>ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ (25) – Marie-Louise von Franz

>

Κεφάλαιο 6 (1ο μέρος)

Το Πέρασμα από τη φωτιά και το νερό

Μπορούμε τώρα να επιστρέψουμε στο κείμενο του Κομάριου, και να εστιάσουμε την προσοχή μας στο στοιχείο που συχνά τονίσθηκε σε προηγούμενες παραγράφους, χωρίς να ερμηνευθεί. Ό,τι δηλαδή αφενός οι ουσίες “δοκιμάζονται” στην φωτιά, αφετέρου ένα παιδί ή ένας αθάνατος γεννιούνται «από την μήτρα της φωτιάς». Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται στα όνειρα ανδρών και γυναικών σε σχέση με τον θάνατο, όπως για παράδειγμα το όνειρο του γιατρού, στο οποίο ένα φέρετρο τοποθετείται στην φωτιά, και βγαίνει έπειτα μέσα απ’ αυτό μία όμορφη γυναίκα.

Ο άνθρωπος που το όνειρό του με το ανώτερο και το κατώτερο δάσος αναφέρθηκε πιο πριν, είδε στην συνέχεια ένα όνειρο, στο οποίο εμφανίσθηκε το στοιχείο της φωτιάς. Έπειτα από το καθησυχαστικό όνειρο, που έλεγε ότι η ζωή θα συνεχιζόταν στο επάνω δάσος, πραγματικά προετοιμάσθηκε πιο ήρεμα για τον θάνατο, αλλά δεν μπορούσε να απαλλάξει τον εαυτό του από κάποια πίκρα γιατί θα έπρεπε να πεθάνει σχετικά νέος (στην ηλικία των πενήντα δύο χρόνων). «Επειδή υπάρχουν τόσα πράγματα που θέλω ακόμη να κάνω σε αυτή την ζωή», όπως είπε. Έπειτα ονειρεύθηκε το εξής:

Είδε ένα δάσος που ήταν πράσινο. Ήταν λίγο πριν έρθει το φθινόπωρο. Μαινόταν μία φωτιά, που το κατέστρεψε τελείως. Ήταν ένα τρομερό θέαμα. Έπειτα από την φωτιά, αυτός διέσχισε μέσα στην καμένη περιοχή. Όλα είχαν γίνει μαύρο κάρβουνο και στάχτες, αλλά στην μέση βρισκόταν ένας μεγάλος στρογγυλός βράχος από κόκκινη πέτρα. Δεν έδειχνε κανένα σημάδι από το πέρασμα της φωτιάς, και ο ονειρευόμενος σκέφθηκε: «Αυτόν η φωτιά δεν τον έχει αγγίξει, ούτε καν έχει μαυρίσει»!

Το όνειρο περιγράφει μία φωτιά που ερημώνει και καταστρέφει κάθε «φυτική ζωή». Μπορεί κανείς να την κατανοήσει σαν σύμβολο της καταστροφής του σώματος από τον καρκίνο που πολλαπλασιαζόταν άγρια, αλλά μπορεί επίσης να την δει σαν μία ένδειξη ότι η ψυχική ένταση του ονειρευόμενου (η φωτιά συνήθως αυτό σημαίνει στα περισσότερα όνειρα) έχει γίνει τόσο ισχυρή, ώστε να καταστρέψει τη ζωή του σώματος. Η εξέλιξη αυτή μας θυμίζει το μοτίβο της κοσμικής φωτιάς, η οποία, σύμφωνα με τον Σίμωνα τον Μάγο καταστρέφει τα ορατά μέρη του κοσμικού δέντρου. Δηλαδή τα πάντα εκτός από τον «καρπό» του, την ψυχή.

Σε ένα σπουδαίο δοκίμιο, «Ο καρκίνος στους μύθους και στα όνειρα», ο Russell Lockhart αναφέρει το όνειρο ενός ασθενούς που είχε καρκίνο:
«Είμαι σε ένα λιβάδι… και βλέπω μερικούς ανθρώπους… φοράνε περίεργες μάσκες, που τους κάνουν να φαίνονται πολύ ψηλοί… εκσφενδονίζουν φωτιά επάνω σε μερικά δέντρα, τα φύλλα αμέσως καίγονται, και έπειτα η φωτιά σβήνει… αλλά τα δέντρα φαίνονται καμένα… βγάζουν τις μάσκες τους… φοράνε ρούχα εργασίας και φαίνονται ικανοποιημένοι από το έργο τους… βλέπω ελικόπτερα στο βάθος, ρίχνουν κάτι, που ξέρω πως θα καταστρέψει τον καρπό επάνω στα δέντρα»(1).

Και εδώ, επίσης, η φωτιά αναφέρεται στην καταστροφή της φυτικής ζωής. Αλλά έχει και μία πρόσθετη σημασία. Στην ελληνική αλχημεία η ψυχή συχνά λέγεται ότι είναι καυστική, δηλαδή “καίει”. Για παράδειγμα, ο αλχημιστής Ζώσιμος λέει: «Από την αρχή ονομάζει κανείς την ψυχή θεία και καυστική φύση». Ή: «Ψυχή σημαίνει προαιώνια καυστική θεία φύση• το πνεύμα συνεργάζεται με αυτήν, την διασώζει και την καθαρίζει μέσα από την φωτιά, εάν αποδειχθεί επιδέξια. Δηλαδή η ψυχή δεν μπορεί να καταστραφεί»(2). Το απόσπασμα της Μαρίας της Προφήτισσας επίσης συχνά αναφέρει αυτή την ουσία: «Μην την αγγίξεις (την μυστηριώδη ουσία) με το χέρι, γιατί είναι ένα πύρινο ελιξήριο (φάρμακον). Φέρνει τον θάνατο όταν αποσυντίθεται όπως και ο υδράργυρος• ο διαλυόμενος χρυσός που βρίσκεται μέσα της είναι εξαιρετικά βλαβερός»(3).

Ή: «Η λεύκανση είναι αποτέφρωση. Αλλά η καύση είναι ταυτόχρονα αναζωογόνηση μέσα από τη φωτιά. Οι ουσίες αλληλοκαίγονται και επανέρχονται στην ζωή μέσω της φωτιάς, γονιμοποιώντας η μία την άλλη και παράγωντας έτσι την ζωή που αναζητούν οι φιλόσοφοι»(4).

Οι αλχημιστικές αυτές ερμηνείες περιγράφουν μία διαδικασία καύσης, η οποία είναι ταυτόχρονα και μία πύρινη αναζωογόνηση των νεκρών (η ονομαζόμενη αναζωπύρησις). Η φωτιά στο δάσος, στο παραπάνω όνειρο, μπορεί επίσης να κατανοηθεί με αυτή την έννοια• η φωτιά καταστρέφει κάθε είδους βλάστηση, αλλά όταν σβήσει μένει κάτι το άφθαρτο, η κόκκινη πέτρα, που δεν έχει καν μαυρίσει. Αυτή η πέτρα είναι ένα τόσο συνηθισμένο σύμβολο του σκοπού της αλχημείας ώστε θα μπορούσα να αναφερθώ στις πηγές της χωρίς να δίνω ιδιαίτερα αποσπάσματα από την κάθε μία. Στα ελληνικά κείμενα διευκρινίζεται σχετικά με το τελικό αποτέλεσμα, ότι ο λίθος των σοφών, ο Ιάρης, είναι μεταξύ άλλων και πυρίμαχος, «ικανός δηλαδή να αντιστέκεται στην φωτιά». Έτσι, για παράδειγμα, ο Ζώσιμος λέει:
«Τα πνεύματα ενσαρκώνονται και τα σώματα αναζωογονούνται, επειδή οι ψυχές τους αναταξινομούνται, και εκπληρώνουν το θείο έργο τους• κατακτούν το ένα το άλλο και κατακτούνται το ένα από το άλλο. Το πνεύμα που φεύγει συναντά το σώμα που το καταδιώκει, όταν το τελευταίο έχει μάθει να αντιστέκεται στην φωτιά»(5).

Αν την δούμε, λοιπόν, κάτω από το φως της αλχημιστικής παράδοσης, η κόκκινη πέτρα στο όνειρο του καρκινοπαθούς δεν θα ήταν τίποτε λιγότερο από ένα όραμα του αναστημένου σώματος (ή του λίθου ο οποίος αντιστέκεται σε φωτιά). Γι’ αυτό και ο ονειρευόμενος αισθάνθηκε τόσο έντονη ικανοποίηση όταν κατάλαβε ότι η πέτρα δεν είχε καν μαυρίσει, δηλαδή παρέμεινε τελείως ανέπαφη από την φωτιά.
Ο J.C. Hampe αναφέρει μία εμπειρία από το Υπερπέραν ενός ετοιμοθάνατου, που περιπλανιέται μαζί με τον πατέρα του σε ένα θαυμάσιο τόπο:
«Βρήκα μία μεγάλη πέτρα και την αναποδογύρισα• δεν είχε βάρος. Στο πίσω μέρος της υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός από τα πιο όμορφα πετρώματα των βουνών. Ήταν τακτοποιημένα έτσι, ώστε να σχηματίζουν ένα καθεδρικό ναό. Αισθάνθηκα ευτυχισμένος με αυτό το θέαμα»(6).

Αυτή η πέτρα φαίνεται να έχει πάντοτε ιδιαίτερη σημασία γι’ αυτόν που την βλέπει. Το πως όμως ταιριάζει στην όλη εμπειρία του θανάτου είναι για την ώρα σκοτεινό. Αλλά θα επιστρέψω σε αυτό το ζήτημα αργότερα.

Στην χριστιανική παράδοση, ο κόσμος των νεκρών, όπως ξέρουμε αποκαλείται “πύρινος”, δηλαδή φωτιά της κόλασης και φωτιά του καθαρτηρίου. Η ιδέα του καθαρτηρίου πυρός καθιερώθηκε γενικά σαν μέρος της καθολικής διδασκαλίας σχετικά με το Υπερπέραν τον δωδέκατο αιώνα(7). Αλλά στους πρώτους πατέρες της Εκκλησίας συναντάμε μερικές αόριστες ιδέες σχετικά με την παραμονή των ψυχών σε έναν ενδιάμεσο χώρο πριν από την Τελική Κρίση. Οι Ορφικές, οι Πυθαγόρειες, οι Πλατωνικές και ιδιαίτερα οι Αιγυπτιακές εικόνες έχουν ασκήσει σημαντική επίδραση πάνω σε αυτές τις ιδέες, ενώ το Sheol της Παλαιάς Διαθήκης, δηλαδή ο σκοτεινός λασπώδης τόπος δεν παίζει μεγάλο ρόλο. «Το πύρινο Υπερπέραν που αναφέρεται στο βιβλίο του Ενώχ (2ος – 1ος αιώνας π.Χ.), οφείλεται σε Αιγυπτιακές επιδράσεις»(8). Αλλά και στην Αποκάλυψη του Έσρα(9) το Υπερπέραν –σε αντίθεση με τον Παράδεισο– ονομάζεται Γέεννα του Πυρός(10). Στα χριστιανικά Σύμβολα της Πίστεως, το χωρίο της 1ης επιστολής προς Κορινθίους θεωρήθηκε η βάση μίας πίστης στο καθαρτήριο πυρ. Ο Απόστολος Παύλος αναφέρεται εκεί στον Ιησού Χριστό σαν το θεμέλιο, επάνω στο οποίο κάθε άνθρωπος χτίζει το έργο του:
«εἰ δέ τις ἐποικοδομεῖ ἐπὶ τὸν θεμέλιον τοῦτον χρυσόν, ἄργυρον, λίθους τιμίους, ξύλα, χόρτον, καλάμην, ἑκάστου τὸ ἔργον φανερὸν γενήσεται• ἡ γὰρ ἡμέρα δηλώσει• ὅτι ἐν πυρὶ ἀποκαλύπτεται• καὶ ἑκάστου τὸ ἔργον ὁποῖόν ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει. εἴ τινος τὸ ἔργον μενεῖ ὃ ἐπῳκοδόμησε, μισθὸν λήψεται• εἴ τινος τὸ ἔργον κατακαήσεται, ζημιωθήσεται, αὐτὸς δὲ σωθήσεται, οὕτως δὲ ὡς διὰ πυρός. Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν;»

H φωτιά “δοκιμάζει” το έργο του ανθρώπου, που αποδεικνύεται άλλοτε αιώνιο μέσα σε αυτήν, και άλλοτε εφήμερο. Η φωτιά που είτε τιμωρεί (κόλαση) είτε καθαρίζει ή “δοκιμάζει” (καθαρτήριο) δεν προσδιοριζόταν στην αρχή με ιδιαίτερη ακρίβεια(11). Το ίδιο συνέβει και με την περίπτωση της ενδιάμεσης κατάστασης, η οποία στην αρχή δεν περιγραφόταν σαν ένας τόπος φωτιάς, αλλά σαν ένα αναψυκτήριον (τόπος αναψυχής), όπου ρέουν ύδατα(12). Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (πέθανε πριν από το 215) και ο Ωριγένης (πέθανε το 253 ή το 254) ήταν πρώιμοι υποστηρικτές της ιδέας του καθαρτηρίου (13). Η κόλαση, για τον Ωριγένη, είναι μόνο ένας προσωρινός τόπος περιορισμένης τιμωρίας˙ ο Ωριγένης απορρίπτει την ιδέα της αιώνιας καταδίκης. Αλλά το καθαρτήριο λειτουργεί σαν κάθαρσις, σαν ψυχικός καθαρισμός και σαν τόπος όπου οι ψυχές πληροφορούνται την ύπαρξη ενός καλύτερου κόσμου. Μόνο γι’ αυτούς που δεν μπορούν να διδαχθούν το καθαρτήριο αποτελεί τιμωρία(14). Ο Άγιος Αυγουστίνος εκφράζει για πρώτη φορά την αντίληψη ότι οι νεκροί μπορούν να βοηθηθούν σ’ αυτή την ενδιάμεση κατάσταση, με τις προσευχές των ζωντανών(15). Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς εισήγαγε μία άλλη άξια αναφοράς. Ότι η φωτιά εκπέμπεται από τον Θεό ή τον Χριστό, και ότι το πέρασμα από το καθαρτήριο είναι ένα είδος βαπτίσματος μέσα στην φωτιά(16). Ενώ για μερικούς αυτή η φωτιά είναι τιμωρία, για άλλους είναι ένας τρόπος καθαγιασμού. Στην τελευταία περίπτωση δεν καίει, αλλά διατρέχει την ψυχή σαν πνευματικό πυρ(17). Η ιδέα του Κλήμεντος βρίσκεται πολύ κοντά στη σύγχρονη ψυχολογική κατανόηση του πύρινου συμβολισμού του Υπερπέραν.

