. Είναι το στάχυ ένα σύμβολο, που φαίνεται να είναι συνδεδεμένο με όλες εκείνες τις θεότητες που πεθαίνουν και ανασταίνονται, όπως ο Άττις, ο Όσιρις, ο Άδωνις, φρυγικός Παπός37.
Σε αυτή την εννοιολογική συνάφεια εμφανίζεται ο δράκος καθαρά ως ενσάρκωση ενός «ασυνείδητου πνεύματος της φύσης», της «σοφίας της γης», και αναπαριστά γι αυτό επίσης, ειδομένο από την οπτική γωνία του Χριστιανισμού, την ειδωλολατρική κοσμοαντίληψη, στην οποία η εμπειρία της θεότητας ή του πνεύματος, ήταν προβεβλημένη στην υλική πραγματικότητα του κόσμου38. Ο αρχαίος άνθρωπος βίωνε την αρπαγμένος από τα φυσικά φαινόμενα, στο βούισμα της δωδωνικής δρυός, στο μουρμούρισμα του νερού, στον έναστρο ουρανό και στον φωτισμό του ανατέλλοντος ηλίου. Σ αυτά εκδηλωνόταν γι αυτόν η ύψιστη δύναμη. Αυτή όμως η μορφή βιώματος είχε γίνει,όπως είναι προφανές, βαθμιαία μη ικανοποιητική, μάλιστα έγινε καταστροφική και έπρεπε, όπως δείχνει το όνειρο, να υπερβαθούν, παρά απλά να ξεπεραστούν. Η αφαίρεση της προβολής των θεών, ως των κυρίαρχων του ασυνειδήτου από την φύση, είχε ήδη αρχίσει στη Στοά, που ερμήνευσε τους ολύμπιους ως ενσάρκωση συγκεκριμένων ψυχικών φαινομένων, αλλά μόνο για χάρη μιας «εκλεπτυσμένης» έννοιας του πνεύματος, δηλ του πύρινου, αιθερικού, τα πάντα κυριαρχούντος νου. Πρώτος ο Χριστιανισμός έκανε το πραγματικό βήμα προς μια καθαρά πνευματική εξωκόσμια αναπαράσταση του Θεού. Η εκπλήρωση αυτού του πράγματος είναι που παριστάνεται στο ανέβασμα της Περπέτουα πάνω από τον δράκοντα, προς ένα ουράνιο τόπο. Ο δράκος ενσαρκώνει έτσι εντός του οράματος τον κίνδυνο της προς τα πίσω ολίσθησης στην ειδωλολατρική πνευματική στάση, από την οποία απομακρύνει η σκάλα, ως δρόμος προς υψηλότερη συνειδητότητα. Όμως ως θηλυκό και χθόνιο πλάσμα σημαίνει ο δράκων και την ενστικτώδη ψυχή της Περπέτουα, την θέληση της για ζωή και την θηλυκή της πραγματικότητα, που πατάει με τα πόδια, και πάνω από την οποία φεύγει.
Στο πρώιμο χριστιανικό κείμενο, τον «Ποιμένα του Ερμά», βρίσκουμε, όπως ήδη το τόνισε ο Ρομπινσον39, επίσης την εικόνα ενός τεράστιου ζώου, ως συμβόλου της αντιχριστιανικής δυνάμεως40. Είναι ένα ζώο όπως ένα τέρας της θάλασσας, περίπου 100 πόδια μακρύ, και έχει ένα κεφάλι όπως ένα χωμάτινο δοχείο(κέραμος)41. αυτό θυμίζει τον δαιμονικό άγγελο Amnaël στο παλιό αλχημιστικό κείμενο, που συχνά αναφέρεται από τον Γιουνγκ, το Ίσις και Ωρος42, ο οποίος ως σημαία φέρει ένα τέτοιο αγγείο στο κεφάλι, το οποίο περιέχει την μυστική ύλη που ζητά η Ίσις. Το μοτίβο του αγγείου ως κεφαλής ή πάνω στην κεφαλή υποδεικνύει ένα θηλυκό μυστήριο, ώστε αυτές οι παράλληλες επιβεβαιώνουν, αυτό που έτσι και αλλιώς συμπεραίνουμε, δηλ ότι η Περπέτουα αντιτίθεται στο δικό της θηλυκό ένστικτο, για να πάρει μέρος στην πνευματική μεταμόρφωση. Στη διαδικασία αυτή πατά τον δράκοντα στο κεφάλι. Αυτό είναι ταυτόχρονα, όπως και ο Αυγουστίνος το αναγνώρισε(που αναφέρει συχνά το μαρτύριο της και προφανώς είναι πολύ εντυπωσιασμένος από αυτό) η συνήθης αρχαία κίνηση θριάμβου και πιθανόν ένας υπαινιγμός στη Γένεση(Γ,15): «Θα βάλω έχθρα ανάμεσα σε σένα και στη γυναίκα, και ανάμεσα στο σπέρμα σου και στο σπέρμα της γυναίκας. Αυτός θα σου συντρίψει το κεφάλι και εσύ θα του πληγώσεις την φτέρνα.» Το καταπάτημα του δράκοντα στηρίζεται και στον ψαλμό( ) : «και καταπάτησης λέοντα και δράκοντα», σε εκείνη την εποχή συχνά εικόνα του μαρτυρίου και κατανίκησης του διαβολου44.
Εδώ πρόκειται για μια κατάσταση, όπως ο Γιουνγκ την έχει περιγράψει στην «συμβολική του πνεύματος»45, δηλ μια περίσταση όπου η τριάδα και όχι το φυσικό σύμβολο της ολότητας, η τετράδα, αποκτά την ύψιστη και σωτηριώδη σημασία: «σε τέτοιες περιπτώσεις είναι παρούσα μια ασυνειδητότητα και αντίστοιχος πρωτογονισμός, σε τέτοιο βαθμό, ώστε μια αντισταθμιστική πνευματοποίηση εμφανίζεται ως ενδεδειγμένη. Τότε το σωτήριο σύμβολο είναι μια τριάδα στην οποία το τέταρτο, και απαραίτητα απόβλητο στοιχείο, λείπει46». Αυτό το τέταρτο αντιπροσωπεύεται στο όραμα μας από τον δράκοντα. «Ο χωρισμός, που επέφερε ο Χριστιανισμός μεταξύ φύσης και πνεύματος, έκανε το ανθρώπινο πνεύμα ικανό να σκέφτεται όχι μόνο πέρα από τη φύση, αλλά και εναντίον της, ώστε έτσι–θέλω να πω—να αποδείξει την θεϊκή του ελευθερία. Αυτή η εκτόξευση από τα σκοτάδια των βαθών της φύσης κορυφώνεται στην τριαδική σκέψη, που κινείται σε μια πλατωνική υπερουράνια αυτοκρατορία47. … Η τριάδα αντιστοιχεί δυνάμει του διανοητικού της χαρακτήρα, στην αναγκαιότητα μιας πνευματικής ανάπτυξης, που απαιτεί μια αυτονόμηση της σκέψης…». Είναι «ένα αρχέτυπο, που με κυριαρχούσα δύναμη, όχι μόνο διευκολύνει μια πνευματική ανάπτυξη, αλλά και περιστασιακά την εξαναγκάζει.48» Όπως το δείχνει η μοίρα της Περπέτουα, αυτό μπορεί να οδηγήσει μέχρι και στην αυτοθυσία του ατόμου.
Στο πάνω τμήμα της σκάλας έρχεται η ονειρεύομενη σε ένα κήπο, στη μέση του οποίου ένας γιγάντιος, λευκοντυμένος βοσκός, αρμέγει τα πρόβατα. Αυτός ο κήπος επειδή βρίσκεται στον ουρανό, δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο κήπος του παραδείσου, το ουράνιο επέκεινα, γι αυτό και η Περπέτουα ερμηνεύει το όνειρο ως υπόδειξη του προκείμενου θανάτου. Εκεί την υποδέχεται η κοινότητα των λευκοντυμένων, μεταμορφωμένων μακάριων.
Η αντίληψη ότι ο παράδεισος θα γίνει ξανά τόπος διαμονής των ανθρώπων μετά τον θάνατο απεικονίζεται ήδη στα απόκρυφα της Π.Δ.49 Το όραμα της Περπέτουας και ιδιαιτέρως το στο ίδιο κείμενο αναφερόμενο όραμα του Σατούρους, που φτάνει σε ένα ουράνιο, προς την ανατολή εβρισκόμενο κήπο με τριαντάφυλλα και κυπαρίσσια, ανήκει στις πιο πρώιμες γνώστες χριστιανικές αντιλήψεις για τον παράδεισο. Το καθεστώς του παραδείσου ήταν κατά παράδοξο τρόπο για πολύ καιρό αμφιλεγόμενο. Σύμφωνα με την επικρατούσα γνώμη είναι ένας «locus corporalis», όπου οι ψυχές κατοικούν, σε αντίθεση προς την πραγματική εξωκόσμια βασιλεία των ουρανών, τις «κατοικίες των Πατέρων», για τις οποίες αποτελεί ένα πρόδρομο στάδιο51. σύμφωνα με τον πατέρα της Εκκλησία Ιππόλυτο βρίσκεται κάπου προς την ανατολή και μάλιστα ακόμα πάνω στη γη52. Σύμφωνα όμως με άλλες αντιλήψεις βρισκόταν ο παράδεισος έξω από τον κόσμο. Έτσι εμφανίζεται στο Passio s.s Montani et Lucii σε έναν συμμάρτυρα τους, τον Βίκτωρ, ο Χριστός με μορφή ενός αγοριού φωτεινής όψεως και του υπόσχεται την αιώνιο ζωή. Όταν αυτός τον ρωτάει που είναι ο παράδεισος, ο Χριστός απαντά: «extra mundum»53. Ο Ωριγένης μάλιστα έπρεπε να στραφεί ενάντια σε μια αντίληψη, σύμφωνα με την οποία ο παράδεισος αποτελεί μόνο ένα ασώματο κόσμο ιδεών, που υπάρχει μόνο στην φαντασία του πνεύματος και στις σκέψεις.54Αυτή την τελευταία ερμηνεία γνωρίζει ήδη ο Φίλων Αλεξανδρείας55 που και ο ίδιος αντιπροσωπεύει την αντίληψη ότι ο παράδεισος είναι σύμβολο της «σοφίας του Θεού». Η τοποθέτηση του κήπου του παραδείσου έξω από τον κόσμο, εξηγείται από την αντίληψη, ότι τα τέσσερα ποτάμια που με τις καθαρτικές και γονιμοποιές ποιότητες προέρχονται από το υπερουράνιο ύδωρ(Γεν.α,6)56, τα οποία στην πατερική γραμματεία έγιναν πολύ νωρίς σύμβολο του Αγίου Πνεύματος57. από αυτά τα πρωταρχικά, υπερουράνια ύδατα, που περιέχουν τη δημιουργική δύναμη του Θεού, πηγάζουν τα τέσσερα ρεύματα του παραδείσου, ώστε αυτό το ύδωρ να θεωρείται ταυτόσημο με εκείνο.
Επειδή η Περπέτουα δεν περπτάει πάνω στη γη προς την ανατολή, αλλά ανεβαίνει προς τα εκεί με μια ουράνια σκάλα, έτσι πρέπει στο όραμα της να εννοείται ο εξωκόσμιος παράδεισος. Ψυχολογικά μιλώντας αποκαλύπτεται έτσι μια πιο υψηλή κατάσταση συνείδησης που πρέπει να επιτευχθεί, ως μια άυλη πνευματική πραγματικότητα που βρίσκεται επέκεινα του κόσμου και του σύμπαντος, όπου τα αρχέτυπα υπάρχουν καθ εαυτά και δεν βιώνονται πια ως στον κόσμο προβεβλημένα. Η χαρακτηριστική αβεβαιότητα για τον σωματικό χώρο του παραδείσου, βασίζεται στο γεγονός ότι η χριστιανική αντίληψη δεν αναγνώρισε την ιδέα της περί Θεού και τα ουσιαστικά αρχέτυπα εντός της ανθρώπινης ψυχής ως ψυχική πραγματικότητα(κάτι που δεν ήταν δυνατόν,όπως φαίνεται από την πολεμική του Ωριγένους), αλλά ως «απόλυτα» τα προέβαλε σε κάτι «εξωκοσμικό», πράγμα μέσω του οποίου στις ιδέες αυτές προστίθεται μια δική τους ουσία.
Στη μέση του κήπου υποδέχεται ο «καλός Ποιμήν» την αγία, και της δίνει «από το τυρί που άρμεξε». Η μορφή του ποιμένος ως ενός πνεύματος που δείχνει το δρόμο, ενός «παρέδρου» και Σωτήρος, ήταν μια αρχετυπική αντίληψη, κοινή στην ειδωλολατρική και χριστιανική ανθρωπότητα. Στον ειδωλολατρικό κόσμο ήταν το κείμενο Ποίμανδρες, «ποιμήν των ανδρών», που οδηγεί τους ανθρώπους στην φώτιση και τους σώζει, μια μορφή εμφάνισης του Ερμού. Έγινε το πρότυπο για τον χριστιανικό «Ποιμένα του Ερμά»58, τον οποίο ο Ρόμπινσον δικαιολογημένα βλέπει ως ένα παράλληλο προς τον ποιμένα της προκείμενης γραφής59.
Το κείμενο με τον τίτλο Ποίμανδρες ξεκινά με την ακόλουθη περιγραφή ενός εκστατικού οράματος ενός ερμητικού60: «τότε φάνηκε ένας, που ήταν αμέτρητα μεγάλος, να καλεί το όνομά μου και να λέει:τι θες να ακούσεις και να δεις και να μάθεις¬? Εγώ όμως απάντησα:ποιος είσαι, εγώ είμαι είπε, ο Ποίμανδρες, το πνεύμα της αληθείας61.Εγώ ξέρω τι θες, και είμαι παντού μαζί σου62.Εγώ απάντησα:θέλω να μάθω να γνωρίζω το υπαρκτό, και να γνωρίζω την φύση των πραγμάτων, και να γνωρίσω τον Θεό. Τότε μου είπε πάλι: κράτα γερά στον νου σου τι θες να μάθεις και εγώ θα σε διδάξω!Με αυτά τα λόγια άλλαξε την όψη του, και αμέσως μου αποκάλυψε όλα ως εν μια ριπή, και γεύτηκα την αμέτρητη οπτασία, είδα όλα τα δημιουργήματα ως ένα ιλαρότατο φως». Η μορφή του ιερέα Ιωνά στις οπτασίες του Ζώσιμου αποτελεί επίσης μια παράλληλη στην μορφή του ψυχοπομπού63.
Όχι μόνο στα αλχημιστικά και ερμητικά κείμενα εμφανίζεται αυτός ο ψυχοπομπός θεός—σωτήρ ως σύμβολο του νου ή λόγου με τη μορφή του ποιμένος. Επίσης αυτός ο Άττις που στο κήρυγμα του Ναασσεν ερμηνεύεται ως άνθρωπος και λόγος, είναι ένας ποιμήν των «λαμπερών αστέρων»64. το ίδιο και ο φρυγικός Ζεύς ή Πάπας των γνωστικών παρουσιάζεται ως ποιμήν αιγών(έτσι ερμηνεύουν τη λέξη Αιπόλος, ως Αειπόλος, αυτός που γυρίζει πάντα, δηλ ο λόγος που όλα τα αλλάζει και γεννάει)65, όπως και ο αιγυπτιακός θεός Άνουβις και ο θεός ή—ήλιος Ωρος66. Στο αιγυπτιακό βιβλίο των νεκρών67 ο τελευταίος είναι ο καλός ποιμήν που ποιμαίνει 4 ράτσες ανθρώπων που σχηματίζουν την ποίμνη του68.
Έτσι είναι ο βοσκός μια κοσμική φιγούρα και ταυτόχρονα ένα πρόγονος—άνθρωπος, ο άνθρωπος(ελληνικά) στην κοσμική του σημασία(γι αυτό έχει ένα υπερφυσικό μέγεθος στο όραμα της Περπέτουα όπως και στον Ποίμανδρες). Έτσι, όπως λέει ένα κείμενο «ο Υιός του Θεού που τα μπορεί όλα, και γίνονται όλα όσα θέλει, και εμφανίζεται στον καθένα όποτε θέλει69». Εκτείνεται σε όλο το σύμπαν και είναι ο σωτήρας από την ανάγκη των άστρων, την ειμαρμένη.
Γιατί όμως επιλέχθηκε η εικόνα του ποιμένος για την αναπαράσταση του Θεού και ως σύμβολο του νου, προσπάθησε ο Φίλων Αλεξανδρείας με τον ακόλουθο τρόπο να θεμελιώσει70: «το να είναι ποιμήν είναι κάτι τόσο καλό που δεν αποδίδεται μόνο στους βασιλείς και σοφούς άνδρες και στις μέσω αγιασμού καθαρμένες ψυχές, αλλά στον ίδιο τον Θεό, τον αρχηγό των πάντων. Γιατί όπως πάνω σε ένα λιβάδι οδηγεί ο ποιμήν και βασιλεύς Θεός σύμφωνα με το δίκαιο και τον νόμο την γη και το νερό, τον αέρα και την φωτιά, και μέσα σε αυτά τα φυτά και τα ζωντανά όντα, θνητό και θεϊκό, και επίσης την φύση του ουρανού και την πορεία του ηλίου και της σελήνης και τους δρόμους των άλλων αστεριών, και τον αρμονικό τους χορό, με το να παραδίδει ως αρχηγό τους τον δεξιό του λόγο, τον πρωτότοκο υιό του, ο οποίος ως ανθυπασπιστής του μεγάλου βασιλέως θα αναλάβει την φροντίδα γι αυτό το άγιο κοπάδι.» έτσι ήταν ο ποιμήν σύμβολο της ταξιποιού σοφίας του Θεού, που διαπερνά το σύμπαν, του στωικού νου ή λόγου. Γι αυτό φέρει το σκήπτρο του βασιλέως και δικαστού, με το οποίο διοικεί. Αυτός είναι ένα «πνεύμα που φτάνει από τον ουρανό μέχρι την γη»71.
Η νομοτέλεια της φύσεως θεωρήθηκε από τους τότε ανθρώπους ως η ενέργεια ενός λεπτεπίλεπτου θεϊκού πνεύματος, που ήταν διεσπαρμένο μέσα σ αυτήν. Τότε όμως αυτό το πνεύμα «είχε γίνει άνθρωπος», όχι πια μόνο φυσική δύναμις, αλλά ταυτόχρονα ένας προσωπικά βιωμένος δαίμων πάρεδρος(ελληνικά) του ατόμου. Πολυάριθμες προσευχές στους μαγικούς παπύρους κατευθύνονται σ αυτό το πνεύμα που διακατέχει τον κόσμο: «έλα σε μένα, εσύ από τους τέσσερις ανέμους, Παντοκράτωρ(ελληνικά), εσύ που στους ανθρώπους εμπνέεις πνεύμα προς ζωήν…εσύ που τα μάτια σου είναι ο ήλιος και η σελήνη, που λάμπουν στις κόρες των ανθρώπων…εσύ είσαι ο αγαθός δαίμων που όλα τα γονιμοποιεί και γεννά και την οικουμένη σιτίζει72.» ή: «εσύ που κάθεσαι πάνω στο κεφάλι του κόσμου, και όλα τα κατευθύνεις, περιβεβλημένος από τον κύκλο της αληθείας και της πίστης. Εσύ που φέρεις πάνω στο κεφάλι σου τον χρυσό στέφανο, και στο χέρι το σκήπτρο, μέσω του οποίου αποστέλλεις τους θεούς73». Τις περισσότερες φορές παριστάνεται ως ζητιάνος με ραβδί και πήρα74. Ίσως να εννοεί και η επιγραφή του Αβέρκιου όχι τον Χριστό αλλά μια παρόμοια μορφή, όταν επαινεί τον «άγιο ποιμένα» που βόσκει τα κοπάδια των προβάτων στα βουνά και στις πεδιάδες75».
Ως δύναμη που συνέχει τον κόσμο, και ως «ποιμήν των αστέρων», δηλ ως κέντρο όλων των πολυάριθμων εικόνων του ουρανού, αντιπροσωπεύει αυτό το αρχέτυπο του ποιμένος—ψυχολογικά μιλώντας—τον εαυτό, πάνω στον οποίο είναι τοποθετημένες όλες οι αρχετυπικές εικόνες του συλλογικού ασυνειδήτου76.