Οι χριστιανικές ιδέες κατευθύνονται στο παρελθόν, στον παλιό αιγυπτιακό συμβολισμό, και εμφάνιζαν εκεί την αρχική, πρωτόγονη ζωντάνια τους. Στον αιγυπτιακό κόσμο των νεκρών υπάρχει μία πύρινη λίμνη ή πύρινη τρύπα (που ονομάζεται επίσης πύρινο νησί), της οποίας το νερό είναι συγχρόνως και φωτιά. Ο Όσιρις «αναπνέει μέσα από το απλησίαστο νερό αυτής της φωτεινής τρύπας»(18). Ο θεός του ήλιου Re μιλάει στους νεκρούς γι’ αυτή την λίμνη: «Το νερό της σας ανήκει, αλλά η φωτιά της δεν κατευθύνεται εναντίον σας, η θέρμη της δεν κατευθύνεται εναντίον του νεκρού σας σώματος»(19). Οι κακοί, από την άλλη μεριά, βασανίζονται και καίγονται από αυτή τη φωτιά(20). Έτσι το πύρινο νερό “δοκιμάζει” οτιδήποτε βρίσκεται μέσα του.

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

Σημειώσεις
1. Σελ. 1.
2. Berthelot: «Συλλογή», τόμος 2, σ.σ.151 κ.ε.
3. Αυτόθι, σ.201.
4. Αυτόθι, σ.211. Κατά λέξη: «σύμφωνα με τους φιλοσόφους».
5. Αυτόθι, σ.252.
6. «Ο θάνατος λοιπόν είναι κάτι εντελώς διαφορετικό», σ.71˙ σημείωση στο έργο του Sborowitz: «Ο άνθρωπος που πεθαίνει», σ.56.
7. Σύγκρινε: Jacques le Goff: «Η γέννηση του Καθαρτηρίου». Ευχαριστώ τον καθηγητή Luigi Aurigemma που με ενημέρωσε σχετικά με αυτό το βιβλίο.
8. Αυτόθι, σ.49 κ.ε.
9. Αυτόθι, σ.55.
10. Αυτόθι, σ.61,
11. Αυτόθι, σ.67 κ.ε.
12. Αυτόθι, σ.74 κ.ε.
13. Αυτόθι, σ.29 κ.ε.
14. Αυτόθι, σ.82 κ.ε.
15. Αυτόθι, σ.92 κ.ε.
16. Αυτόθι, σ.81 κ.ε.
17. Στρωματείς, IV,24˙ VII,6. Σύγκρινε επίσης: Ωριγένους, Είς την Έξοδον ομιλίαι 6, Patlologia Graeca, ΧΙΙΙ, 334-5.
18. Σύγκρινε: «Αιγυπτιακά βιβλία του Κάτω Κόσμου», σ.249.
19. Αυτόθι, σ.211.
20. Αυτόθι, σ.181.

>ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ (24) – Marie-Louise von Franz

>

Συνέχεια από Τρίτη, 15 Μαρτίου 2011

Κεφάλαιο 5ο (2o μέρος)

Ο θάνατος σαν ο “κακός” ή ο ευνοϊκός “άλλος”

Ο προσωποποιημένος θάνατος, ή εκείνος ο «άλλος» που έρχεται να πάρει μακριά τους ζωντανούς, εμφανίζεται επίσης μερικές φορές στα όνειρα σαν μία καθαρά θετική μορφή (19). Έτσι, ένας δικός μου πελάτης που ήταν περίπου πενήντα πέντε χρόνων, είδε το ακόλουθο αρχικό όνειρο:

Περπατούσε μέσα σε ένα λειβάδι, η ατμόσφαιρα ήταν σκυθρωπή, ο ουρανός ήταν συννεφιασμένος. Ξαφνικά άνοιξε μια σχισμή ανάμεσα στα σύννεφα, και μέσα σε μία ακτίνα του ήλιου, η μορφή ενός όμορφου γυμνού νέου τον κοιτούσε από ψηλά. Ένοιωσε ένα απερίγραπτο αίσθημα αγάπης και ευτυχίας.

Αυτό το όνειρο με φόβισε, επειδή σκέφτηκα αμέσως τον Ερμή, τον οδηγό των ψυχών, που έρχεται για να πάρει και να οδηγήσει τους νεκρούς στο Υπερπέραν. Όπως γρήγορα έγινε φανερό, η υγεία αυτού του ανθρώπου είχε καταστραφεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, και η ψυχανάλυση στάθηκε μια επείγουσα προετοιμασία για τον πρόωρο θάνατό του. Ο Ερμής είναι ο ερμηνευτής και ο κύριος των ονείρων, ο μεσολαβητής σε κάθε επαφή με τα περιεχόμενα του ασυνειδήτου (20)˙ αλλά σε Ετρουσκικές επιγραφές ονομάζεται επίσης “turmaitas”, «ο Ερμής του “Άδη”».

Καθώς βρισκόταν αυτός ο άνθρωπος ετοιμοθάνατος στο νοσοκομείο, μουρμούριζε συνεχώς μόνος του (όπως μου είπε ένα αργότερα ένας φίλος του): «Τί θέλει αυτή η ωραία Ινδή από εμένα;» Εδώ η εικόνα του οδηγού είχε προφανώς γίνει η anima (21), όπως στο όνειρο που έχουμε αναφέρει πιο πριν. Για έναν Ευρωπαίο “Ινδικό” σημαίνει εξωτικό, μυστηριώδες, δύσκολο να το κατανοήσει κανείς. Μία ακόμη άγνωστη πλευρά της ίδιας του της ψυχής έρχεται στον ετοιμοθάνατο για να τον οδηγήσει στον άλλο κόσμο. Το αν αυτή η μορφή είναι αρσενική ή θηλυκή, anima (για μια γυναίκα animus) ή το Ταυτό, δεν φαίνεται καθ’ εαυτό να έχει σημασία. Σε όλες τις περιπτώσεις έχει κάποια σχέση με μία προσωποποίηση του ακόμη άγνωστου ασυνείδητου. Γι’ αυτό το λόγο, στις μυθολογίες σε όλο τον κόσμο, ο θάνατος εμφανίζεται σαν αρσενικός ή θηλυκός. Όπως αναφέραμε πιο πριν, οι αρχαίοι Πέρσες πίστευαν ότι στο Υπερπέραν ο νεκρός θα πρέπει πρώτα να διασχίσει την γέφυρα Chinvat. Για κάποιον που είναι κακός η γέφυρα είναι λεπτή σαν μία τρίχα, και, επομένως, αυτός πέφτει κάτω στον κόσμο των δαιμόνων. Ένα νεαρό αγόρι, όμως, ή πιο συχνά ένα δεκαπεντάχρονο κορίτσι, έρχεται για να συναντήσει κάποιον που είναι ευσεβής, και τον βοηθάει να περάσει την γέφυρα. O Henri Cobrin ερμήνευσε αναλυτικά την έννοια αυτής της εικόνας (22). Ταυτίζεται με το περσικό xvarnab – μία λέξη που σημαίνει κάτι σαν “προσωπική ακτινοβολία” ή “μοίρα”. Το xvarnab είναι επίσης το «οπτικό όργανο της ψυχής», το φως που κάνει δυνατή την όραση και που το ίδιο είναι ορατό, το όραμα του ουράνιου κόσμου που έχει σωθεί σαν θρησκεία και σαν πίστη, και μαζί με αυτό η ουσιαστική ατομικότητα, το υπερβατικό γήινο “εγώ”.
Αυτή η μορφή είναι επίσης η “εικόνα” που ήταν σχηματισμένη πριν από τον άνθρωπο που πέθανε, πριν από την γέννησή του, και η “εικόνα” που αργότερα στην ζωή του τελικά αυτός θα επιθυμήσει. Αυτή είναι η διάρκεια της ζωής του (ο αιών του) και η αιωνιότητα του κάθε ανθρώπου. Εάν αυτός έχει προδώσει αυτή την “εικόνα”, πέφτει από την γέφυρα Chinvat στην άβυσσο των δαιμόνων (23).

Παρόμοιες ιδέες μπορούμε επίσης να βρούμε στον Μανιχαϊσμό. Ο Μάνης ο ίδιος δέχθηκε τις αποκαλύψεις του μέσω ενός αγγέλου του al taum (διδύμου), δηλαδή ο doppelgänger (σωσίας) του, ο οποίος ήταν ο μεσολαβητής, ο παράκλητος (24). Σύμφωνα με την διδασκαλία του, η ψυχή κάθε νεκρού ρίχνει ένα βλέμμα στην εικόνα του «κυρίου» του. Μόλις η ψυχή αφήσει το σώμα, βλέπει τον σωτήρα και λυτρωτή της. Ανεβαίνει, μαζί με την εικόνα του κυρίου της και τους τρεις αγγέλους που βρίσκονται μαζί του, και προχωρεί προς τους Κριτές της Αλήθειας και παίρνει το βραβείο της νίκης (25). Ο “μεσολαβητής” είναι μια φωτεινή μορφή, μία εξωτερική εικόνα του κοσμικού πνεύματος. Η ψυχή τότε μπαίνει στον «νυφικό θάλαμο» του Φωτός (26).

Αυτόν τον σύντροφο, τον doppelgänger (σωσία) ή εικόνα του Ταυτού, μπορεί να τον γνωρίσει κανείς σε στιγμές μυστικής έκστασης, και όταν είναι ακόμη ζωντανός. Ο μουσουλμάνος μυστικός Ibn Arabi, για παράδειγμα, τον είδε σε ένα όραμα σαν ένα όμορφο νέο, «τον Σιωπηλό Ομιλητή, αυτόν που δεν είναι ούτε ζωντανός ούτε νεκρός, τον σύνθετο και απλό, αυτόν που περικλείεται και που περικλείει»(27). Είδε τον νέο καθώς αυτός μεταμορφωνόταν στο Kaaba (Κάαμπα), και τον κατανόησε περίπου σαν την ψυχή της ιερής πέτρας. Ενώ ο συμβατικός πιστός βλέπει στο Kaaba μόνο «ένα στερεό πέτρωμα χωρίς καθόλου ζωή», ο Ibn Arabi (Ιμπν αλ Αραμπί) είδε την πραγματική του ουσία «με τα μάτια της καρδιάς». Ο νέος που είδε μιλούσε μόνο με σύμβολα (28). Είπε στον οραματιστή:

«Πρόσεξε καλά τις αρθρώσεις της μορφής μου, την διάταξη της δομής μου. Αυτό που με ρωτάς θα το βρεις μέσα μου, επειδή δεν είμαι κάποιος που μιλάει με λέξεις ή στον οποίο μιλάνε με λέξεις. Η γνώση μου εκτείνεται μόνο στον εαυτό μου, και η ουσία μου (το πρόσωπό μου) δεν είναι άλλη από τα Ονόματά μου. Είμαι η Γνώση, ο Γνωστός και ο Γνώστης. Είμαι η Σοφία, το έργο της σοφίας και ο Σοφός (29). Είμαι ο Κήπος των ώριμων καρπών, είμαι ο καρπός της ολότητας. Σήκωσε τώρα τα πέπλα μου και διάβασε ότι αποκαλύπτεται στις γραμμές, που είναι σκαλισμένες πάνω στην ύπαρξή μου»(30).

Σε πιο λαϊκή μορφή, βρίσκουμε την ίδια αρχετυπική εικόνα του Ταυτού στις εμπειρίες (που ανέφεραν οι Moody, Hampe και Sabom) ανθρώπων που ήταν για λίγο κλινικά “νεκροί”, και έπειτα επανήλθαν στην ζωή με καρδιακό μασάζ. Οι περιγραφές πολλών τέτοιων ασθενών τονίζουν ότι συνάντησαν ένα φως ή ένα «φωτεινό ον». Μία γυναίκα, ασθενής του Moody, διατύπωσε αυτή την συνάντηση ως εξής:

«Πετούσα δεξιά… προς τα επάνω, μέσα σε αυτό το καθαρό κρυστάλλινο φως, ένα εκτυφλωτικό λευκό φως. Ήταν τόσο όμορφο και τόσο λαμπρό, τόσο ακτινοβόλο… Δεν ήταν κάποιου είδους φως που μπορείς να περιγράψεις επάνω στην γη. Δεν είδα στην πραγματικότητα κανένα πρόσωπο μέσα σε αυτό το φως, και όμως είχε μία ιδιαίτερη ταυτότητα, οπωσδήποτε την είχε. Ήταν ένα φως τέλειας κατανόησης και τέλειας αγάπης»(31).

Ένας άλλος ασθενής ανέφερε: «Γύρισα και προσπάθησα να πάρω μία πιο άνετη στάση, αλλά ακριβώς εκείνη την στιγμή εμφανίστηκε ένα φως στην γωνία του δωματίου, ακριβώς κάτω από το ταβάνι. Ήταν ακριβώς μία μπάλλα από φως, σχεδόν σαν μία σφαίρα, που δεν ήταν πολύ μεγάλη, θα έλεγα ότι είχε διάμετρο όχι περισσότερο από δώδεκα έως δεκαπέντε ίντσες, και καθώς εμφανίσθηκε αυτό το φως, με κατέλαβε ένα συναίσθημα. Δεν μπορώ να πω ότι ήταν ένα συναίσθημα φόβου, γιατί δεν ήταν. Ήταν ένα συναίσθημα τέλειας ειρήνης και υπέρτατης χαλάρωσης. Είδα ένα χέρι να απλώνεται προς εμένα από το φως, και το φως είπε: “ Έλα μαζί μου. Θέλω να σου δείξω κάτι”. Έτσι, χωρίς κανένα απολύτως δισταγμό, άπλωσα το χέρι που είδα. Καθώς το έκανα αυτό είχα το συναίσθημα ότι τραβιέμαι επάνω και αφήνω το σώμα μου, και κοίταξα πίσω και το είδα να είναι ξαπλωμένο εκεί στο κρεβάτι, ενώ εγώ ανέβαινα προς το ταβάνι του δωματίου.
Τώρα την ίδια στιγμή που άφησα το σώμα μου, πήρα την ίδια μορφή που είχε το φως… Δεν ήταν σώμα, μόνο μια τούφα καπνού ή ατμού. Αλλά η μορφή που πήρα είχε χρώματα. Υπήρχαν το πορτοκαλί, το κίτρινο, και ένα χρώμα που δεν μπορούσα να το καθορίσω – το πήρα σαν βιολετί, μια απόχρωση του μπλε.
Αυτή η πνευματική μορφή δεν είχε σχήμα σαν ένα σώμα. Ήταν σχεδόν κυκλική, αλλά είχε κάτι που θα μπορούσα να το ονομάσω χέρι»(32).

Το πιο σπουδαίο στοιχείο σε αυτή την περιγραφή είναι ότι το πρόσωπο που αφηγείται αφομοιώνεται από αυτή τη μορφή φωτός, και θα επιστρέψω αργότερα σε αυτή τη λεπτομέρεια. Για την ώρα, πάντως, θα ήθελα να εξετάσω την μορφή του φωτεινού όντος. Μερικοί από τους ασθενείς του Moody το ονομάζουν Χριστό ή άγγελο. Στην γλώσσα της ψυχολογίας του Jung είναι μία ορατή μορφή του Ταυτού. Το τελευταίο εμφανίζεται σαν μία πηγή διάκρισης, κάτι που, μέσα από την ενισχυμένη έντασή του, σβήνει την κανονική συνείδηση του σώματος.

Οι εμπειρίες με το φως που αναφέρθηκαν προηγουμένως συχνά συνοδεύονται από μία ψυχική έλλαμψη, ένα είδος καθοδήγησης για τον άνθρωπο που πεθαίνει. Έτσι, μία ασθενής που η περίπτωσή της αναφέρεται από τον Hampe, περιγράφει:

«Βρέθηκα πάλι στο σκοτάδι, στο εσωτερικό ενός σπειροειδούς τούνελ. Στο τέρμα του τούνελ, που ήταν πολύ στενό, είδα ένα λαμπερό φως. Έπειτα κάποιος άρχισε να μου μιλάει. Κάποιος βρισκόταν εκεί στο σκοτάδι. Άρχισε εξηγώντας μου το νόημα της ζωής μου. Σε κάθε ερώτηση που θα μπορούσε κάποιος πιθανώς να κάνει, δινόταν για εμένα μία απάντηση». Έπειτα η φωνή την διέταξε να επιστρέψει στην ζωή, επειδή η ώρα της δεν είχε έρθει (33).

Ένας ασθενής που πέθανε γύρω στα εξήντα του χρόνια από ασθένεια των πνευμόνων είπε στον γιό του το παρακάτω όνειρο, που το είδε στο νοσοκομείο, και που ήταν το τελευταίο του όνειρο:

«Έφευγε από το νοσοκομείο και περπατούσε προς μία παλιά πύλη, που στον Μεσαίωνα ήταν η έξοδος από την πόλη. Εκεί συνάντησε τον Jung, που ήταν νεκρός, και είχε γίνει ο βασιλιάς στην χώρα των νεκρών. Ο Jung του είπε: “Τώρα πρέπει να αποφασίσεις εάν θέλεις να συνεχίσεις να ζεις και να συνεχίσεις την εργασία σου (ήταν ζωγράφος) ή εάν θέλεις να αφήσεις το σώμα σου”. Έπειτα ο ονειρευόμενος είδε ότι το κρεββάτι του στο νοσοκομείο ήταν επίσης το καβαλέτο του».

Σαράντα οκτώ ώρες έπειτα από αυτό το όνειρο ο άνθρωπος αυτός πέθανε ήρεμα. Το όνειρο μου φαίνεται πως μας λέει ότι είναι σημαντικό να συναντήσουμε τον θάνατο συνειδητά, ότι κανείς πρέπει να πάρει την απόφασή του σχετικά με αυτόν, ας πούμε. Το ότι το κρεββάτι του νοσοκομείου ταυτίζεται με το καβαλέτο θα μπορούσε να δείχνει ότι τώρα ο ονειρευόμενος πρέπει να συγκεντρώσει τις δημιουργικές του προσπάθειες επάνω στον θάνατο, ακριβώς όπως τις είχε συγκεντρώσει προηγουμένως στην ζωγραφική του. Ο οδηγός του εδώ είναι ο Jung, για τον οποίο ο ονειρευόμενος είχε μεγάλο σεβασμό, και στον οποίο πρόβαλε την εικόνα του Ταυτού.

Αυτός ο «άλλος» (αρσενικός ή θηλυκός) που έρχεται για τον ετοιμοθάνατο, παριστάνεται πολύ συχνά από ένα νεκρό συγγενή (συχνά την μητέρα), ή τον (την) σύζυγο ή από ένα γνωστό που πέθανε πρόσφατα. Υπάρχουν τόσα πολλά παραδείγματα αυτού του φαινομένου, ώστε οι πνευματιστές έχουν οδηγηθεί στο να πιστέψουν ότι οι νεκροί έρχονται για να πάρουν τους ετοιμοθάνατους, και ότι τους βοηθούν στην προσαρμογή τους στην μεταθανάτια κατάσταση. Επομένως θα περιορισθώ εδώ στο να αναφέρω πολύ λίγα μόνο παραδείγματα, που μου φαίνονται ιδιαίτερα αυθεντικά.

Έτσι μία γυναίκα ονειρεύθηκε ότι η νεκρή αδελφή της, που είχε πεθάνει νέα, χαμογελούσε ακτινοβολώντας, και κρατούσε στα χέρια της ένα ολόλευκο πένθιμο στεφάνι. Την επόμενη ημέρα έμαθε τον θάνατο σε ατύχημα του δεκάχρονου αναδεξιμιού (βαφτισιμιού) της αδελφής της (34). Μια άλλη γυναίκα ανέφερε ένα όνειρο στο οποίο εμφανίστηκε η αδελφή της, που είχε πεθάνει προ πολλού, ντυμένη στα λευκά, και της είπε: «Ήρθα για την μητέρα». Ακριβώς δύο μήνες αργότερα η μητέρα πέθανε (35).

Τα οράματα δεν διαφέρουν από αυτά τα όνειρα. Και σ’ αυτά επίσης νεκροί συγγενείς, σύζυγοι ή φίλοι έρχονται συχνά για να πάρουν τον άνθρωπο που πρόκειται να πεθάνει. Ο Emil Mattiesen έχει συγκεντρώσει ένα μεγάλο αριθμό από παραδείγματα, που περιέχουν το στοιχείο της “μεταφοράς” από συγγενείς και φίλους. Επομένως δεν θα αναφέρω περισσότερα παραδείγματα εδώ.

Τέλος 5ου κεφαλαίου

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

Σημειώσεις
19. Αυτή η εμπειρία του ελκυστικού “άλλου” περιγράφεται από τον Thomas Mann στο έργο “Θάνατος στην Βενετία”. Εκεί, φυσικά ο “άλλος” δεν εμφανίζεται σαν μια εσωτερική μορφή, αλλά προβάλλεται σε ένα εξωτερικό πρόσωπο.
20. K.Kerenyi: «Ερμής ο ψυχοπομπός» , σ. 94.
21. Σύγκρινε την εντυπωσιακή παρουσίαση της μεταφοράς του πρίγκηπα από μία όμορφη άγνωστη γυναίκα, στην νουβέλα του Giuseppe di Lampedusa «The Leopard».
22. Πνευματικό σώμα και ουράνια γη, σ. 42 κ.ε.
23. Αυτόθι, σ. 42.
24. Geo Widengren: Ο Μάνης και ο Μανιχαϊσμός, σ. 33.
25. «Κοπτικά κεφάλαια», σημείωση στο έργο του Widengren, ο.π., σ. 66.
26. Αυτόθι, σ. 106.
27. Henri Corbin: «Η δημιουργική φαντασία στον σουφισμό του Ibn Arabi», σ. 279.
28. W. Neumann: «Ο άνθρωπος και ο σωσίας του», σ. 157.
29. Corbin, ο.π., σ.σ. 384 κ.ε.
30. Αυτόθι, σ.σ. 388 κ.ε.
31. «Η ζωή μετά την ζωή», σ.σ. 62 κ.ε.
32. Αυτόθι, σ. 102.
33. Hampe: «Ο θάνατος λοιπόν είναι κάτι εντελώς διαφορετικό», σ. 89. Από την περιγραφή του ασθενούς όπως την αναφέρει ο Dr. Werner Duvernoy από την Uppsala.
34. A. Jaffé “Οράματα και πρόγνωση”, σ. 20.
35. Αυτόθι, σ.σ. 45 κ.ε. Σύγκρινε επίσης τις σ.σ. 105 κ.ε.

>ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ (23) – Marie-Louise von Franz

>

Κεφάλαιο 5ο
Ο θάνατος σαν ο “κακός” ή ο ευνοϊκός “άλλος”

Η προσέγγιση του θανάτου παρουσιάζεται συχνά στα όνειρα με την εικόνα ενός διαρρήκτη, δηλαδή κάποιου αγνώστου που απροσδόκητα εισβάλλει στην τρέχουσα ζωή κάποιου προσώπου.

Ένα επιχειρηματίας γύρω στα πενήντα πέντε του χρόνια ήθελε να ψυχαναλυθεί από εμένα, επειδή αισθανόταν απογοητευμένος από την εργασία του, και αναζητούσε ένα βαθύτερο νόημα στην ζωή. Το πρώτο του όνειρο:

Ξυπνάει στα μέσα της νύχτας επάνω στο κρεββάτι, μέσα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, που βρίσκεται το μισό κάτω από την γη. Μια λαμπερή δέσμη από φως ξεχύνεται μέσα από το παράθυρο. Ξαφνικά βλέπει έναν ξένο στο δωμάτιο, κάποιον που τον γεμίζει με τέτοιο απόκοσμο, τρομερό φόβο, ώστε ξυπνάει λουσμένος στον ιδρώτα.