Ο Χριστός ως «καλός ποιμήν» και «Παντοκράτωρ» έχει προσλάβει όλες τις λειτουργίες της ειδωλολατρικής θεότητος77. Και αυτός επίσης είναι ελευθερωτής από την ειμαρμένη, και αυτός διαπερνά ως παντοκράτωρ το σύμπαν. Αυτός λέγεται ο παντοδύναμος(ελλ.) Λόγος του Θεού, «που ενώ περπατά στη γη αγγίζει τον ουρανό78». Στην τέχνη της εποχής παριστανόταν συχνά στον τύπο του Ερμού(σχήμα 6 και7), με ένα αρνί πάνω στους ώμους, πάνω από το κεφάλι οι 7 πλανήτες, δίπλα του ο ήλιος και η σελήνη, και στα πόδια του 7 αρνιά ως εκπρόσωποι των 7 λαών80. Πάνω σε ένα επιτάφιο του κοιμητηρίου της Δομιτίλλας είναι μάλιστα απεικονισμένος ο Άττις με ποιμενική ράβδο και αυλό81. Το μαρτύριο Πολυκάρπου(Κεφ 19)83 τον ονομάζει «ποιμένα της καθολικής Εκκλησίας». Με ένα λόγο, όπως ο ψαλμός κγ: «Κύριος είναι ποιμήν μου, τίποτα δε θα μου λείψει», τον οποίο το κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο(Ι, 11—16) αποδίδει στον Κύριο, θεωρείται ξεκάθαρα ένα είδος δαίμων πάρεδρος, δηλ ένα προσωπικό πνεύμα—προστάτης, που συνοδεύει τον καθένα και συμπαραστέκεται όμοια με το πως ο Ποίμανδρες ομολογεί: «είμαι παντού μαζί σου». Στο μαρτύριο Πολυκάρπου μάλιστα λέγεται «ο ποιμήν, ο Σωτήρ των ψυχών ημών και οδηγός των σωμάτων ημών». Είναι έτσι από τη μια ένα εξωπροσωπικό οδηγούν πνεύμα, αλλά κατά κάποιο τρόπο συνδεδεμένο με το εγώ(σχεδόν ως μια εμφάνιση πνεύματος). Το ασυνείδητο δεν εμφανιζόταν τότε πια ως μια δύναμη προβεβλημένη στη φύση, αλλά σαν ένας δαίμων που συνοδεύει τον άνθρωπο83. αυτό αποδεικνύει ιδιαιτέρως εντυπωσιακά η διήγηση της εμφάνισης του ποιμένος στην περιγραφή του Ερμά: «όπως προσευχόμουν στο σπίτι, καθήμενος πάνω στο κρεβάτι, ήρθε ένας άνθρωπος με θαυμάσια όψη φορώντας ένδυμα ποιμένος, περιβεβλημένος άσπρη γούνα κατσίκας, την πήρα έχοντας πάνω από τον ώμο και το ραβδί στο χέρι, και με χαιρέτησε και εγώ τον αντιχαιρέτησα. Αμέσως κάθισε δίπλα μου και μίλησε: «είμαι απεσταλμένος από τον ύψιστο άγγελο ώστε να ζήσω μαζί σου όλες τις υπόλοιπες μέρες της ζωής σου». Υποψιάστηκα ότι ήταν εκεί για να με πειράξει και είπα: «ποιος είσαι, γνωρίζω σε ποιον παραδόθηκα. Εκείνος είπε: δεν με γνωρίζεις?, όχι είπα εγώ. Τότε είπε: είμαι ο ποιμήν στον οποίο παραδόθηκες. –και ακόμα μιλώντας μεταμορφώθηκε και εγώ αναγνώρισα ότι ήταν εκείνος στον οποίο είχα παραδοθεί». Αυτός ο ποιμήν αναλαμβάνει τότε τη λειτουργία να στηρίξει τον Ερμά στην πίστη και να τον διδάξει.
Πρόκειται για κάτι παρόμοιο, όπως θα αποδειχθεί, όταν ο ποιμήν σε ένα είδος σκηνής θείας κοινωνίας δίνει στη Περπέτουα ένα κομμάτι τυρί ή μυζήθρα, που το λαμβάνει με διπλωμένα χέρια85. το είδος της μετάδοσης στο όραμα έχει αναπαρασταθεί πλήρως σύμφωνα με την λήψη της θείας κοινωνίας86. Σε αυτό το σημείο έβλεπαν μια σχετική σύνδεση με το κείμενο του Passio Montanis που περιγράφει το μαρτύριο του Μοντάνους87 και των οπαδών του88. Αυτοί οι μάρτυρες έπρεπε να περιμένουν πολύ καιρό στη φυλακή λόγω του θανάτου του τότε proconsul, και μεταδόθηκαν από αυτούς οράματα που δεν είναι ανόμοια με εκείνα της αγίας Περπέτουαέτουας89. έτσι μια γυναίκα από αυτούς ονόματι Quartillosia, είχε το όραμα ενός νεαρού άνδρα ασυνήθιστου ύψους(!) που τάϊζε τους φυλακισμένους με δύο κούπες γάλα, που ποτέ δεν άδειαζαν, και τους υποσχέθηκε μια τρίτη, και τότε εξαφανίστηκε από το παράθυρο.
Η μοναδική εικόνα όπου ο ποιμήν στο όραμα της Περπέτουας αρμέγει «τυρί» (κάτι που μόνο σε ένα πραγματικό όνειρο μπορεί να συμβεί)91, στηρίζεται πιθανόν στο ότι διασταυρώνονται δύο αντιλήψεις: η ιδέα της κοινωνίας, της λήψης της όστια, η τελευταία ως κάτι «φτιαγμένο», στερεό, και η ιδέα του ποτισμού με το γάλα. Το γάλα παίζει στα αρχαία μυστήρια ένα σημαντικό ρόλο ως τροφή των πνευματικά «in novam infantiam» ξαναγεννημένων, όπως επίσης και των νεκρών. Στα φρυγικά μυστήρια απέχει ο μύστης από το φάγωμα του κρέατος, «και τρέφεται με γάλα ως νεογέννητο»92. Αυτό είναι σημαντικό σε τέτοιο βαθμό, αφού και ο Μοντάνους ήταν Φρύγας. Ταυτόχρονα ίσχυαν το μέλι και το γάλα, όπως και το κρασί ως ένα ποτό που εμπνευματώνει. Σε κάποιον μαγικό πάπυρο λέγεται: «πιες γάλα και μέλι πριν από την ανατολή του ηλίου, και στην καρδιά σου θα είναι κάτι θεϊκό93». Ως πνευματική διδασκαλία θεωρείται το γάλα και στον χριστιανικό κόσμο: Α Πέτρου β,2, προς Εβραίους ε,12. Ο Παύλος όπως και οι οπαδοί του χαρακτηρίζονται ως νήπιοι εν Χριστώ, και ο Κλήμης Αλεξανδρείας ονομάζει μάλιστα τους Χριστιανούς «γαλακτοφάγοι»95. Το γάλα επίσης θεωρείται ως απόρροια της θεότητας. Στις λεγόμενες ωδές Σολωμόντος96 λέγεται: «μου προσφέρθηκε ένα κύπελλο γάλα, και το ήπια με την απαλή γλυκύτητα του Κυρίου. Ο Υιός είναι το κύπελλο, αυτός που τον άρμεξαν είναι ο Πατέρας, και αυτός που τον άρμεξε το Άγιο Πνεύμα. Γιατί τα στήθη του ήταν γεμάτα, το γάλα του δεν έπρεπε να σπαταληθεί άσκοπα, έτσι άνοιξε το Άγιο Πνεύμα το στήθος του, ανακάτεψε το γάλα από τα δύο στήθη του Πατρός και έδωσε το μείγμα στους Αιώνες, χωρίς αυτοί να το καταλάβουν• αυτοί που λαμβάνουν το μείγμα είναι στα δεξιά μέσα στο πλήρωμα».
Το πιόμα του γάλακτος συμβολίζει, όπως το ερμηνεύει ο Reitzenstein97, την αρχή, ενώ το πιόμα του κρασιού την τελείωση της θεϊκής φύσεως του ανθρώπου98. Σύμφωνα με το τυπικό της Εκκλησίας, του Ιππόλυτου 98, λάμβαναν οι νεόφοιτοι πρώτα ένα κύπελλο νερό, μετά ένα μείγμα γάλα και μέλι, και τέλος κρασί και νερό, όπως στην πραγματική ευχαριστία100.
έτσι είναι αυτή η γλυκιά μπουκιά, την οποία η Περπέτουα λαμβάνει από τον βοσκό, ένα είδος ευχαριστιακής τροφής ή διδασκαλίας, μέσω της οποίας γίνεται δεκτή στην κοινότητα των μεταμορφωμένων(των λευκοντυμένων παρισταμένων που λένε αμήν), την κοινότητα εκείνη στο επέκεινα, από την οποία έρχεται πανηγυρικά ντυμένος ο διάκονος Πομπόνιους στο τρίτο όραμα, για να την πάρει οριστικά. Η μπουκιά σημαίνει ταυτόχρονα και ένα citrus immortalis, μια αθάνατη τροφή, με την οποία(μπουκιά) εκείνοι, « που προσεύχονται στο Θεό εν πνεύματι και αληθεία, θα ομοιάσουν στην δόξα του και μαζί του θα είναι αθάνατοι, με το να λαμβάνουν μέρος στην αιώνια ζωή του Λόγου101» Ήταν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα ένα πνεύμα ζωοποιούν102.
Αν και οι αρχαίοι θεοί είχαν πεθάνει, δηλ η ύψιστη αξία που έδινε ζωή και νόημα τότε είχε βυθιστεί και διαλυθεί στο ασυνείδητο103, έτσι είχε (η αξία) αναστηθεί σε συγγενή μορφή στην εικόνα και τη διδασκαλία του Χριστού, του Θεού που έγινε άνθρωπος. από την καινούργια διδασκαλία έρευσε ξανά η ασυνείδητη δύναμη της ζωής και έδωσε τη δυνατότητα για νέα πρόοδο της ζωής και δημιουργία πολιτισμού104. Αυτό το γεγονός παρουσιάζει το πρώτο όραμα της Περπέτουα με αρχετυπικές εικόνες, η περίπλοκη σημασία των οποίων δεν μπορούσε να είναι καταληπτή στο συνειδητό της οραματίστριας, στις πιο βαθιές του συνάφειες, που όμως της δίνουν εκείνο το εσωτερικό αίσθημα «να είναι με νόημα» της μοίρας της, από το οποίο μπόρεσε να δεχθεί το μαρτύριο. Αν και το όνειρο παρουσιάζει την χριστιανική διδασκαλία ως ύψιστη αξία και ως νέα πηγή ζωής, δεν πρέπει όμως να αποδοθεί στο ασυνείδητο η πρόθεση να οδηγήσει την Περπέτουα στο μαρτύριο. Αυτό φαίνεται πχ στο ότι το όνειρο από μόνο του δεν χαρακτηρίζει το εμπόδιο, το οποίο η Περπέτουα ερμηνεύει ως σατανικό, ως μονοσήμαντα κακή δύναμη, αλλά μόνο ως δράκο, ως το ασυνείδητο ζωώδες παρουσιάζει, που προσπαθεί να εμποδίσει την ανάβαση, και που η Περπέτουα καταπατά—της παρουσιάζει απλά την εσωτερικά εκδηλούμενη διαδικασία αντικειμενικά, με την απρόσωπη γλώσσα των εικόνων του συλλογικού ασυνειδήτου. Η ιδιαίτερη σημασία και το βάθος των εικόνων στηρίζονται στο ότι αυτές προκλήθηκαν ως ζωτική αντίδραση του ασυνειδήτου απέναντι στην από έξω επαπειλούμενη μοίρα.