Το πρώτο όνειρο σε μία ανάλυση είναι συχνά προφητικό. Προλέγει μελλοντικές εξελίξεις που προετοιμάζονται, μπορούμε να πούμε, μέσα στο ασυνείδητο. Δεν κατάλαβα το όνειρο αυτού του ανθρώπου, και περιορίσθηκα στην παρατήρηση ότι κάτι, που είναι ακόμη πολύ ξένο και φοβερό θέλει να έρθει σε αυτόν, και ότι θα πρέπει να έχει κάποια σχέση με το φως, δηλαδή με τον εσωτερικό φωτισμό, την ενόραση.

Έπειτα από μερικές ώρες ανάλυσης, ο πελάτης δεν ξαναφάνηκε πια. Από καιρό σε καιρό, πάντως, με διαβεβαίωνε από το τηλέφωνο ότι ήθελε πολύ να συνεχίσει την ανάλυση, αλλά ότι ήταν υπερφορτωμένος με την εργασία του. Ένα χρόνο αργότερα έμαθα ότι επρόκειτο να πεθάνει από καρκίνο της σπονδυλικής στήλης. Ο κακός “εισβολέας” του αρχικού ονείρου ήταν καθαρά ο ίδιος ο θάνατος.

Ο R.Lindner αναφέρει ένα παρόμοιο όνειρο ενός άνδρα, που πέθανε λίγο καιρό έπειτα από αυτό:

«Έρχομαι στο σπίτι μου και κλείνω την πόρτα του διαμερίσματος. Καθώς μπαίνω, έχω την αίσθηση ότι κάτι είναι εκεί. Κοιτάζω στο δωμάτιό μου και βλέπω έναν γέρο άνδρα πάνω από εξήντα χρόνων, που τον έχω προσέξει συχνά στο τραμ. Μοιάζει σαν το θάνατο. Έχει έρθει στο σπίτι σαν ένας διαρρήκτης. Τρομοκρατημένος, τρέχω έξω από το σπίτι, αλλά δεν μπορώ να κλειδώσω την πόρτα από έξω, και έτσι χτυπάω την πόρτα ενός γείτονα και ζητάω βοήθεια. Αλλά δεν φαίνεται κανείς εκεί, και κανείς δεν μου ανοίγει την πόρτα. Είμαι ολομόναχος. Πηγαίνω πίσω στο διαμέρισμά μου, όπου ο κακός άνδρας βρίσκεται ακόμη στο δωμάτιό μου»(1).

Ο ασθενής του Edinger που αναφέραμε πιο πάνω, δοκίμασε το πρώτο του προμήνυμα του θανάτου με ένα παρόμοιο τρόπο. Έξι μήνες πριν πεθάνει ονειρεύθηκε:

«Είμαι στο σπίτι, αλλά αυτό είναι ένα μέρος όπου δεν έχω ξαναβρεθεί. Μπαίνω στην αποθήκη για να πάρω λίγο φαγητό. Τα ράφια είναι γεμάτα με μυρωδικά και μπαχαρικά, όλα της ίδιας μάρκας, αλλά δεν υπάρχει τίποτε για φαγητό. Αισθάνομαι ότι δεν είμαι μόνος στο σπίτι. Είναι το πρώτο χάραμα της αυγής ή είναι το λαμπερό φεγγαρόφωτο; Ανάβω το φως, αλλά αυτό έρχεται από ένα άλλο δωμάτιο. Κάτι τρίζει. Δεν είμαι μόνος. Αναρωτιέμαι που είναι ο σκύλος μου. Χρειάζομαι περισσότερο φως. Χρειάζομαι περισσότερο φως και περισσότερο θάρρος. Φοβάμαι»(2).

Αυτή η αόρατη παρουσία ενός κακού “άλλου” αναφέρεται επίσης στον θάνατο.

Ο Kurt Lückel αναφέρει ένα παρόμοιο όνειρο μιας ηλικιωμένης γυναίκας εβδομήντα οκτώ χρόνων.

«Ακούω κάποιον να χτυπάει την μπροστινή πόρτα, έπειτα μία εσωτερική πόρτα. Έπειτα από αυτό, κάποιος μπαίνει στο δωμάτιό μου, σταματάει δίπλα στην πόρτα και περιμένει. Δεν μπορώ να πω αν είναι άνδρας ή γυναίκα. Αυτός (!) στέκεται κοντά στην πόρτα αλλά δεν πλησιάζει περισσότερο, απλώς στέκεται εκεί και περιμένει. Με πιάνει φόβος. Έχω ένα παράξενο συναίσθημα. Του φωνάζω: “Τί θέλεις από εμένα; Μην ξανάρθεις ποτέ εδώ!”… αλλά δεν μπορώ να πάω πάλι για ύπνο»(3).

Συζητώντας το όνειρο αντιλήφθηκε η ίδια ότι αυτός ο εισβολέας θα μπορούσε να ήταν “ένας αγγελιοφόρος του θεού”, δηλαδή ο θάνατος.

Στις μυθολογίες πολλών λαών ο θάνατος εμφανίζεται είτε σαν αρσενική είτε σαν θηλυκή μορφή.

Ο Edgar Herzog μας έχει δώσει μία εντυπωσιακή εικόνα των προσωποποιήσεων του θανάτου στην μυθολογία και έχει δείξει ότι τα ονόματα της γερμανικής θεάς Hel και της ελληνικής νύμφης Καλυψώς έχουν έχουν την ίδια προέλευση, από το Ινδο-γερμανικό ρηματικό θέμα Kel(u), που σημαίνει “κρύβω στην γη”(4). Μερικοί πρωτόγονοι ασιατικοί λαοί αναφέρουν ένα δαίμονα (μερικές φορές με πρόσωπο σκύλου), που ονομάζεται kala, πληθυντικός kalau, και ο οποίος ενσαρκώνει τον θάνατο και την αρρώστεια(5).

Ο θάνατος πιο συχνά παριστάνεται σαν λύκος ή σκύλος, πάντως, παρά σαν ένας κακός “άλλος” με ανθρώπινη μορφή. H Hel, για παράδειγμα, είναι η αδερφή του λύκου Fenris, ο οποίος αντιστοιχεί στον Ελληνικό Κέρβερο, γιο του φιδιού που λεγόταν “Έχιδνα”(6). Στις λαϊκές αντιλήψεις των Γερμανών και των Ελβετών έχουν διατηρηθεί θρύλοι, στους οποίους η εμφάνιση ενός μαύρου σκύλου αναγγέλλει τον θάνατο. Την νύχτα που πέθανε η μητέρα του Jung, ένα γεγονός που ακόμη δεν το ήξερε, ονειρεύθηκε:

«Βρισκόμουν σε ένα πυκνό, σκοτεινό δάσος… Ήταν ένα άγριο, αρχαϊκό τοπίο. Ξαφνικά άκουσα ένα διαπεραστικό σφύριγμα… Τα γόνατά μου άρχισαν να τρέμουν. Έπειτα ακούστηκε σπάσιμο θάμνων, και ένα γιγάντιο λυκόσκυλο με ένα φοβερό, ανοιχτό στόμα όρμησε μπροστά… Με προσπέρασε τρέχοντας και ξαφνικά κατάλαβα: Ο Άγριος Κυνηγός το είχε διατάξει να πάρει μία ανθρώπινη ψυχή… Το επόμενο πρωί πληροφορήθηκα τον θάνατο της μητέρας μου»(7).

Ο Άγριος Κυνηγός, εξηγεί ο Jung, είναι ο Wotan, o Ερμής των αλχημιστών. Έτσι το όνειρο λέει καθαρά ότι η ψυχή της μητέρας του μεταφέρθηκε στην μεγαλύτερη περιοχή του Ταυτού… Σε εκείνη την ολότητα της φύσης και του πνεύματος, στην οποία οι συγκρούσεις και οι αντιθέσεις έχουν βρει την λύση τους(8).

Ο σκύλος συχνά επίσης περιγράφεται στην μυθολογία σαν ένας θεραπευτικός και προστατευτικός συνοδός προς το Υπερπέραν(9). Έτσι ο Αιγυπτιακός θεός Άνουβις, που έχει κεφάλι σκύλου ή τσακαλιού, είναι ο φορέας της ανάστασης. Στους Αζτέκους ένας κίτρινος ή κόκκινος σκύλος, o Xolotl, φέρνει τα σώματα, που βρίσκονται στο βασίλειο των νεκρών, πίσω στην ζωή. Στην Ινδία, επίσης, ο Shiva, ο καταστρεπτικός θεός του θανάτου, ονομάζεται “Κύριος των Σκύλων”. Η Βαταβιανή θεά του θανάτου Nehalennia εικονιζόταν με ένα καλάθι με μήλα (τους “καρπούς”) στην μία πλευρά, και ένα λυκόσκυλο στην άλλη(10). Και ο Βιργίλιος μας λέει στην Αινειάδα ότι ο σκύλος του Άδη Κέρβερος είναι στην πραγματικότητα η γη, που καταβροχθίζει τα σώματα. Τα φίδια και τα πουλιά μπορούν επίσης, σε μερικές περιπτώσεις, να εκπροσωπούν τον θάνατο.

Σε μία εντυπωσιακή εργασία, στην οποία ερμηνεύει τις εμπειρίες του θανάτου ψυχολογικά(11), η Liliane Frey αναφέρει μία ενδιαφέρουσα περίπτωση, στην οποία ο «άλλος» εμφανίζεται με την μορφή του διαβόλου. Ο ονειρευόμενος ήταν ένας υγιής, επιτυχημένος νέος άνδρας, που είδε το ακόλουθο όνειρο κατά την διάρκεια ενός ταξιδιού στην Μέση Ανατολή:

«Πετούσα μαζί με ένα νεαρό αγόρι πάνω από την απότομη πλαγιά ενός λιβαδιού. Πριν φθάσουμε στην πεδιάδα που βρισκόταν επάνω από εμάς, εμφανίσθηκε ο διάβολος στην σκηνή, από τα αριστερά. Με πρόσεξε, ήρθε κοντά μου και είπε ότι σύντομα θα λογαριαζόταν μαζί μου. Στεκόμουν εκεί, με διάθεση μισο-σεβασμού, μισο-αλαζονείας, και είπα: “Εγώ ξέρω το εξής, ότι όταν κάποτε έρθει αυτή η ώρα, θα ξεφύγω ζωντανός”. Ο διάβολος γέλασε και είπε ότι θα υπήρχαν ακόμη στην ζωή μου μερικές σκόρπιες απολαύσεις. Το πρόσωπό του ήταν σκούρο καφέ, και φορούσε μία μακριά σκούρα Αραβική κελεμπία. Όταν τέντωσε αυτό το ρούχο, όλες οι δυνατές αποχρώσεις εμφανίστηκαν στις πτυχές του. Υπήρχε μία κανελί κηλίδα σε ένα από τα μαγουλά του. Μου φάνηκε σαν ένα σημάδεμα, σαν την μαύρη αράχνη»(12).

Λίγες μέρες αργότερα ο ονειρευόμενος πέθανε σε ένα αεροπορικό δυστύχημα στην Αραβική έρημο. Η “μαύρη αράχνη”(13), όπως έγραψες ο ίδιος, αντιπροσωπεύει την “Μεγάλη Μητέρα”. Έτσι, όπως εξηγεί η Frey, τελικά υπέκυψε στην ανώτερη δύναμη του ασυνείδητου, δηλαδή στην σχέση του με την Μεγάλη Μητέρα. Εάν ερμηνεύσουμε αυτό το όνειρο λίγο πιο αναλυτικά, τότε ο διάβολος που είναι ντυμένος σαν Άραβας μας θυμίζει μία από Αραβικές αλχημιστικές παραδόσεις, στην οποία η “πέτρα των σοφών”, το Ταυτό, εμφανίζεται πρώτα σαν ένας φονικός εχθρός των σοφών. Στο αραβικό «Βιβλίο του Ostanes», για παράδειγμα, λέγεται για την πέτρα των σοφών ότι είναι:

«Ένα δέντρο που μεγαλώνει στις κορυφές των βουνών, ένας νεαρός άνδρας που γεννήθηκε στην Αίγυπτο, ένας πρίγκηπας από την Ανδαλουσία που επιθυμεί τα βάσανα αυτών που τον αναζητούν. Έχει σκοτώσει τους αρχηγούς τους… Οι σοφοί είναι αδύναμοι να τον αντιμετωπίσουν. Δεν βλέπω κανένα όπλο που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον του εκτός από την αυταπάρνηση, κανένα πολεμικό άλογο εκτός από την γνώση, καμία ασπίδα εκτός από την κατανόηση. Εάν ο αναζητητής βρεθεί μπροστά του με αυτά τα τρία όπλα και τον σκοτώσει, αυτός (ο πρίγκηπας) θα ξαναέλθει στην ζωή μετά τον θάνατό του, θα χάσει όλη την δύναμη που έχει εναντίον του σοφού, και θα δώσει στον αναζητητή την ύψιστη δύναμη, έτσι ώστε αυτός να φθάσει στον επιθυμητό του στόχο»(14).

O Γιουγκ (Jung) φωτίζει αυτό το κείμενο αναφερόμενος πρώτα στον Enkindu, τον χθόνιο αντίπαλο του Σουμεριανού ήρωα Gilgamesh, o οποίος εμφανίζεται στην αρχή του έπους σαν εχθρός, αλλά έπειτα από την νίκη του κατά του Gilgamesh, μεταμορφώνεται σε φίλο. «Ψυχολογικά, αυτό σημαίνει ότι στην πρώτη συνάντηση με το Ταυτό μπορούν να εμφανισθούν όλες εκείνες οι αρνητικές ιδιότητες, που χαρακτηρίζουν σχεδόν πάντοτε μία απροσδόκητη αντιμετώπιση του ασυνειδήτου»(15).

Ένα άλλο αλχημιστικό κείμενο μιλάει επίσης για την πέτρα των σοφών: «Αυτή η πέτρα προέρχεται από ένα υπέροχο και λαμπρότατο τόπο μεγάλου τρόμου, που έχει οδηγήσει πολλούς σοφούς στον θάνατο»(16). Ο κακός «άλλος», που τον έχω ερμηνεύσει στα παραπάνω όνειρα σαν τον θάνατο, δεν είναι επομένως τίποτε άλλο από το Ταυτό. Ο θάνατος και το Ταυτό –δηλαδή η εικόνα του Θεού– είναι στην πραγματικότητα αδύνατον να διακριθούν.

Στο όνειρο του ασθενούς της Frey, τα χρώματα που λάμπουν από τις πτυχές του ενδύματος του διαβόλου αποκαλύπτουν ότι αυτή η μορφή του διαβόλου είναι στην πραγματικότητα μία μορφή του Ερμή (Mercury), επειδή στα αλχημιστικά κείμενα λέγεται συχνά για το πνεύμα-Ερμή ότι φοράει omnes colores (όλα τα χρώματα). Ο ιριδισμός (ουρά του παγωνιού) εμφανίζεται στην αλχημιστική διαδικασία έπειτα από το nigredo (μαύρισμα), όπως φαίνεται εδώ από τον «διάβολο», που δίνει ακόμη «μερικές σκόρπιες απολαύσεις». Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρχει ζωή και αφού περάσει κανείς το nigredo.

Ο θεός του θανάτου Yama “ντυμένος ολόμαυρα, ψηλός, δυνατός” ή μερικές φορές ένας από τους αγγελιοφόρους του, που ονομάζονται Yamdus, εμφανίζεται συχνά σε ετοιμοθάνατους ανθρώπους από τις Ανατολικές Ινδίες για να τους πάρει στο Υπερπέραν(17). Άνθρωποι που έχουν μεγαλώσει στην χριστιανική παράδοση, συχνά βλέπουν αγγέλους στον ίδιο ρόλο.

Από ψυχολογική άποψη, ο κακός διαρρήκτης γενικά εμφανίζεται πιο σαν μία εικόνα του προσωπικού «άλλου» μισού της ψυχής του ετοιμοθάνατου, ενώ στις εικόνες του Ερμή, του διαβόλου, του Yama, του αγγέλου, συναντάμε κάτι πλησιέστερο προς ένα σύμβολο του Ταυτού στην υπερπροσωπική πλευρά του. Ψυχολογικά, αυτές οι πλευρές συγχέονται και αλληλοκαλύπτονται, και συχνά, από ειδικά πολιτιστική άποψη, περιγράφονται πολύ διαφορετικά.

Από την δική μου εμπειρία, μου φαίνεται ότι η τρομακτική, απόκοσμη όψη του «άλλου» εμφανίζεται ιδιαίτερα όταν ο ονειρευόμενος μέχρι εκείνη την στιγμή δεν έχει καμία σχέση με τον θάνατο ή δεν τον περιμένει. Κατά βάση, οι εικόνες του προσωποποιημένου θανάτου (ο θάνατος, ο διάβολος, ο Yama, ο Ιησούς, ο Άδης, ο Χάρος κλπ) φαίνεται πως δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία σκοτεινή όψη της εικόνας του θεού. Είναι στην πραγματικότητα ο θεός, ή μία θεά, που φέρνουν τον θάνατο στον άνθρωπο, και όσο λιγότερο είναι εξοικειωμένος με αυτή την σκοτεινή πλευρά του θείου, τόσο πιο αρνητική θα είναι η εμπειρία του. Αλλά οι μεγάλες θρησκείες πάντα γνώριζαν ότι ο θάνατος και η ζωή είναι ένα μέρος του ίδιου θεϊκού μυστηρίου που βρίσκεται πίσω από την φυσική ύπαρξη του ανθρώπου.

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

Σημειώσεις

1. «‘Εχω αγωνία μπροστά στον θάνατο», σ.73 κ.ε. O Lindner παίρνει αυτό το όνειρο από το έργο του J.E. Meyer: «Θάνατος και νέκρωση», σ.18 κ.ε.
2. «Το Εγώ και το Αρχέτυπο», σ.200.
3. «Συνάντηση με τους νεκρούς», σ.95 κ.ε.
4. «Ψυχή και θάνατος», σ.39.
5. Αυτόθι, σ.43.
6. Αυτόθι, σ.44.
7. «Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα», σ.313.
8. «Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα», σ.313-314.
9. Παραδείγματα στο έργο του Herzog, o.π., σ.51.
10. Αυτόθι, σ.53.

11. Εμπειρίες του θανάτου κάτω από το φως της ψυχολογίας.
12. Αυτόθι, σ.33.
13. Μπορούμε να θυμηθούμε την νουβέλα με τον ίδιο τίτλο του Jeremias Gotthelf.
14. Berthelot: «Η Χημεία στον Μεσαίωνα», τόμος 3, σ.117. Σημείωση στο βιβλίο του Jung “Αλχημιστικές μελέτες”, παρ.424.
15. Jung, ο.π., παρ.428.
16. Hoghelande: “De alchemiae difficultatibus” (Περί των δυσκολιών της αλχημείας), σ.160. Σημείωση στο βιβλίο του Jung, ο.π., παρ.429.
17. Σύγκρινε: το έργο των Osis και Haraldson “Την ώρα του θανάτου”, σσ 51, 54, 209 κ.ε.

>ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ (22) – Marie-Louise von Franz

>

Συνέχεια από Παρασκευή, 4 Μαρτίου 2011

Κεφάλαιο 4 (4o μέρος)

Tο σκοτεινό πέρασμα της γέννησης και το πνεύμα της αποθάρρυνσης

Το σκοτεινό πέρασμα παρουσιάζεται σε άλλα όνειρα σαν μια πορεία προς την Δύση, το μέρος όπου βασιλεύει ο ήλιος. Όχι μόνο στο πλατιά διαδεδομένο έθιμο της ταφής επάνω σε πλοίο, κατά το οποίο το σώμα στέλνεται στα ανοιχτά της θάλασσας μέσα σε μια βάρκα, παρουσιάζεται ο θάνατος σαν ένα ταξίδι προς μια άγνωστη χώρα, που συνήθως βρίσκεται στην Δύση (31). Από την εμπειρία μου η εικόνα του ταξιδιού στα όνειρα είναι επίσης το σύμβολο που παρουσιάζεται πιο συχνά σε αναφορά με επικείμενο θάνατο. Είναι πραγματικά τόσο συχνό, ώστε δεν θα ασχοληθούμε εκτεταμένα εδώ. Μια ηλικιωμένη γυναίκα, για παράδειγμα, ονειρεύτηκε λίγο πριν από τον θάνατό της:

«Έχω ετοιμάσει δύο βαλίτσες, μία με τα ρούχα της δουλειάς μου, και μια άλλη που έχει προορισμό πέρα από την Ευρώπη, με τα κοσμήματά μου, τα ημερολόγιά μου και τις φωτογραφίες μου. Η πρώτη είναι για την Ευρώπη, η άλλη για την Αμερική»(32).

Εκεί πέρα, στην Δύση δεν θα μπορεί να πάρει μαζί της τις καθημερινές της συνήθειες (τα ρούχα της δουλειάς), αλλά μπορεί να πάρει τους εσωτερικούς ψυχικούς της θησαυρούς.

Αυτό το μοτίβο εμφανίζεται επίσης σε μια περίπτωση που αναφέρει ο Whitmont, μιας γυναίκας που της ήταν γνωστό ότι επρόκειτο να πεθάνει. Ονειρεύτηκε το εξής:

«Συνάντησα τον σύζυγό μου, μου είπε ότι όλα θα πήγαιναν καλά και ότι δεν έπρεπε να ανησυχώ. Τον αποχαιρέτησα έπειτα και βρέθηκα στην ακροθαλασσιά. Η παραλία ήταν έρημη και το φως σκοτείνιαζε• η ακτή ήταν άδεια, εκτός από μερικές βάρκες»(33).

Βρίσκουμε το μοτίβο του ταξιδιού πιο πολύ διαδεδομένο, πάντως, στην αιγυπτιακή λατρεία των νεκρών, όπου οι ψυχές bau (34) των μακαρίων εκτελούν το ταξίδι τους μαζί με τον θεό του ήλιου στο πλοίο του. Η πορεία προς το Υπερπέραν ακολουθεί την διαδρομή του ήλιου. Αρχίζει με μια κάθοδο στον Κάτω Κόσμο στο «σπήλαιο του Sokar», και οδηγεί, μέσα από διάφορες περιοχές γεμάτες εμπόδια, προς την Ανατολή, όπου ο πεθαμένος μαζί με τον θεό του ήλιου επανέρχεται στη ζωή ανανεωμένος. Τότε αφήνει την μούμια του πίσω στον Κάτω Κόσμο, και με την μορφή της ψυχής του ba συνοδεύει τον θεό του ήλιου, ο οποίος έχει ξαναγεννηθεί στην ανατολή. Ο ήλιος, σαν ο στόχος της πορείας των νεκρών εμφανίστηκε επίσης στο πιο πάνω όνειρο με το μαύρο ανάκλιντρο. Συμβολίζει την ύψιστη συνειδητότητα σαν στόχο της διαδικασίας εξατομίκευσης. Ο προσανατολισμός της ταφής σε πολλούς αρχαίους και σημερινούς ακόμη πολιτισμούς δείχνει αυτήν την ιδέα, δηλαδή ότι η ανάσταση είναι την ίδια στιγμή κάτι σαν μια καινούργια ανατολή του ήλιου.

Αυτός ο παραλληλισμός της πορείας του ήλιου με το μυστήριο της ζωής και του θανάτου είχε ιδιαίτερα μεγάλη ανάπτυξη στην Αίγυπτο. Ο ήλιος, για τους Αιγύπτιους ήταν ο εγγυητής της παγκόσμιας τάξης. «Η νύχτα, το σκοτάδι και ο θάνατος είναι επομένως, επικίνδυνα για τον άνθρωπο, επειδή έχουν να κάνουν με τον κόσμο πριν και έξω από την δημιουργία, πράγμα που σημαίνει έξω από την τάξη. Σε αυτήν την αταξία, που ο Αιγύπτιος χονδρικά ονομάζει μη-ύπαρξη, η ανθρώπινη ζωή δεν είναι δυνατή, όπως δεν είναι δυνατή χωρίς τον ήλιο»(35). Έτσι ήταν τελικά ο ήλιος που «σαν σύμβολο της καινούργιας ζωής μετά τον θάνατο, οι Αιγύπτιοι τον λάτρευαν με ύψιστη αφοσίωση και με τεράστιες υλικές και διανοητικές θυσίες»(36).

Επομένως, από ψυχολογική άποψη, ο ήλιος είναι ένα σύμβολο της πηγής της συνειδητότητας.

Η κοσμική σημασία της απόκτησης της συνείδησης, όπως θα μπορούσε να το εκφράσει κανείς έγινε φανερή στον Jung κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του στην Αφρική.