Mετάφραση : Πέτρος

Αμέθυστος

>ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΑ ΟΡΑΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑ

>(Συνέχεια από : Τετάρτη, 16 Ιουνίου 2010

ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑΣ-MARIE-LOUISE VON FRANZ)

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ

V. Τα οράματα

Ενώ τα γεγονότα της ζωής της και η περιγραφή του μαρτυρίου της γράφτηκαν από άλλο χέρι, τα οράματα ή καλύτερα τα όνειρα της Περπέτουα παραδόθηκαν από την ίδια. Το πρώτο της όνειρο το είχε στη φυλακή μετά την επίσκεψη του αδελφού της. το κείμενο έχει ως εξής: <τότε μου είπε ο αδελφός μου: αδελφή, έχεις φτάσει σε τέτοια τιμητική θέση, ώστε μπορείς να ζητήσεις ένα όραμα, και θα σου δειχθεί αν σε περιμένει το μαρτύριο ή η απελευθέρωση.> Και εγώ που είχα τη συνείδηση ότι έκανα διάλογο με τον Θεό, των ευεργεσιών του οποίου έχω πλούσια εμπειρία, του υποσχέθηκα με εμπιστοσύνη γεμάτη πίστη: αύριο θα σε ενημερώσω. Και ζήτησα το όραμα, και μου παρουσιάστηκε το εξής: βλέπω μια χάλκινη σκάλα που έφτανε μέχρι τον ουρανό, και ήταν τόσο στενή, που μόνο ένας-ένας θα μπορούσε να την ανεβεί κανείς. Στις δύο πλευρές της σκάλας ήταν στερεωμένα διάφορα σιδερένια εργαλεία: σπαθιά, κοντάρια, άγκιστρα, στιλέτα και σούβλες, ώστε εκείνος που δεν πρόσεχε ή καθώς ανέβαινε δεν ήταν στραμμένος προς τα πάνω, θα ξεσκιζόταν και θα έμενε κρεμασμένος στα όπλα αυτά. Κάτω από την σκάλα όμως βρισκόταν ένας δράκος, που παραμόνευε όσους ανέβαιναν και προσπαθούσε να τους αποτρέψει με τρόμο από το να ανέβουν. Ο Σατούρνους2 όμως ανέβηκε μπροστά από μένα (όπως επίσης δέχθηκε να εκτελεστεί πρώτος, γιατί αυτός μας είχε διδάξει και όταν μας συνέλαβαν αυτός ήταν απών), και αυτός έφτασε στο άνω άκρο της σκάλας και γύρισε προς το μέρος μου και είπε: «Περπέτουα εγώ σε κρατάω. Αλλά πρόσεχε να μην σε δαγκώσει εκείνος ο δράκος.» και εγώ απάντησα: δε θα μου κάνει ζημιά στο όνομα του Ιησού Χριστού. Και ο δράκος άπλωσε το κεφάλι κάτω από τη σκάλα αργά προς το μέρος μου, σαν να με φοβόταν, και εγώ πάτησα πάνω στο κεφάλι του, καθώς πατούσα στο πρώτο σκαλί, και ανέβηκα πάνω. Και είδα ένα τεράστιο κήπο, και στο μέσο του έναν ψηλό ασπρομάλλη άνδρα να κάθεται ντυμένος την ποιμενική στολή, αρμέγοντας τα πρόβατά του, και γύρω του είδα πολλές χιλιάδες λευκοντυμένους ανθρώπους. Σήκωσε το κεφάλι, με κοίταξε και είπε: «είναι καλό που ήρθες τέκνο!» Με φώναξε και μου έδωσε από το τυρί που άρμεγε, παρόμοιο με μια μπουκιά, και το έλαβα με διπλωμένα τα χέρια και έφαγα. Και όλοι οι παρευρισκόμενοι είπαν: Αμήν. Και από τον αντίλαλο αυτής της φωνής ξύπνησα, και εν τω μεταξύ έφαγα κάτι γλυκό, δεν ξέρω τι. Και αμέσως ενημέρωσα τον αδελφό μου, και αναγνωρίσαμε ότι σήμαινε το μελλοντικό μαρτύριο, και από τότε αρχίσαμε να μην έχουμε πια ελπίδα για τον κόσμο αυτόν.

Η εξιστόρηση του δεύτερου οράματος, που έγινε μετά την καταδίκη έχει ως εξής: «καθώς προσευχόμασταν όλοι, λίγες μέρες αργότερα, μου ξέφυγε άθελα στη μέση της προσευχής μια λέξη και είπα : Δεινοκράτης, και ξαφνιάστηκα γιατί δεν μου είχε έρθει ποτέ στο νου, εκτός από αυτή την στιγμή, και αισθάνθηκα πόνο στη σκέψη για την ατυχία του. Και αναγνώρισα κατευθείαν ότι βρέθηκα άξια να προσευχηθώ γι’ αυτόν, και ξεκίνησα να λέω μια μακρά ευχή γι’ αυτόν, και να ανατείνω λυγμούς στο Θεό. Και σύντομα την ίδια νύχτα μου φανερώθηκε το εξής: βλέπω τον Δεινοκράτη να έρχεται από ένα σκοτεινό τόπο, όπου ήταν και άλλοι άνθρωποι, καιγόμενος από πυρετό και διψασμένος, με λερωμένη όψη, χλωμός και με την πληγή στο πρόσωπο που είχε όταν πέθανε. Αυτός ο Δεινοκράτης ήταν σωματικός μου αδελφός, που στα εφτά του πέθανε από καρκίνο στο πρόσωπο, με ένα τόσο τρομακτικό τρόπο, ώστε ο θάνατός του ήταν για όλους τους ανθρώπους αποτροπιασμός και φρίκη. Γι’ αυτόν λοιπόν προσευχόμουν, και μεταξύ μας ήταν μεγάλη απόσταση, ώστε δεν μπορούσαμε να πλησιάσουμε ο ένας τον άλλο. Εκτός αυτών, ήταν στον τόπο που στεκόταν ο Δεινοκράτης μια „piscina“3 γεμάτη νερό, το χείλος της οποίας ήταν ψηλότερο από το αγόρι, και ο Δεινοκράτης τεντώθηκε σαν να ήθελε να πιει. Εγώ όμως αισθάνθηκα πόνο, που εκείνη η πισίνα ήταν γεμάτη νερό και εκείνος λόγω του ψηλού χείλους δεν μπορούσε να πιει. Ξύπνησα και συνειδητοποίησα ότι ο αδελφός μου ήταν σε ανάγκη, αλλά είχα εμπιστοσύνη ότι θα μπορούσα να τον βοηθήσω, και προσευχόμουν γι’ αυτόν όλες τις μέρες, μέχρι που μας μετέφεραν στις κρατικές φυλακές4, γιατί έπρεπε να παλέψουμε στο αμφιθέατρο. Τότε ακριβώς ήταν τα γενέθλια του καίσαρα Γέτα. Και εγώ προσευχόμουν για εκείνον με το να στενάζω και να κλαίω μέρα νύχτα, ώστε για χάρη του να πάρω εγγύηση της πληρώσεως. Την ημέρα όμως την οποία μείναμε στη φυλακή, μου φανερώθηκε το εξής: βλέπω τον ίδιο εκείνο σκοτεινό τόπο που τότε είχα δει, εντελώς φωτεινό και τον Δεινοκράτη με καθαρό σώμα, καλοντυμένο να αναψύχεται. Και όπου ήταν η πληγή βλέπω μια ουλή, και εκείνη η πισίνα που είδα προηγουμένως, είχε κατεβάσει το χείλος της στο ύψος του ομφαλού του αγοριού, και αυτός αντλούσε αδιάκοπα, και στο χείλος βρισκόταν μια χρυσή φιάλη5, γεμάτη νερό. Ο Δεινοκράτης την πήρε και άρχισε να πίνει και εκείνη δεν άδειαζε. Ευχαριστημένος και χαρούμενος έφυγε και πήγε να παίξει, όπως κάνουν τα παιδιά-και εγώ ξύπνησα. Τότε κατάλαβα ότι μεταφέρθηκε έξω από τον τόπο της τιμωρίας.»

Τότε ακολουθεί ένα τέταρτο όραμα: «την προηγούμενη, πριν πάμε να παλέψουμε(με τα ζώα), είδα σε ένα όραμα το εξής, δηλ τον διάκονο Πομπόνιους να έρχεται προς την πόρτα της φυλακής και να χτυπά δυνατά• βγήκα να τον προϋπαντήσω και ήταν ενδεδυμένος ένα χωρίς ζώνη γιορτινό μανδύα και φόραγε πολύχρωμα παπούτσια, και μου μίλησε:«Περπέτουα σε περίμενα, έλα!» Με κράτησε από το χέρι και ξεκινήσαμε να πηγαίνουμε μέσω ανώμαλου χωρίς δρόμο (με πολλές στροφές) εδάφους. Με κόπο φτάσαμε τελικά ασθμαίνοντας στο αμφιθέατρο, και με οδήγησε στη μέση της αρένας και μου είπε:«μη φοβάσαι είμαι δίπλα σου και θα παλέψω μαζί σου» και έφυγε. Και είδα μια μεγάλη μάζα λαού σε μεγάλη ένταση. Και επειδή ήξερα πως έπρεπε να να πάω στα ζώα, απόρησα που δεν άφησαν κατά πάνω μου τα ζώα. Ήρθε όμως (αντί αυτών) για να παλέψει εναντίον μου ένας αιγύπτιος με τρομακτική όψη, μαζί με τους βοηθούς του. Και ήρθαν και σε μένα ωραίοι νεαροί άνδρες7 ως βοηθοί και φίλοι, και κάποιοι με έγδυσαν και μεταμορφώθηκα σε άνδρα. Οι βοηθοί μου άρχισαν να με αλείφουν με λάδι, όπως φροντίζει να το κάνει κανείς για ένα αγώνα• εκείνο τον Αιγύπτιο τον είδα αντίθετα να κυλιέται στη σκόνη. Και τότε βγήκε ένας άνδρας θαυμαστού μεγέθους που σχεδόν υπερέβαινε το πάνω χείλος του αμφιθεάτρου, φορώντας ένα χωρίς ζώνη μανδύα με ένα πορφυρό πουκάμισο, το οποίο προεξείχε στη μέση του στήθους μεταξύ δυο πορφυρών λωρίδων που έπεφταν από τους ώμους, και φορούσε πολύχρωμα παπούτσια από χρυσό και άργυρο8. κρατούσε μια ράβδο όπως ένας ξιφομάχος, και ένα χλωρό κλαρί από το οποίο κρέμονταν χρυσά μήλα. Ζήτησε σιωπή και μίλησε:«αυτός ο αιγύπτιος αν νικήσει αυτήν, θα την σκοτώσει με το ξίφος, και αν νικήσει αυτή εκείνον, θα πάρει αυτό το κλαρί». Τότε αποχώρησε. Και εμείς επιτεθήκαμε ο ένας στον άλλο, και αρχίσαμε να μοιράζουμε γροθιές. Εκείνος προσπάθησε να μου πιάσει τα πόδια. Εγώ όμως τον κλώτσησα στο πρόσωπο με τις σόλες, και υψώθηκα στον αέρα και ξεκίνησα να τον κλωτσάω έτσι, σαν μην άγγιζα πια το έδαφος. Όταν είδα ότι δεν κατάφερνα τίποτα παραπάνω, δίπλωσα τα χέρια σταυρώνοντας τα δάκτυλα, και έπιασα το κεφάλι του, και αυτός έπεσε κατά πρόσωπον, και πάτησα το κεφάλι του. Και ο λαός άρχισε να ουρλιάζει και οι οπαδοί μου να πανηγυρίζουν. Εγώ όμως πήγα στον ξιφομάχο και έλαβα το κλαρί. Αυτός με φίλησε και είπε:«κόρη, ειρήνη μαζί σου!», τότε ξεκίνησα δοξασμένη να πηγαίνω προς την θύρα των αμνηστευμένων (porta sanavivaria)9. και ξύπνησα και κατάλαβα ότι δε θα πήγαινα στα θηρία, αλλά θα πάλευα εναντίον του διαβόλου, όμως ήξερα ότι με πρόσμενε η νίκη.»

Τα γεγονότα του ακολουθήσαντος μαρτυρίου ήταν τα εξής: όταν η Περπέτουα στην πραγματικότητα οδηγήθηκε στο αμφιθέατρο, έψαλε με εκστατική φωνή τους ψαλμούς. Αμέσως μετά χτυπήθηκε από μια άγρια αγελάδα, που άφησαν κατά πάνω της, ώστε το φόρεμα της σκίστηκε, και αυτή φοβισμένα προσπαθούσε να κρύψει την γύμνια της και τα λυμένα της μαλλιά τα ξανάβαλε στη θέση τους• τότε της έδωσε το χέρι η συμμάρτυς της Φελίτσιτας για να την σηκώσει. Ο λαός εντυπωσιάστηκε από αυτό και της έδωσε τη χάρη, ώστε να εκτελεστεί με ξίφος. Όταν βγήκε από την αρένα ξύπνησε σαν από έκσταση, και προφανώς δεν είχε προσέξει τίποτα από όσα έγιναν στην αρένα. Τότε εκτελέστηκε, με το να οδηγήσει στο λαιμό της, με το χέρι της το σπαθί του μονομάχου, που ήταν αρχάριος και την είχε χτυπήσει με αβεβαιότητα στα πλευρά-«πιθανόν», όπως λέει ο αφηγητής, «γιατί ήθελε μόνο με τη θέλησή της να σκοτωθεί, γιατί την φόβιζε το ακάθαρτο πνεύμα.»

VI. Ερμηνεία του πρώτου οράματος

Σε ότι αφορά το σπάνιο όμως περιστασιακά αμφιλεγόμενο πρόβλημα της γνησιότητας των οραμάτων1, η γενική εντύπωση συνηγορεί εναντίον της υπόθεσης ότι πρόκειται για λογοτέχνημα• εκτός αυτού, από την οπτική της ψυχολογίας αφήνεται να εννοηθεί, ότι σε όλα τα οράματα δεν εμφανίζεται κανένα καθαρά χριστιανικό μοτίβο, αλλά πλήθος αρχετυπικών εικόνων, που ήταν κοινές στον τότε ειδωλολατρικό, γνωστικιστικό και χριστιανικό κόσμο των παραστάσεων. Αν κάποιος είχε κατασκευάσει τα οράματα για λόγους εποικοδομητικούς, θα χρησιμοποιούσε σαφώς χριστιανικά μοτίβα. Ιδιαιτέρως εκείνη η μεταμόρφωση της Περπέτουας σε άνδρα είχε μάλλον ξενίσει τους χριστιανούς ερμηνευτές. Επίσης μια τέτοια λεπτομέρεια, δηλ το πως της έρχεται το όνομα Δεινοκράτη κατά τη διάρκεια της ημέρας μέσα στην προσευχή, ως ένα είδος λάθους, και μετά πως αυτή τον ονειρεύεται την νύχτα, είναι κάτι που δύσκολα το εφευρίσκει κανείς. Συν τοις άλλοις μια ενιαία εσωτερική γραμμή διαπερνά και τα τέσσερα οράματα, που φαίνεται στα εξωτερικά μοτίβα, αλλά μόνο μέσω της μοντέρνας ψυχολογικής ερμηνείας, άρα λοιπόν δεν μπορούν να εφευρεθούν με κανένα τρόπο από ένα άνθρωπο εκείνης της εποχής.