«Εκείνη την εποχή κατάλαβα ότι μέσα στην ψυχή από τις πρωταρχές της υπήρχε μια επιθυμία για φως και μια ακατανίκητη ώθηση να αναδυθεί από το αρχέγονο σκοτάδι. Όταν έρχεται η μεγάλη νύχτα τα πάντα παίρνουν ένα ύφος βαθιάς μελαγχολίας, και κάθε ψυχή καταλαμβάνεται από μια ανέκφραστη επιθυμία για φως. Αυτό είναι το καταπιεσμένο συναίσθημα που μπορούμε να ανακαλύψουμε στα μάτια των πρωτόγονων, και επίσης στα μάτια των ζώων. Υπάρχει μια λύπη στα μάτια των ζώων, και ποτέ δεν ξέρουμε αν αυτή η λύπη είναι δεμένη με την ψυχή του ζώου, ή αν είναι ένα λυπητερό μήνυμα που μας έρχεται από αυτή την ακόμη ασυνείδητη ύπαρξη. Αυτή η λύπη αντανακλά επίσης την διάθεση της Αφρικής, την εμπειρία των έρημων τόπων της. Είναι ένα μητρική μυστήριο, αυτό το αρχέγονο σκοτάδι. Γι’ αυτό ακριβώς η γέννηση του ήλιου το πρωί κάνει τόση εντύπωση στους ιθαγενείς, σαν κάτι πλημμυρισμένο από νόημα. Η στιγμή κατά την οποία έρχεται το φως είναι θεός. Αυτή η στιγμή φέρνει λύτρωση, ανακούφιση. Το να λέμε ότι ο ήλιος είναι θεός σημαίνει ότι θαμπώνουμε και ξεχνάμε την αρχετυπική σημασία αυτής της στιγμής• «χαιρόμαστε επειδή η νύχτα, που τα πνεύματα είναι ελεύθερα, πέρασε τώρα» λένε οι ιθαγενείς – αλλά αυτό είναι κιόλας μια εκλογίκευση. Στην πραγματικότητα ένα σκοτάδι εντελώς διαφορετικό από το φυσικό φως επωάζει την γη. Είναι η ψυχική, αρχέγονη νύχτα που είναι η ίδια σήμερα όπως ήταν πριν από αμέτρητα εκατομμύρια χρόνια. Η επιθυμία για το φως είναι η επιθυμία για συνειδητότητα«(37).

Για τους Αιγύπτιους, η συμμετοχή στην ζωή του ήλιου σήμαινε, επομένως, την συμμετοχή στην εξελισσόμενη διαδικασία της συνειδητοποίησης και της ανάπτυξης του πολιτισμού του ανθρώπου.

Η σημασία που έχει το φως βρίσκεται επίσης πίσω από το πλατιά διαδεδομένο έθιμο των αναμμένων κεριών (στην αρχαιότητα δαυλών) και της διατήρησής τους σε δωμάτιο που φυλάσσονταν οι νεκροί και σε τύμβους και τάφους. Αυτή είναι μια μορφή αναλογικής μαγείας(38), μέσω της οποίας δινόταν στον νεκρό καινούργια ζωή και ένα ξύπνημα σε μια νέα συνειδητότητα.

Τέλος 4ου κεφαλαίου

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

Σημειώσεις

31. Βλέπε D.I Lauf, ο.π., σ. 42 κ.ε.
32. Christa Meves, ο.π., σ. 75.
33. Edward Whitmont «Η συμβολική αναζήτηση», σ. 53.
34. Πληθυντικός του ba. Σύμφωνα με την άποψη των Αιγυπτίων, αυτό ήταν το αθάνατο πτητικό μέρος της ψυχής.
35. Helmut Brunner. ο.π., σ. 221.
36. Αυτόθι, σ. 228.
37. «Αναμνήσεις, Σκέψεις, Όνειρα», σ. 269.
38. Σύγκρινε F. Cumont: «Lux Perpetua» (Αιώνιο Φως), σ. 49 κ.ε. Το φως επίσης διώχνει τους δαίμονες. Ευχαριστώ τον Rene Malamud που επέστησε σε αυτό την προσοχή μου. 

>ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ (21) – Marie-Louise von Franz

>

Συνέχεια από Δευτέρα, 21 Φεβρουαρίου 2011

Κεφάλαιο 4 (3o μέρος)
Tο σκοτεινό πέρασμα της γέννησης και το πνεύμα της αποθάρρυνσης

Το «σκοτεινό γεγονός της γέννησης» σαν ψυχική εμπειρία περιγράφεται στο κείμενο του Κομάριου, στο οποίο επιστρέφουμε:

«Παρατήρησε το μυστήριο των φιλοσόφων• για λογαριασμό αυτού του μυστηρίου οι προγονοί μας έχουν ορκισθεί να μην το αποκαλύψουν ούτε να το διαδώσουν, επειδή έχει θεϊκή μορφή και θεϊκή επίδραση. Είναι θεϊκό επειδή, έχοντας γίνει ένα με την θεότητα, τελειοποιεί την ουσία με την οποία ενσαρκώνονται τα πνεύματα και ο νεκρός ξαναζωντανεύει και αποκτάει πάλι την πνοή (πνεύμα) που έφυγε από αυτόν και καταλαμβάνεται από αυτήν, και αυτά (το πνεύμα και το σώμα) καταλαμβάνουν το ένα το άλλο. Επειδή το σκοτεινό πνεύμα είναι τόσο γεμάτο από ματαιότητα και αποθάρρυνση (αθυμία), ώστε τα σώματα δεν μπορούν να γίνουν λευκά και δεν μπορούν να πάρουν την ομορφιά και το χρώμα που έχουν αποκτήσει από τον δημιουργό τους, επειδή το σώμα, η ψυχή και το πνεύμα εξασθενούν από την εξάπλωση του σκοταδιού»(23).

Το αρχέγονο σκοτάδι του Υπερπέραν (του “Άδη”) ονομάζεται εδώ “πνεύμα της ματαιότητας” και “πνεύμα της αποθάρρυνσης (αθυμίας)”. Αυτή είναι μία κατάσταση πολύ βαθειάς κατάθλιψης και αίσθησης τέλειας έλλειψης νοήματος (24). Ο θάνατος συχνά αναφέρεται στην αρχαία Ελλάδα σαν “θυμοραίστης”, «αυτός που καταθλίβει την ψυχή». Ο θυμός είναι το θάρρος να αντιμετωπίζουμε την ζωή ή το ένστικτο της ζωής. Η Kübler-Ross έχει περιγράψει αυτή την κατάθλιψη σε πολλές περιπτώσεις ανθρώπων που βρίσκονται κοντά στον θάνατο, στους οποίους, φυσικά, εμφανίζεται πριν από το πραγματικό τέλος (25). Κατά την γνώμη μου, αυτή η διάθεση βοηθάει τον ετοιμοθάνατο να αποσπάσει αυτή την συνείδησή του από τον εξωτερικό κόσμο• ο κόσμος αυτός αντιμετωπίζεται στις στιγμές κατάθλιψης σαν λίγο ή πολύ χωρίς νόημα, μάταιος, ψεύτικος. Στο παραπάνω όνειρο, είναι τα μάτια που προσβάλλονται από την σκοτεινή ομίχλη, και πρέπει να τα κατανοήσουμε σαν σύμβολα της θέας του εξωτερικού κόσμου, η οποία τώρα πρέπει να σταματήσει για χάρη μιας πλήρους στροφής προς την πλευρά των εσωτερικών εικόνων. Το πνεύμα της αποθάρρυνσης έχει σχέση με το ότι το εγώ έχει ακόμη στραμμένη την προσοχή του προς τον εξωτερικό, υλικό κόσμο και δεν βλέπει ακόμη αρκετά καλά τον «πραγματικό χαρακτήρα της ψυχής». Η Christa Meves αναφέρει το όνειρο μιας εντελώς άθρησκης γυναίκας, που είχε ακολουθήσει μία ορθολογιστική-υλιστική στάση απέναντι στον κόσμο. Το όνειρό της αφήνει να φανεί πολύ καθαρά αυτό το πνεύμα της αποθάρρυνσης.

«Στέκομαι, σε κατάσταση μεγάλης σύγχυσης, μέσα σε μία περιφραγμένη αυλή. Δεν υπάρχει έξοδος. Στην μία πλευρά της αυλής υπάρχουν μεταφορείς σκουπιδιών, που λένε πως δεν μπορώ να βγω έξω από την αυλή, επειδή αυτή είναι μία μηχανή για την καταστροφή των αυτοκινήτων. Ένας άλλος άνδρας έχει την γνώμη πως υπάρχει μία περιστρεφόμενη πόρτα, από την οποία θα μπορούσε να με βγάλει έξω. Αλλά εγώ φοβάμαι ότι αυτό μπορεί να είναι παγίδα, έτσι μένω μέσα στην αυλή και προχωράω κάνοντας κύκλους κατά μήκος των τοίχων. Συμπεριφέρομαι σαν τους άλλους, σαν ένας πεζός, αλλά μέσα μου με βασανίζει ο φόβος ότι δεν θα μπορέσω να βρω το σπίτι μου»(26).

Επειδή αυτή η γυναίκα συνειδητά δεν αναγνώριζε καμμία εσωτερική, πνευματική αξία, παρέμενε ταυτισμένη με το σώμα της. Αλλά όπως δείχνει το όνειρο σε σκληρή γλώσσα, το σώμα πηγαίνει σε ένα σωρό σκουπιδιών. Στα σημερινά όνειρα ένα αυτοκίνητο συμβολίζει το σώμα, ή τον συνηθισμένο τρόπο με τον οποίο μετακινούμαστε στον εξωτερικό κόσμο). Η ονειρευόμενη φοβάται να περάσει μέσα από την περιστρεφόμενη πόρτα, η οποία, σε αυτή την περίπτωση, αντικαθιστά το συνηθισμένο κατά τα άλλα πέρασμα-τούνελ• πολύ χαρακτηριστικά, είναι μία περιστρεφόμενη πόρτα• εάν προσπαθούσε η γυναίκα να περάσει μέσα από αυτήν, η πόρτα θα περιστρεφόταν γύρω από ένα κέντρο, κάνοντας στροφή 180 μοιρών. Μία μεταβολή λοιπόν θα συνέβαινε, εάν μόνο έδειχνε αρκετή εμπιστοσύνη ώστε να ακολουθήσει τον άνδρα που προσφέρεται να την βοηθήσει. Αλλά αυτή νομίζει ότι πρόκειται για μία παγίδα• δηλαδή νομίζει, όπως τόσος πολύς κόσμος, ότι οι θρησκευτικές παραδόσεις είναι απλώς «όπιο για τον λαό» ή όνειρα εκπλήρωσης επιθυμιών. Αποτέλεσμα είναι να παραμείνει δέσμια στο πνεύμα της ματαιότητας, και να τριγυρίζει γύρω από το ίδιο σημείο σε έναν άτυχο φαύλο κύκλο. Αυτή η μελαγχολική μας θυμίζει μερικές από τις εμπειρίες που περιγράφτηκαν από τον γιατρό Moody, στις οποίες οι ασθενείς του λέγεται πως πέρασαν κάποιο χρονικό διάστημα σε ένα είδος «ενδιάμεσης» περιοχής, όπου πνεύματα-σκιές των νεκρών περιπλανιόνταν άσκοπα (27).

Αυτό που θα μπορούσες να ονομάσεις κεφάλι τους ήταν σκυμμένο προς τα κάτω• είχαν λυπημένη, θλιμμένη όψη• φαίνονταν να σέρνουν τα πόδια τους. Έμοιαζαν αποτυχημένοι, αδιάφοροι, γκρίζοι. Και φαίνεται πως θα έσερναν για πάντα τα πόδια τους περιπλανώμενοι, μη ξέροντας που πηγαίνουν, μη ξέροντας ποιον να ακολουθήσουν ή τί να αναζητήσουν… Έμοιαζαν να είναι πολύ αμήχανοι χωρίς να γνωρίζουν ποιοι είναι ή τί είναι. Φαίνεται σαν να είχαν χάσει οποιαδήποτε γνώση σχετικά με το ποιοι είναι ή τί είναι – δεν είχαν καμμία απολύτως ταυτότητα (28).

Αυτή η σκυθρωπή εικόνα της ζωής μετά τον θάνατο συμφωνεί –πολύ περισσότερο από όσο εκείνες οι «εμπειρίες του φωτός» που επίσης περιέγραφε ο Moody– με τις πολυάριθμες ιστορίες από όλο τον κόσμο σχετικά με τα στοιχεία, φαντάσματα και πνεύματα των νεκρών. Στην εμπειρία μας από τα όνειρα, επίσης, το Υπερπέραν που παρουσιάζει το ασυνείδητο σπάνια παριστάνεται με ωραίες εικόνες. Αντίθετα, συχνά τα όνειρα παρουσιάζουν καταθλιπτικές σκηνές. Αυτό που φαίνεται να έχει αποφασιστική σημασία είναι το πόσο ψυχολογικά ώριμο είναι ένα άτομο μπροστά στον θάνατο, και εάν έχει αναπτύξει ή όχι κάποια σχέση με το Ταυτό.

Αυτή η μεταβολή όσον αφορά τα πράγματα του εξωτερικού κόσμου, περιγράφεται με συγκεκριμένο τρόπο σε ένα όνειρο μιας ηλικιωμένης γυναίκας, που αναφέρει ο δόκτωρ Jay Dunn (29).

Βλέπει ένα κερί αναμμένο επάνω στο πρεβάζι του παραθύρου του δωματίου του νοσοκομείου, και καταλαβαίνει ότι το κερί ξαφνικά σβήνει. Στην συνέχεια αισθάνεται φόβο και αγωνία καθώς το σκοτάδι την τυλίγει. Ξαφνικά, το κερί ανάβει στην άλλη πλευρά του παραθύρου, και αυτή ξυπνάει (30).

Η άρρωστη πέθανε την ίδια μέρα, εντελώς ήρεμα. Το όνειρο που αναφέρεται εδώ περιέχει ένα στοιχείο φόβου και αγωνίας. Με κάποιο τρόπο το κερί περνάει μέσα από το κλεισμένο παράθυρο στην αντίθετη πλευρά, σαν να εξαϋλώθηκε και πάλι να πήρε υλική μορφή σε άλλο μέρος. Η στιγμή της κατάθλιψης και του φόβου είναι πολύ σύντομη σε αυτή την περίπτωση• σε ορισμένα όνειρα κρατάει πολύ περισσότερο.

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

Σημειώσεις
23. Berthelot: «Συλλογή», τ.2, σ.296, κεφ.4.
24. Σύγκρινε: R. Moody: «Η ζωή μετά την ζωή», σ.30-31.
25. Ιδιαίτερα στο «Σχετικά με τον θάνατο», κεφάλαιο 5.
26. «Πέρα από τον θάνατο», σ.74 κ.ε.
27. «Σκέψεις για την ζωή μετά την ζωή», σ.18 κ.ε.
28. Αυτόθι.
29. Σημείωση στο έργο του Fortier: «Τα όνειρα και η προετοιμασία για τον θάνατο». Αυτή η εξαίρετη μελέτη αναφέρει τις σειρές ονείρων τριών ετοιμοθάνατων ασθενών.
30. Αυτόθι.

>ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ (20) – Marie-Louise von Franz

>

Συνέχεια από Τετάρτη, 9 Φεβρουαρίου 2011

Κεφάλαιο 4 (2o μέρος)

Tο σκοτεινό πέρασμα της γέννησης και το πνεύμα της αποθάρρυνσης

Ο θάνατος περιγράφεται στα όνειρα μερικές φορές όχι σαν ένα πέρασμα-τούνελ, αλλά σαν ένα βαρύ σκούρο σημάδι που απλώνεται και κρέμεται επάνω στον ονειρευόμενο, ή σαν ένα σύννεφο που σβήνει εντελώς οποιαδήποτε θέα του εξωτερικού κόσμου. Το τελευταίο όνειρο της ετοιμοθάνατης γυναίκας, που την περίπτωσή της αναφέρει ο David Eldred στην διατριβή του, περιέχει το στοιχείο της αντίστασης σ’ αυτό το σκοτάδι επειδή η ονειρευόμενη έπρεπε να κάνει μεγάλη προσπάθεια για να μην πέσει μέσα σε μία ήρεμη, βαθειά ορεινή λίμνη (13). Αυτό πιθανόν χαρακτηρίζει επίσης τον φόβο της «συσκότισης» την στιγμή του θανάτου, ή ίσως ακόμη βαθύτερα, ένα φόβο για την κυριαρχία της ασυνειδητότητας, μαζί με μία απώλεια της ταυτότητας του εγώ (14).

Μια νέα γυναίκα που υπέφερε από μία ανίατη ασθένεια, και που πέθανε ξαφνικά κατά την διάρκεια μίας χειρουργικής επέμβασης, ονειρεύθηκε πριν από τον ερχομό του θανάτου:
«Βρίσκομαι στην όχθη μιας λίμνης με τον σύζυγό μου και μερικούς φίλους. Η λίμνη είναι πολύ βαθειά και το νερό είναι φωτεινό, διαφανές, καθαρό και γαλάζιο. Ξαφνικά βλέπω ένα μαύρο πουλί στο βάθος της λίμνης• είναι νεκρό. Αισθάνομαι μεγάλη συμπάθεια και θέλω να βουτήξω μέσα, να ψάξω για αυτό και να το σώσω. Ο σύζυγός μου επεμβαίνει με αγάπη αλλά σταθερά, και μου ζητάει να μην το κάνω, επειδή, όπως λέει, είναι σωστά τα πράγματα όπως έγιναν. Κοιτάζω και πάλι μέσα στην λίμνη και βλέπω το μάτι του πουλιού• είναι ένα διαμάντι που λάμπει και ακτινοβολεί. Σε αυτό το σημείο ξυπνάω».

Το πεθαμένο πουλί θα πρέπει να είναι το σβησμένο πνεύμα της ζωής του σώματος που η ονειρευόμενη θα πρέπει να εγκαταλείψει, γιατί αλλιώς θα μολυνθεί από τις διαλυτικές δυνάμεις του θανάτου. Θα πρέπει να διατηρήσει τον εαυτό της ελεύθερο από το νεκρό σώμα, αλλά την ίδια στιγμή κοιτάζει το διαμαντένιο μάτι του πουλιού. Το διαμάντι (από την λέξη αδάμας=ανίκητος), είναι ένα αλχημιστικό σύμβολο του Ταυτού σαν άφθαρτου πυρήνα της προσωπικότητας.

Η γυναίκα, της οποίας η ενεργός φαντασία που αναφέρθηκε πιο πριν είχε σαν κέντρο της ένα λουλούδι, ανέφερε το ακόλουθο όνειρο, το τελευταίο πριν από τον θάνατό της:
Είχε μία μαύρη κηλίδα στο μάτι της. Εάν αυτή έφθανε στο κέντρο του ματιού θα αισθανόταν έναν σύντομο οξύ πόνο, αλλά η κυρία Χ θα την βοηθούσε να τον υποφέρει.
Το μαύρο σημάδι, όπως έγινε φανερό αργότερα, ήταν ο θάνατος, που «σκοτεινιάζει» τα μάτια, δηλαδή βάζει για πάντα ένα τέλος στην θέα του εξωτερικού κόσμου. Η κυρία Χ ήταν μία γυναίκα για την οποία η ονειρευόμενη είχε μεγάλο σεβασμό, και η οποία είχε περισσότερες ψυχολογικές γνώσεις από την ονειρευόμενη, έτσι ώστε σε αυτή την περίπτωση αντιπροσωπεύει το Ταυτό, που την βοηθάει να περάσει το οδυνηρό πέρασμα.

Συχνά συναντάμε ένα αόριστο σκοτάδι σαν εικόνα του θανάτου στην λογοτεχνία της αρχαιότητας. Στην αρχαία Ελλάδα τον θάνατο τον φαντάζονταν συχνά σαν ένα σκοτεινό μαύρο ή μαβί σύννεφο, ή σαν μία κηλίδα ομίχλης που σκοτεινιάζει τα μάτια (15). (Ο θάνατος είναι πιο απρόσωπος από τις ονομαζόμενες κήρες, εκείνους τους μοιραίους προσωπικούς δαίμονες του θανάτου, που μετέφεραν στον Άδη τον άνθρωπο που πέθαινε). Ο θάνατος σπάνια εμφανίζεται προσωποποιημένος• όταν εμφανίζεται, είναι ένας σοβαρός γενειοφόρος φτερωτός άνδρας, που παίρνει τον νεκρό στα χέρια του με ένα τρόπο όχι εχθρικό.

Το σκοτεινό σημάδι σαν στοιχείο του θανάτου εμφανίζεται σε ένα όνειρο, που αναφέρει ο Mark Pelgrin, μιας γυναίκας που πέθανε λίγο καιρό μετά από αυτό το όνειρο:
«Καθώς μου φαίνεται πως ξυπνάω, βλέπω έναν χρωματιστό κύκλο να πέφτει επάνω στην κουρτίνα, που κρέμεται μπροστά από το παράθυρο του υπνοδωματίου μας… Προχωράω ζωηρά γύρω από αυτό τον κύκλο που φαίνεται να είναι μαύρος, σαν να πρέπει να περπατήσω προσεκτικά, γιατί αλλιώς θα πέσω μέσα. Αυτό είναι προφανώς ένας λάκκος, ή μαύρη τρύπα»(16).

Ο κύκλος είναι μία εικόνα του Ταυτού• στο όνειρο είναι χρωματιστός, δηλαδή γεμάτος ζωή, αλλά φαίνεται μαύρος όταν η ονειρευόμενη έρχεται κοντά του, σαν μία μαύρη τρύπα που θα ήθελε με αγωνία να την αποφύγει. Κατά αρκετά παράδοξο τρόπο, όταν πλησιάζουμε το Ταυτό, πηγάζει από αυτό μία έλξη, και, την ίδια στιγμή, ένας φόβος για αυτό. Ο φόβος του θανάτου είναι επομένως σε τελευταία ανάλυση ένας φόβος για το Ταυτό, και την τελική εσωτερική αντιμετώπιση του Ταυτού.

Το όνειρο ενός προσώπου που πέθανε λίγες μέρες μετά από αυτό, αναφέρεται ως εξής: «Στην μέση μιας εικόνας βλέπω ένα μαύρο τετράγωνο. Είναι ένα είδος μεσαιωνικού ανάκλιντρου. Λάμψεις από κόκκινο φως ξεχύνονται από αυτό. Αυτές οι λάμψεις δείχνουν έναν ουρανό χρωματισμένο με απαλά χρώματα, κυρίως κίτρινο και γαλάζιο, με έναν ήλιο που ακτινοβολεί, στο επάνω δεξιό μέρος της εικόνας».

Το ανάκλιντρο θυμίζει ένα φέρετρο, το μέρος του τελευταίου ύπνου. Αλλά από αυτό ξεχύνονται φωτεινές λάμψεις, δηλαδή σύμβολα ξαφνικής φώτισης, που δείχνουν έναν αχνό γαλάζιο ουρανό -ένα συνηθισμένο σύμβολο για το Υπερπέραν- και τον ήλιο, ένα σύμβολο της κοσμικής πηγής του φωτός της συνειδητότητας. Οι λάμψεις επίσης μας θυμίζουν την ιδέα του Ωριγένη για την ανάσταση σαν ένα σπινθηρισμό, μία εκπομπή σπινθήρων από το σώμα, που σημαίνει την αναχώρηση της ψυχής από το νεκρό σώμα. Στην Ισλαμική παράδοση, ο νεκρός πρέπει να διασχίσει την ονομαζόμενη Γέφυρα Sirat, «πιο λεπτή από μία τρίχα, πιο κοφτερή από ένα σπαθί, και πιο σκοτεινή από την νύχτα», αλλά οι ευσεβείς «την περνάνε γρήγορα σαν μία αστραπή»(17). Το ανάκλιντρο στο παραπάνω όνειρο μου φαίνεται σαν μία παραλλαγή του σκοτεινού περάσματος.

Το σκοτεινό αυτό πέρασμα απεικονίζεται συχνά άμεσα και συγκεκριμένα στην αρχιτεκτονική των τάφων. Η Emily Vermeule αναφέρει ότι οι Μυκηναϊκοί τάφοι αναπαριστούν ένα μοντέλο της γενικής γεωγραφίας των νεκρών (του Άδη). Υπάρχει πρώτα ένα κατηφορικό πέρασμα (ο δρόμος), έπειτα ένα στενό χάσμα (το στόμιον) και έπειτα το ψηλό, πλατύ διαμέρισμα του τάφου (ο θάλαμος, «νυφικό δωμάτιο»)(18). Ο νεκρικός θάλαμος μοιάζει πραγματικά σαν μία μήτρα μέσα στην γη, όπου μπαίνουν οι νεκροί για να περιμένουν την αναγέννηση.

Οι σωληνοειδείς τάφοι, που βρίσκονται σε πολλές περιοχές ανασκαφών, μπορούν να συσχετισθούν στενά με το σύμβολο του σκοτεινού περάσματος της γέννησης. Αυτό το σύμβολο (που στην ουσία δείχνει μία καθαρά ψυχική εμπειρία προσωρινού περιορισμού, φόβου, συσκότισης) συγχέεται έτσι με έναν αρχαϊκό τρόπο με την ιδέα του συγκεκριμένου τάφου ή του φέρετρου (19).

Στην αρχαία Αίγυπτο ο τάφος σχεδιαζόταν επίσης σαν ένα σπήλαιο, στο οποίο συμβαίνει μία διαδικασία αναγέννησης μέσα στα υπόγεια νερά. Το σωληνοειδές τούννελ του τάφου ενός βασιλιά περιγραφόταν σαν «σπήλαιο του Sokar», ο μυθικός τόπος της ανανέωσης και της αναγέννησης των νεκρών (20). Σε πολλά μέρη της Αφρικής οι νεκροί θάβονται ακόμη σε σκυμμένη ή εμβρυακή στάση. Στους Zulu, για παράδειγμα, η χήρα του νεκρού παίρνει το σώμα του στην αγκαλιά της μέσα στον τάφο, και έπειτα το βάζει μέσα σε μία κρύπτη που ονομάζεται «αφαλός». Βάζει επίσης σπόρους στα χέρια του, οι οποίοι θα προετοιμάσουν την αναγέννηση του νεκρού. Έπειτα από λίγο καιρό το σώμα του νεκρού μεταφέρεται πάλι στο χωριό σαν «το πνεύμα των προγόνων» (21), και εκεί δίνει γονιμότητα και προστασία στους ζωντανούς.

Οι Ινδιάνοι Hopi της Βόρειας Αμερικής πιστεύουν ότι η ψυχή του νεκρού περνάει μέσα από μία τετράγωνη τρύπα, που ονομάζεται sipàpu, και η οποία τους οδηγεί στα μέγαρα Kiwa. Αυτή η τρύπα χαρακτηρίζεται σαν ένα ιερό μέρος, και θεωρείται σαν ο τόπος προέλευσης, το άνοιγμα από το οποίο η φυλή των Hopi ήρθε από τα βάθη στην επιφάνεια του κόσμου (22).

Συνεχίζεται

Αμέθυστος

>ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ (19) – Marie-Louise von Franz

>

Συνέχεια από Πέμπτη, 27 Ιανουαρίου 2011

Κεφάλαιο 4 (1o μέρος)
Tο σκοτεινό πέρασμα της γέννησης και το πνεύμα της αποθάρρυνσης

Η εικόνα ενός σκοτεινού, στενού περάσματος που έχει σχέση με την γέννηση, ανήκει επίσης σε εκείνα τα αρχετυπικά μοτίβα που προαναγγέλλουν την διαδικασία του θανάτου. Στο κείμενο του Κομάριου, η παρασκευή χρυσού ή «της πέτρας των σοφών» παριστανόταν σαν να συνέβαινε μέσα από μία εγκυμοσύνη και την γέννηση ενός παιδιού. Αυτό είναι ένα κυρίαρχο στοιχείο μέσα από πολλούς αιώνες την αλχημιστική παράδοση.

Παρόμοιο με την εικόνα του θανάτου είναι ένα άλλο στοιχείο στο κείμενο του Κομάριου: η αντίληψη ότι οι σοφοί θα πρέπει να μεταχειρισθούν το υλικό τους σαν ένα πουλί «που κλωσσάει τα αυγά του… σε μαλακή θερμότητα». Αυτή η ιδέα επανέρχεται συνεχώς στα αλχημιστικά κείμενα. Από την αρχή του κόσμου, ο αρχαίος άνθρωπος αναρωτήθηκε σαν μαγεμένος πως από ένα αυγό, που αν το ανοίξεις περιέχει μόνο μισο-υγρές «νεκρές» ουσίες, μπορεί να προέλθει ένα ζωντανό πλάσμα, μόνο με την ζεστασιά και χωρίς την βοήθεια κανενός εξωτερικού παράγοντα. Οι αλχημιστές σύγκριναν την παραγωγή της πέτρας με αυτό το «θαύμα».

Το “I Ching”, το Κινέζικο βιβλίο χρησμών, περιέχει ένα στοιχείο παράλληλο με αυτό, που μου φαίνεται άξιο να το μνημονεύσω. Αφορά την περιγραφή μιας χρονικής κατάστασης που ονομάζεται Chung fu (εσωτερική αλήθεια). Ο Richard Wilhelm σχολιάζει: «Το στοιχείο fu (αλήθεια) είναι στην πραγματικότητα η εικόνα του ποδιού ενός πουλιού πάνω από ένα πουλάκι, που μόλις μπορεί να πετάξει. Αυτό υπαινίσσεται την ιδέα της επώασης. Υπάρχει ένα άδειο αυγό. Η δύναμη που δίνει το φως πρέπει να το ενεργοποιήσει από έξω, αλλά πρέπει να υπάρχει ένα σπέρμα ζωής μέσα του για να ξυπνήσει η ζωή»(Vol.I, 250). Με παρόμοιο τρόπο, και οπωσδήποτε σε αυτή την περίπτωση χωρίς κανένα πολιτιστικό δάνειο, ο αλχημιστής Gerhard Dorn (16ος αιώνας) ονόμαζε το πιο εσωτερικό μέρος της ψυχής, το Ταυτό (Self) του ανθρώπου, «εσωτερική αλήθεια», και έβλεπε την αλχημιστική εργασία σαν μία «εκκόλαψη» αυτής της αλήθειας από την ύλη της φύσης.

Ο συμβολισμός της γέννησης είναι ιδιαίτερα έντονος και περίτεχνος στην αιγυπτιακή νεκρώσιμη τελετή. Έτσι, στο 170 κεφάλαιο του “Βιβλίου των Νεκρών” διαβάζουμε: «Τίναξε το χώμα που είναι μέσα στην σάρκα σου• είσαι ο Ώρος στο αυγό του» (Hornung, 1979, 348). Ή στο 85ο κεφάλαιο: «Είμαι αυτός που υψώθηκε, ο κύριος του Ta-Tebu• το όνομά μου είναι το αγόρι σε αυτό τον τόπο, το παιδί σε αυτό το λειβάδι» (Hornung, 1979, 174). Ή: «Είμαι το χθες. Το όνομά μου είναι “αυτός που είδε εκατομμύρια χρόνια”… Είμαι ο κύριος της αιωνιότητας… Είμαι αυτός που βρίσκεται στο Μάτι του Udjat, και αυτός που βρίσκεται μέσα στο αυγό… Με αυτό μου δόθηκε η ζωή» (Hornung, 1979, 115). Ή: «Μπαίνω στον κόσμο από τον οποίο αναδύθηκα, αφού ανανέωσα την πρώτη μου γέννηση» (Hornung, 1972, 325). Είναι αλήθεια ότι αυτό το τελευταίο κεφάλαιο αναφέρεται στον θεό-ήλιο, αλλά κάθε νεκρός επαναλαμβάνει την τύχη του θεού, και, σαν τον ήλιο, αναγεννιέται σαν ένα παιδί και βγαίνει από το αυγό του σαν ένα πουλί.

Μέχρι σήμερα έχω ακούσει μόνο μία φορά ένα τέτοιο μοτίβο γέννησης στο όνειρο ενός ανθρώπου που επρόκειτο να πεθάνει. Ήταν η περίπτωση μιας γυναίκας 74 χρόνων, που πέθανε από μεταστάσεις καρκίνου. Είδε το επόμενο όνειρο μόνο δύο εβδομάδες πριν από τον θάνατό της. Ήταν πολύ άρρωστη την προηγούμενη ημέρα, αλλά έκανε πολλές φαινομενικά μάταιες προσπάθειες να βάλει σε κάποια τάξη τις εξωτερικές της υποθέσεις. Αποτέλεσμα ήταν να προκαλέσει δυνατούς στομαχικούς πόνους, και μετά από το περιστατικό αυτό ονειρεύτηκε το εξής:

Βρισκόταν ξαπλωμένη κατά πλάτος του ανοίγματος ενός τσιμεντένιου σωλήνα που ήταν περίπου ένα μέτρο φαρδύς, και που το επάνω μέρος του πίεζε οδυνηρά το στομάχι της. Ο σωλήνας ήταν χωμένος μέσα στην γη. Ήξερε ότι έπρεπε να βγει από αυτόν με το κεφάλι, και να πάει σώα και αβλαβής σε μία άλλη γη.

Ξυπνώντας, συσχέτισε την «άλλη γη» με μία «γη με νάνους και με πνεύματα», που είχε πιο πριν ονειρευθεί.
Το τελευταίο όνειρο μου φαίνεται πως θέλει να εκφράσει τα εξής: Ο σωλήνας εμφανίζεται σαν ένα «πέρασμα γέννησης» για μία άλλη ύπαρξη. Η ονειρευόμενη έπρεπε να τον περάσει με το κεφάλι πρώτα, όπως ένα μωρό που γεννιέται. Για την ώρα, πάντως, βρίσκεται ξαπλωμένη μέσα στον σωλήνα, επειδή ακόμη την απασχολούν οι φροντίδες αυτού του κόσμου, και επειδή αντιστέκεται στο σκοτεινό πέρασμα. Η χώρα στην οποία υποτίθεται ότι θα γεννηθεί είναι η «χώρα των νάνων και των πνευμάτων» – στην ψυχολογική γλώσσα το συλλογικό ασυνείδητο, που πραγματικά πάντοτε ήταν και ακόμη είναι «κάτω» από τον κόσμο της συνείδησής μας, ακόμη και όταν δεν το προσέχουμε.

Οι γιατροί Raymond Moody (1976,1978) και Michael Sabom (1982) και ο θεολόγος Johann Christoph Hampe (1975) αναφέρουν παρόμοια μοτίβα «περάσματος» στις αντίστοιχες εργασίες τους (Lindley, 1981). Αφορούν περιπτώσεις καρδιακής προσβολής, ύστερα από την οποία οι ασθενείς επαναφέρονταν στην ζωή με τεχνητά μέσα. Οι περισσότεροι ασθενείς περιγράφουν την εμπειρία τους σαν να βρίσκονται σε μία πολύ ευτυχισμένη κατάσταση, αλλά πολύ συχνά μερικοί από αυτούς έπρεπε πρώτα να περάσουν από κάτι που έμοιαζε με σύντομη συσκότιση (Hampe, 1975, 52-57) ή από μία σκοτεινή κοιλάδα ή τούνελ πριν φθάσουν σε μία καινούργια κατάσταση ύπαρξης. Μια κλινικά νεκρή γυναίκα που επανήλθε στην ζωή με την χρησιμοποίηση αδρεναλίνης περιέγραφε την εμπειρία της με τον ακόλουθο τρόπο:

«Επέπλεα μέσα σε ένα μακρύ τούνελ, που στην αρχή φαινόταν πολύ στενό, έπειτα γινόταν όλο και πιο φαρδύ. Ήταν σκούρο κόκκινο από πάνω μου και μαύρο-μπλε μπροστά μου. Όμως, όσο πιο ψηλά κοιτούσα τόσο φωτεινότερο γινόταν. Το αίσθημα ότι δεν είχα βάρος ήταν θαυμάσιο» (Hampe, 1975, 83).

Και μια άλλη περίπτωση:

Βρέθηκα πάλι μέσα σε ένα σκοτεινό ελικοειδές τούννελ. Στο πιο ακρινό σημείο του τούννελ, που ήταν πολύ στενό, είδα ένα λαμπερό φως (Hampe, 89).

Όταν υποχρεώθηκαν να επιστρέψουν στην ζωή μέσω της ιατρικής θεραπείας, μερικοί από αυτούς τους ασθενείς ανέφεραν ότι έπρεπε να περάσουν πάλι μέσα από το ίδιο τούννελ, με το οποίο είχαν αναχωρήσει.

Μπορεί επίσης κανείς να ονειρευθεί τον θάνατο ενός άλλου προσώπου σαν αναχώρηση μέσα από ένα τέτοιο εμπόδιο. Έτσι μία γυναίκα είδε το εξής όνειρο πριν από τον θάνατο του πατέρα της:
«Βρίσκομαι σε έναν υπόγειο σταθμό, και ξαφνικά ανακαλύπτω τον πατέρα μου ανάμεσα στους ανθρώπους που περιμένουν για ένα τραίνο. Δεν φαίνεται να με έχει προσέξει, αλλά προχωράει προς τα εμπρός. Φοράει ένα σκούρο μπλε κοστούμι και φαίνεται να είναι πολύ καλά, όμως λίγο πιο αδύνατος από πριν. Τον ακολουθώ, αλλά η μεγάλη απόσταση ανάμεσά μας μένει πάντα η ίδια, ανεξάρτητα από το αν βαδίζω γρήγορα ή αργά. Δεν πρόκειται να τον φθάσω. Ξαφνικά τον βλέπω να εξαφανίζεται μπροστά από ένα λαμπερό τοίχο στο τέρμα του τούννελ. Περπατάει μέσα από τον τοίχο, και στα σημεία από όπου πέρασε εμφανίζονται μικρά πράγματα, που είναι δύσκολο για εμένα να τα αναγνωρίσω από την απόσταση που βρίσκομαι. Έπειτα συναντάω την μητέρα μου. Λέει ότι είδε τον πατέρα να εξαφανίζεται, και ότι πολλά κουνέλια έπεσαν από τον τοίχο σε εκείνο το σημείο. Της λέω ότι τα κουνέλια είναι σύμβολο της γονιμότητας, και ότι βρίσκω να έχει ιδιαίτερη σημασία το ότι και ο θάνατος, επίσης, είναι γόνιμος».

Το όνειρο μιλάει από μόνο του. Τα κουνέλια δείχνουν ότι ο θάνατος του πατέρα θα φέρει στην ονειρευόμενη ψυχολογική ανάπτυξη στην δική της ζωή.

Συνεχίζεται

Aμέθυστος