Το πρώτο όραμα ή όνειρο έλαβε η Περπέτουα ως απάντηση σε μια πολύ συγκεκριμένη ερώτηση που εμφανίστηκε στο συνειδητό της, δηλ. αν ήταν προορισμένη να υποστεί το μαρτύριο ή όχι Η συνήθεια να «ζητά» κανείς με τέτοιο τρόπο οράματα δεν είναι για την εποχή κάτι ασυνήθιστο, αλλά ήταν στον ειδωλολατρικό και χριστιανικό κόσμο γενικώς διαδεδομένο2. στους ναούς (τόποι επώασης στο κείμενο) φρόντιζαν να ζητούν από τον θεό όνειρα για συγκεκριμένα ερωτήματα3. ήταν συν τοις άλλοις δυνατόν, και εκτός του ιερού χώρου να παρακαλέσει κανείς την θεότητα για συγκεκριμένο όνειρο-απάντηση• έτσι διατηρούνται στους μαγικούς παπύρους4 συνταγές, πως να προξενηθούν «αληθινά» όνειρα. Η ίδια η Περπέτουα επίσης τολμά χωρίς ενδοιασμούς, να πάρει μια απάντηση αφού, όπως λέει, «συχνά κάνει διάλογο με τον Θεό»5.

Το όραμα που της παρουσιάστηκε την επόμενη νύχτα περιέχει την καθαρή αναπαράσταση της ψυχικής της κατάστασης: στέκεται μπροστά σε μια στενή χάλκινη σκάλα, στη βάση της οποίας κείτεται ένας δράκος, και η σκάλα οδηγεί σε ένα κήπο του παραδείσου. Η εικόνα θυμίζει αμέσως την κλίμακα του Ιακώβ(Γεν. ΚΗ,12)6, που φαίνεται πως είναι μια αρχικά αιγυπτιακή αναπαράσταση7, που στα αιγυπτιακά μυστήρια αναπαριστανόταν επίσης από μια επτάθυρη ή επταεπίπεδη σκάλα: συμβόλιζε τις εφτά σφαίρες των πλανητών, μέσω των οποίων η ψυχή έπρεπε να ανέβει μετά τον θάνατο στον θεό. Έτσι γνώριζαν και τα από την Αίγυπτο επηρεασμένα μυστήρια του Μίθρα μια «κλίμακα επτάπυλον» της ανόδου8, από διάφορα μέταλλα, που αντιστοιχούσαν στους πλανήτες, δηλ μόλυβδο, κασσίτερο, χαλκό, σίδηρο, μια μίξη μετάλλων(Αφροδίτη), άργυρο και χρυσό. Προς τούτοις υπήρχαν και οι ογδόντα βαθμοί κολάσεων στη λατρεία του Μίθρα, που αναφέρονται από τον μυθογράφο Νόννο9. Με τον ίδιο τρόπο μιλούν και τα «χαλδαϊκά μαντεία» για μια επτάπορο βαθμίδα. Μια ακόμα παράλληλη αναπαράσταση βρίσκεται στα οράματα του φιλόσοφου και αλχημιστή Ζώσιμου10, που στην Νεκυία του επίσης βλέπει σε όνειρο ένα ιερό από δοχεία, όπου οδηγούν 15 σκαλοπάτια. Εκεί βλέπει τον τόπο της «άσκησης», όπου οι άνθρωποι βράζουν στο κοχλάζον νερό σε πνεύματα. Η σημασία της σκάλας είναι σύμφωνα με αυτά εκείνη μιας διαδικασίας πνευματοποίησης ή εκλέπτυνσης, δηλ μιας κλιμακόμορφης ανάπτυξης σε υψηλότερη πνεύματικότητα11. έτσι λέει πχ ένας ύστερος αλχημιστής, ο Blasius Vigenerus12 (όπως μου το επεσήμανε ο κύριος καθηγητής Γιουνγκ), ότι εμείς «μέσω συμβόλων ή σημείων ή χαρακτηριστικών του θεού» που προέρχονται από τον ορατό κόσμο, «θα ανέβουμε στην επίγνωση των πνευματικών και νοερών πραγμάτων, σαν πάνω στην κλίμακα του Ιακώβ ή την χρυσή αλυσίδα του Ομήρου»13. το σύμβολο της σκάλας φαίνεται ότι περιγράφει μια ψυχική λειτουργία, η οποία δημιουργεί μια «αντικειμενική συνάφεια νοημάτων» στη χρονική διαδικασία των παραστάσεων, και σχηματίζει την ουσία κάθε συνειδητοποίησης.

Επίσης στο όραμα του θεού του Ε. Maitland βρίσκεται το μοτίβο της κλίμακας με παρόμοια σημασία. Περιγράφει πως προσπαθεί να βυθιστεί και ταυτόχρονα να διατηρήσει την επισκοπούσα συνείδηση: «στην αρχή αισθάνθηκα σαν ανέβαινα μια μακρυά σκάλα από την περιφέρεια προς το κέντρο ενός συστήματος, που ήταν ταυτόχρονα δικό μου, ηλιακό και κοσμικό σύστημα… τέλος με μια τελευταία προσπάθεια…κατάφερα να συγκεντρώσω τις ακτίνες της συνείδησής μου πάνω στο ποθητό καιγόμενο σημείο. Και την ίδια στιγμή στεκόταν μπροστά μου… ένα θαυμάσιο, άρρητα ακτινοβολούν λευκό φως, η δύναμη του οποίου ήταν τέτοια, που σχεδόν με έριξε πίσω…»14.

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

>ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΠΕΤΟΥΑΣ-MARIE-LOUISE VON FRANZ

>ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Συνεχίζουμε με μιά δεύτερη παρουσίαση αυτών των καταπληκτικών σχολίων της Von Franz. Όποιος θέλει μπορεί να γνωρίσει τον συγκρητισμό καταρχάς που είναι η κυρίαρχη νοοτροπία του συγχρόνου ανθρώπου, που θα θεμελιώσει την ένωση των Θρησκειών και την ένωση των Εκκλησιών. Είναι πολύ κοντά στον αρχαίο ειδωλολατρικό κόσμο στον οποίο βρεθήκαμε μέσω αυτής της ιλιγκιώδους οπισθοδρομήσεως που ονομάζουμε εξέλιξη, από τη στιγμή που εγκαταλείψαμε τον Θεό. Όποιος θέλει μπορεί να γευθεί επίσης την καταστροφή του εσωτερικού ανθρώπου από την εγκατάλειψη του πολέμου εναντίων των λογισμών και των φαντασιώσεων, ανάγοντας τους λογισμούς σε υπόβαθρο της σκέψης, όπως διδάσκει και ο Ράμφος. Διότι ο άνθρωπος σήμερα βρίσκεται φυλακισμένος και ανίκανος χωρίς θέληση αγνοώντας παντελώς την προαίρεση, έχοντάς την εκκοσμικεύσει με την πρόθεση στην αρχή της ηδονής, όπως φανερώνεται με κάθε λεπτομέρεια στα σχόλια στον Χρυσό Γάιδαρο. Στα οράματα της Περπέτουας θα συναντήσουμε με απόλυτη διαύγεια την ανδρική αρχή στην οποία στηρίχθηκε ο Χριστιανισμός για να κυριαρχήσει στον κόσμο και η οποία εγκατελείφθει σήμερα από Χριστιανούς και κοσμικούς. Σήμερα οι άνθρωποι προτιμούν να υπηρετούν τις ευαισθησίες τους και έχουν εγκαταλείψει και την αλήθεια και τον Κύριο.
Την μετάφραση έκανε ο Πέτρος Χαραλάμπους.

Το Μαρτύριο της Περπέτουας

Marie-Louise von Franz

Ι. Εισαγωγή

Η παρούσα εργασία δημιουργήθηκε στο ψυχολογικό σεμινάριο του καθηγητή Γιουνγκ, στο Ομοσπονδιακό τεχνικό πανεπιστήμιο της Ζυρίχης-από την παρουσίαση ενός βιβλίου, στο οποίο μεταξύ άλλων αναφέρονταν και τα όνειρα της μάρτυρος Περπέτουας. Αυτές οι οπτασίες με εντυπωσίασαν τόσο πολύ που πήρα την απόφαση να κάνω την παρούσα ερμηνευτική απόπειρα. Από μόνες τους αποτελούν ένα μοναδικό υλικό, αφού από εκείνη την περίοδο και από την προχριστιανική αρχαιότητα δεν κατέχουμε άλλη σειρά ονείρων, στην οποία συν τοις άλλοις γνωρίζουμε και την πραγματική κατάσταση του ονειρευομένου1, όπως στην προκειμένη περίπτωση.

Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς, κατά πόσο είναι ευνόητο και ιστορικά επιτρεπτό, να εφαρμοστεί σε εκείνη την σειρά των οραμάτων ένα μοντέρνο είδος ψυχολογικής ερμηνείας, τη στιγμή που μια τέτοια ερμηνεία αποκαλύπτει συνάφειες, οι οποίες ούτε στον πνευματικό ορίζοντα της Περπέτουας βρίσκονται, ούτε και ολόκληρης της εποχής. Η Περπέτουα, όπως θα δείξει το κείμενο, έχει ερμηνεύσει μόνη της τις οπτασίες της. είδε στον δράκοντα του πρώτου οράματος τον διάβολο που ήθελε να την απομακρύνει από το μαρτύριο, και στον ποιμένα που της πρόσφερε την γλυκιά τροφή, τον Χριστό. Οι ερμηνείες της αναγνωρίστηκαν από την σχηματιζόμενη Εκκλησία, αλλά και αργότερα. Προσφέρουν-αναγόμενες στο περιεχόμενο πίστεως του δόγματος-ένα πέρα για πέρα εμφαντικό και προσλήψιμο νόημα.

Παρόλα αυτά μου φαίνεται ότι, μια απόπειρα ερμηνείας που βασίζεται στις επιστημονικές προϋποθέσεις της ψυχολογίας του Γιουνγκ, μπορεί να φωτίσει κάποιες νέες, ουσιαστικές πλευρές. Αν υποθέσει κανείς ότι τα δογματκώς αναγνωρισμένα ως απόλυτη πραγματικότητα περιεχόμενα της χριστιανικής κοσμοαντίληψης, δεν έχουν αποκαλυφθεί στον εξωανθρώπινο χώρο {κάτι που είναι αντιφατικό, αφού η αποκάλυψη προϋποθέτει ένα ανθρώπινο σύμβολο και ένα μέντιουμ του μηνύματος} πρέπει να συμπεράνει κανείς, ότι βιώθηκαν από την ανθρώπινη ψυχή, και μόνο μέσω αυτής-εκφρασμένα στην ανθρώπινη γλώσσα-μπόρεσαν να γίνουν περιεχόμενα της πίστεως. Είναι εν τέλει η μαρτυρία των Ευαγγελίων και του Παύλου που οικοδόμησαν την γνώση μας για την εικόνα του Χριστού. Εκτός αυτών, είναι επιπλέον στην πρώτη γραμμή οι οπτασίες και ονειρικές εμπειρίες μεμονωμένων ανθρώπων {όπως αυτά της Περπέτουα}, που πρόσφεραν στήριγμα στη ζωντανή συνέχιση της πίστεως, δηλ της πεποίθησης για την εν Χριστώ ύπαρξη του ενανθρωπήσαντος Θεού. Τα οράματα και τα όνειρα όμως, είναι αυθόρμητες εκφράσεις της ανθρώπινης ψυχής, σε κατάσταση διαχωρισμού από το συνειδητό και τις έννοιές του. Αν παραστήσουμε λοιπόν αυτές τις αυθόρμητες εκφράσεις της ψυχής, μπορούμε μέσα σε αυτές να παρατηρήσουμε την γένεση του χριστιανικού κοσμοειδώλου ως φαινομένου, εγκαταλείποντας όλα όσα επ αυτού προσέφεραν, μια ήδη από την αρχαιότητα έτοιμη γνώση, η θεολογική ερμηνεία και οι θεολογικοί συλλογισμοί των συνόδων. Όλες αυτές οι προσθέσεις ήταν βέβαια μια δημιουργική πράξη του ανθρώπινου συνειδητού, μέσω της οποίας εκείνες οι ψυχικές εκφράσεις πήραν ένα χειροπιαστό νόημα και πραγματικότητα, ταυτόχρονα όμως εγκλωβίστηκαν λόγω αυτής τους της ιδιότητας, σε μια ιστορικώς καθορισμένη και γι αυτό παροδική διατύπωση. Η ψυχολογική μέθοδος παρατήρησης από την άλλη, προσπαθεί να δώσει μια νέα ερμηνεία του περιεχομένου των εικόνων εκείνων, γνωρίζοντας καλά ότι, και αυτό το καινούργιο ένδυμα θα είναι παροδικό. Από το σημείο εκκίνησης της φιλοσοφίας, θα ήταν πχ ανεπίτρεπτο να θέλει κανείς να δει την δογματική μορφή του διαβόλου στον δράκο της πρώτης οπτασίας, αλλά σύμφωνα με την υπόθεση της εργασίας μας, πρέπει να τον προσλάβουμε ως αυτό που εμφανίζεται, δηλ ως μια ονειρική εικόνα ενός δράκου. Και αφού αυτή η εικόνα εμφανίζεται πολύ συχνά στους μύθους και τα όνειρα, ως αρχετυπικό σύμβολο του δράκου σε όλες του τις πτυχές. Η ερμηνεία στην περίπτωση αυτή πρέπει να γίνει με ενίσχυση {amplification}, δηλ μέσω εμπλουτισμού με όσο το δυνατόν περισσότερες ίδιες ή παρόμοιες εικόνες δρακόντων, από την οποία {ερμηνεία} η ψυχολογική σημασία της σε συσχέτιση με τα συμφραζόμενα, δεν μπορεί βέβαια να γίνει καταληπτή εννοιολογικά, αλλά μπορεί τουλάχιστον να περιγραφεί. Ενώ η a priori ερμηνεία, ότι ο δράκος είναι ο διάβολος, από την αρχή αποκλείει κάθε θετικό στοιχείο της μορφής αυτής, μέσω της ψυχολογικής οπτικής γωνίας μπορεί να υποδειχθεί μια καθαρά διπλή θετική-αρνητική όψη της εικόνας του δράκοντα, κάτι που στην όλη οπτασία ρίχνει ένα ουσιαστικά άλλο φως. Είναι αυτονόητο ότι αυτό αφορά όλες τις εικόνες και μοτίβα που εμφανίζονται στις οπτασίες.

Αφού λοιπόν οι περισσότερες από τις εικόνες αυτές είναι αρχετυπικής φύσεως, και γι’ αυτό υπάρχει αστείρευτο υλικό προς σύγκριση διαθέσιμο, περιορίστηκα κατά βάση στο περίπου σύγχρονο της εποχής υλικό και με αυτό προσπάθησα να δείξω, πως αυτές οι ίδιες εικόνες στον συνειδητό κόσμο των παραστάσεων, και πολύ περισσότερο στις ασυνείδητες αυθόρμητες εκφράσεις της ψυχής στους άλλους ανθρώπους της εποχής, εμφανίζονταν ανεξαρτήτως σε ποια πίστη ανήκε ο συνειδητός άνθρωπος. Έτσι λοιπόν, ίσως μπορούμε να φτάσουμε σε μια καινούργια ιστορική εικόνα εκείνης της τόσο σημαντικής χρονικής περιόδου, με το να παρατηρήσουμε σαν από την ίδια την πηγή τη γένεση της χριστιανικής πίστης στην ψυχή του τότε ανθρώπου.

ΙΙ. Το Κείμενο

Το κείμενο < Passio Perpetuae et Felicitatis> που μαρτυρεί το τέλος της ζωής της αφρικανής μάρτυρος Περπέτουα και των συν αυτή συμμαρτυρησάντων, ανακαλύφθηκε σε ένα γραπτό του Monte Cassino από τον praefectus της βατικανικής βιβλιοθήκης Lucas Holstenius. Το 1663 εκδόθηκε από τον P. Poussines, και αμέσως μετά, το 1668, συμπεριλήφθηκε στο Acta Sanctorum1. Αργότερα, το 1889 βρέθηκε σε μια ελληνική μορφή στην Ιερουσαλήμ, και εκδόθηκε το 1892. Για την προτεραιότητα των έργων δεν υπάρχει σήμερα καμιά ενιαία στάση. Οι περισσότεροι όμως όσοι ασχολούνται με το κείμενο, τείνουν να θεωρούν την ελληνική μορφή ως μη πρωτότυπη, αλλά είτε ως αυτόνομη, παράλληλη γραφή, είτε είτε ως μετάφραση του λατινικού κειμένου3. Συν τοις άλλοις, μέρος των ερευνητών υποθέτει ότι ο πατέρας της Εκκλησίας Τερτυλλιανός είναι ο συγγραφέας του πλαισίου της μαρτυρίας4, και ότι τα οράματα έχουν γραφτεί από την ίδια την μάρτυρα. Οι από τον J. Robinson κριτικές σημειώσεις για το στιλ του κειμένου, και τα επιχειρήματα του Shewrings για την από τον Τερτυλλιανό συγγραφή μου φαίνονται πειστικά5.

Ο Τερτυλλιανός ζούσε ακριβώς την εποχή του μαρτυρίου της Περπέτουα, Φελίτσιτας και των συμμαρτύρων Σατουρνίνους, Σεκούντους, Ρενοβάτους και Σατούρους, τα παθήματα των οποίων περιγράφονται στο κείμενο αυτό, ως επίσκοπος στην Καρθαγένη. Και οι ίδιοι οι μάρτυρες κατάγονταν είτε από την Καρθαγένη6 επίσης, είτε, που είναι και το πιο πιθανό, από ένα κοντινό τόπο, Thuburbo minus7. εκτελέστηκαν στις 7 Μαρτίου του 203 στην Καρθαγένη, και ετάφησαν την ίδια ημέρα8 (πιν. V), ώστε ο Τερτυλλιανός έζησε τα γεγονότα από πολύ κοντά (πιν. III, IV).

ΙΙΙ. Το πρόβλημα της ορθοδοξίας των μαρτύρων

Ένα από χρόνια αμφιλεγόμενο πρόβλημα μεταξύ θεολόγων, δημιουργεί το ερώτημα, αν οι μάρτυρες ανήκουν στην αίρεση των μοντανιστών1, στην οποία είχε προσηλυτιστεί και ο Τερτυλλιανός την εποχή εκείνη (205/7), κάτι που οδήγησε σε ένα σχίσμα με την Εκκλησία. Ο συγγραφέας του πλαισίου της διήγησης του μαρτυρίου, φαίνεται αρκετά καθαρά να είναι προσανατολισμένος μοντανιστικά• από την άλλη όμως δεν υπάρχουν σίγουρες αποδείξεις για το εάν και οι μάρτυρες ήσαν2.

Η κίνηση του μοντανισμού, που τότε δεν ήταν ασήμαντη στην Αφρική, ανάγεται στον Lucius Montanus3, έναν Φρύγα από την Pepuza, που υποτίθεται πως πριν από την μεταστροφή του στον Χριστιανισμό ήταν ιερέας της μητέρας των θεών Κυβέλης4. Εμφανίστηκε στα μέσα του 2ου αιώνα και σε κατάσταση έκστασης, με θορύβους και σπασμούς5 (όπως ήταν σύνηθες στους ιερείς των λατρειών της μεγάλης μικρασιατικής μητέρας των θεών) πρόφερε νέες αποκαλύψεις, στις οποίες μιλούσε στο όνομα του Παρακλήτου ή του Πατέρα ή του Υιού, και αξίωνε να ιδρύσει μια καινούργια <εκκλησία του πνεύματος>. Στην ακολουθία του προεξείχαν ιδιαιτέρως δυο γυναίκες, η Μαξιμίλα και η Πρίσκα, που ως επί το πλείστον διέδιδαν προφητείες για το τέλος του κόσμου.

Η θεμελιώδης τοποθέτηση των μοντανιστών βρίσκεται σε στενή συσχέτιση πρωτοχριστιανική προσμονή του κοντινού τέλους7. απαιτούσαν εξαιρετική αυστηρότητα ηθών λόγω του κοντινού τέλους του κόσμου, όπου είχε συνταχθεί και ο Τερτυλλιανός8. Σε αντίθεση προς τους καθολικούς <ψυχικούς>, οι μοντανιστές ονόμασαν τους εαυτούς τους <πνευματικούς>9 και το κίνημα τους θεωρούνταν ως η <νέα προφητεία>10, και τοποθετούσε τους χρησμούς του (δηλ. το μήνυμα του αγίου πνεύματος) ως την νέα εποχή αποκάλυψης, σε αντίθεση με αυτές της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης11. Αναλόγως προς τις 3 υποστάσεις της Αγίας Τριάδος διαιρούσαν τον κοσμικό χρόνο σε 3 περιόδους, δηλ αυτή του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. <Έτσι ήταν>, λέει πχ ο Τερτυλλιανός12, <η δικαιοσύνη (του Θεού) στις αρχές από τη φύση της φοβούμενη τον Θεόν, μετά, μέσω του νόμου και των προφητών ανέβηκε στην κλίμακα της παιδικότητος, μετά ενδυναμώθηκε μέσω του Ευαγγελίου στην νεανικότητα, τώρα όμως, μέσω του Παρακλήτου θα οδηγηθεί στην ωριμότητα>. Η νέα αποκάλυψη πραγματοποιείται έτσι με τον Παράκλητο, την εμφάνιση του οποίου υποσχέθηκε ο Χριστός μετά τον θάνατό του (Ιωαν. Ιδ,16-17)13. και ο συγγραφέας του Passio Perpetuae επίσης τονίζει με παρόμοια έννοια το πλησίασμα του τέλους του κόσμου, με το να επικαλείται τις Πράξεις των αποστόλων, β 1714. Ομολογεί παρακάτω ότι αναγνωρίζει νέες οπτασίες, δίπλα στις προφητείες της Π. Και Κ. Διαθήκης, πράγμα με το οποίο δείχνει καθαρά ότι είναι Μοντανιστής.

Οι οπαδοί του Μοντάνους επιζητούσαν συχνά μέσα στο ζήλο της πίστης τους και στην τονισμένη μακράν του κόσμου στραμμένη πνευματική στάση, με τη θέληση τους τον θάνατο μέσω του μαρτυρίου15. έτσι δεν φαίνεται απίθανο εκείνοι οι μάρτυρες στους οποίους είναι προφανές ένα έντονα εκστατικό χαρακτηριστικό, να ανήκαν στο κίνημα αυτό. Μπορεί βέβαια να πρόκειται μόνο για μοντανιστικές επιρροές, μέσω των οποίων δεν είχαν τοποθετηθεί ενάντια στην Εκκλησία16. Και στην Ρώμη επίσης υπήρχαν Μοντανιστές ήδη από το 200 μ. Χ, και όπως συμπεραίνεται από τα απαγορευτικά διατάγματα των παπών, η αίρεση πρέπει να επέζησε μέχρι τον 8οαι. Η Εκκλησία την πολέμησε παρόλη την δογματικώς ορθή πίστη, λόγω του εκστατικού-άγριου και καθόλα αυστηρού στοιχείου εντός του κινήματος, λόγω της απόλυτης άρνησης του κόσμου17, και με τον με αυτό το γεγονός συνδεδεμένο κίνδυνο, να τινάξουν στον αέρα την ενότητα και κοσμική τάξη της Εκκλησίας18, βασιζόμενοι στις ατομικές αποκαλύψεις. Ιδιαιτέρως όμως λόγω του ότι αναγνωρίζουν στις γυναίκες το αξίωμα του διδασκάλου19.

Η αντίθεση μοντανισμού και Εκκλησίας γίνεται ξεκάθαρη στην τοποθέτησή τους απέναντι στα όνειρα και τις οπτασίες. Η Εκκλησία φυσικά δεν είχε απορρίψει εντελώς τη δυνατότητα της θεϊκής έμπνευσης μέσω ονείρων και προσώπων20. Υπέθετε ότι ο Θεός ή το Άγιο Πνεύμα μπορούσε να τους χρησιμοποιήσει ως ενδιάμεσο των μηνυμάτων, όμως απέκλειε τη δυνατότητα αυτές οι <νέες αποκαλύψεις> να αντιτίθενται στην παραδεδομένη διδασκαλία-βασιζόμενη στην θεμελιώδη πρόταση ότι ο Θεός δεν μπορεί να αντιφάσκει ή να ανακαλέσει ότι είπε. Γι’ αυτό ήταν περιορισμένη η δυνατότητα να αναγνωριστούν οι πολυάριθμες νέες αποκαλύψεις μεμονωμένων ατόμων, και η απόφαση περί αληθείας ή μη κάθε ατομικής οπτασίας είχε τεθεί στη διάθεση ενός συλλογικού συνειδητού κριτηρίου. Σε κινήματα αντίθετα, όπως παριστάνει ο μοντανισμός, και στους πνευματικούς υποκινητές αυτών, ήταν πολύ περισσότερο αφημένο στο υποκειμενικό αίσθημα ή την συνειδητή κρίση ατόμων ή μικρών ομάδων, να αποφασίσει αν μια οπτασία ήταν θεϊκή ή δαιμονική, και έτσι η θρησκευτική λειτουργία της ασυνείδητης ψυχής είχε πάρει ακόμα περισσότερο χώρο.

Η ήσυχη βεβαιότητα με την οποία η Περπέτουα κρίνει τις δικές της οπτασίες δεν μπορεί να θεωρηθεί ως σίγουρη απόδειξη για την προσάρτησή της στον μοντανισμό, γιατί ζούσε σε εκείνη την πρώιμη χριστιανική εποχή, όπου οι συλλογικές τοποθετήσεις απέναντι στις εσωτερικές εμπειρίες ατόμων κυμαίνονταν και δεν είχαν τόσο στέρεα κανονικοποιηθεί όπως σήμερα. Η ισχυρή επίσης πίεση των διωγμών από πλευράς των ειδωλολατρών επέτρεπε λιγότερο απ ότι αργότερα, την αναζωπύρωση των εσωτερικών αντιθέσεων στην χριστιανική κοινότητα.

IV. O βίος της αγίας Περπέτουας

Ο βίος της αγίας Περπέτουας μας είναι για τις τότε συνθήκες σχετικά καλά γνωστός1: καταγόταν από την επιφανή ρωμαϊκή οικογένεια των Vibii2 και ήταν την εποχή της εκτέλεσής της 22 ετών. Οι γονείς της ζούσαν ακόμα, και ο πατέρας της(πιθανόν ο μοναδικός στην οικογένεια της) που είχε παραμείνει πεπεισμένος ειδωλολάτρης, προσπαθούσε μέχρι την τελευταία στιγμή να απομακρύνει την κόρη του από την απόφασή της, και να την παρακινήσει στην ανάκληση. Ήταν παντρεμένη πολύ νέα και είχε ένα γιο τον οποίο θήλαζε ακόμα, και που πολλές φορές ζήτησε αν τον φέρουν στην φυλακή κοντά της. κατά παράδοξο τρόπο ο σύζυγός της δεν αναφέρεται καθόλου. Συν τοις άλλοις είχε και δυο αδελφούς, ο ένας εκ των οποίων ήταν όπως αυτή κατηχούμενος. Και η ίδια βαφτίστηκε 20 μέρες πριν τον θάνατό της, και πρέπει τότε να είχε πει: <το Άγιο Πνεύμα με διέταξε, στο νερό να μη ζητήσω τίποτε άλλο παρά το βασανισμό της σαρκός>.

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος