>ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ (4)

>

Συνέχεια από :Τετάρτη, 1 Δεκεμβρίου 2010 
 Ira Progoff
1. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Ο ΠΛΟΥΤΟΣ ΠΟΥ ΛΕΙΠΕΙ
Στα πλαίσια της αναγνώρισης αυτής της κατάστασης, ο δικαστής Carl Warren έκανε την σχετική του πρόταση, που ζητάει τη δημιουργία ενός νέου επαγγέλματος, για ανθρώπους που θα συμβούλευαν τους διευθυντές των επιχειρήσεων  σχετικά με το πως να χρησιμοποιούν τον πλούτο των εταιρειών τους, με τρόπο που να είναι και ηθικός και χρήσιμος για τον πολιτισμό.(Δες το έργο του Carl Warren: «Ο Νόμος πέρα από τον Νόμο», στο βιβλίο με τίτλο: «Κύρια ρεύματα στην σύγχρονη σκέψη», Ιανουάριος 1963, τόμος 19, Νο 3 σ.σ 55-60. Αυτό είναι το κείμενο της ομιλίας, στην οποία ο  δικαστής Warren έκανε την πρότασή του. Δόθηκε για πρώτη φορά στο δείπνο για την απονομή του βραβείου Louis Marshall του Εβραϊκού θεολογικού σεμιναρίου στην Αμερική, Νοέμβριος αρ.11, 1962). Κάνοντας την πρότασή του ο δικαστής Warren εξέφραζε την απογοήτευση ενός ευαίσθητου δικαστικού, που αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι αρκετό οι πολίτες να τηρούν το γράμμα του νόμου. Ένας πολιτισμός δεν ανθεί, εάν οι πολίτες του δεν αναλάβουν σπουδαίες δημιουργικές πράξεις,  που ο Pitirim Sorokin τις ονόμασε «αλτρουιστική συμπεριφορά», και που στόχος της είναι η εξύψωση της ανθρώπινης κοινότητας σαν συνόλου. Το πρόβλημα που πρέπει να εξετάσουμε, πάντως, και που τώρα πρέπει να βρούμε τον τρόπο να το λύσουμε, είναι το ότι και αν ακόμη διοικητές επιχειρήσεων, σωματείων, κυβερνήσεων και άλλων επιπέδων της κοινωνικής ζωής  μάθουν από τους συμβούλους τους τι θα μπορούσε να είναι ένας δημιουργικός δρόμος κοινωνικής συμπεριφοράς, θα χρειάζονταν ακόμη την προσωπική ικανότητα της φαντασίας για να αναγνωρίσουν τις δυσκολίες του και να τον βαδίσουν ως το τέλος. Σε αυτό ακριβώς το έργο, πιστεύω ότι η ψυχολογία του βάθους βρίσκεται σε μία μοναδική θέση να συνεισφέρει τα μέσα για μια λύση αυτού του προβλήματος στην εποχή μας.
          Μία πλευρά του προβλήματος αυτού, που είναι ένα από τα κύρια ψυχολογικά δεδομένα του πολιτισμού μας, αφορά την συναισθηματική ζωή ανθρώπων που αντιμετωπίζουν με επιτυχία τον συναγωνισμό και φθάνουν σε μία υψηλή θέση στον τομέα της εργασίας τους. Στην επιχειρηματική κοινότητα, για παράδειγμα, η χαρακτηριστική κατάσταση για έναν άνθρωπο με ικανότητες είναι να κατακτήσει μία υψηλή διοικητική θέση, αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις του επαγγέλματος με ενθουσιασμό και αποτελεσματικότητα, αλλά να έχει ξηράνει την προσωπική του ζωή στο μεταξύ. Ενώ συγκεντρώνει την προσοχή του στα ψυχρά αντικειμενικά δεδομένα της οικονομικής ζωής, ο χώρος της προσωπικότητας στον οποίο δεσπόζουν τα συναισθήματα και οι πεποιθήσεις φθείρεται και εξαντλείται. Το αποτέλεσμα είναι ότι ένας άνθρωπος αρχίζει να αισθάνεται, αόριστα στην αρχή, αλλά σύντομα με πολύ πιεστικό τρόπο, ότι οι επαγγελματικές δραστηριότητες που συνήθιζαν να τον συνεπαίρνουν έχουν για κάποιο λόγο γίνει ανούσιες. Δεν έχουν πια νόημα για αυτόν, και βρίσκει τον εαυτό του να επαναλαμβάνει την φράση του Εκκλησιαστή: «Ματαιότης ματαιοτήτων τα πάντα ματαιότης».   
         Αυτό δεν είναι απλώς ένα ζήτημα φιλοσοφικής προοπτικής, παρόλο που μπορεί να εκλογικευθεί και να διατυπωθεί με φιλοσοφικούς όρους. Είναι ζήτημα συναισθηματικής κενότητας, και τελικά ανίας και ψυχολογικών ενοχλήσεων. Εκφράζεται με σωματικά συμπτώματα, με την αναζήτηση πλαστών απολαύσεων, και, κυρίως με ένα αίσθημα πλήξης και κυνισμού, που υπάρχει στο βάθος όλων των προσωπικών σχέσεων. Αυτό το αίσθημα κάνει άδεια τη ζωή, και έχει γίνει ένα από τα σπουδαιότερα προβλήματα του σύγχρονου βιομηχανικού πολιτισμού. Με απλά λόγια, είναι η δυσκολία να βρεθεί ένας επαρκής αριθμός ατόμων, που θα είναι ικανά να λειτουργούν δημιουργικά σε θέσεις με αυξημένη υπευθυνότητα, από τη στιγμή που θα έχουν ξεπεράσει τον ανταγωνισμό και θα έχουν φθάσει εκεί.
           Στην προοπτική της ψυχοθεραπείας, βλέπει κανείς να εκδηλώνεται αυτή η αποτυχία με τρεις ιδιαίτερες μορφές: κατ’ αρχήν, στους ανθρώπους που φθάνουν στις υψηλότερες διοικητικές θέσεις, και έπειτα ανακαλύπτουν ότι αυτό το γεγονός δεν έχει τη σημασία που νόμιζαν ότι τους είχε υποσχεθεί, δεύτερον, στον αριθμό των ατόμων που βρίσκονται σε υψηλές θέσεις , και που μετρούν τα χρόνια μέχρι να πάρουν τη σύνταξή τους, και τρίτον, στη συγκινησιακή σύγχιση, τις καταθλιπτικές καταστάσεις και τις ενοχλήσεις που δοκιμάζουν οι γυναίκες αυτών των επιτυχημένων ανδρών.
           Έχει ιδιαίτερη ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν προβάλει την ευτυχία τους έξω από την παρούσα κατάσταση στην οποία ζουν, σε έναν μελλοντικό χρόνο, όταν θα έχουν αποσυρθεί από την δουλειά τους. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν φθάσει να πιστεύουν, ή να ελπίζουν, ότι το σημαντικό κομμάτι της ζωής τους θα αρχίσει αφού θα έχουν ολοκληρώσει την ενεργό επαγγελματική τους σταδιοδρομία.
          Αυτό θυμίζει την μυθική αντίληψη ότι μία χρυσή εποχή θα έλθει πάλι στην γη σε κάποιον μακρινό μεσσιανικό χρόνο. Οι πιο ευφάνταστοι από αυτούς τους επιχειρηματίες αρχίζουν να σχεδιάζουν εκ των προτέρων ένα νέο τύπο εργασίας, στην οποία θα μπορούν να συμμετάσχουν όταν θα έλθει η μοιραία τους μέρα. Ελπίζουν με αυτόν τον τρόπο να αποφύγουν να πέσουν μέσα σε ένα κενό όταν έρθει ο καιρός να αποσυρθούν από την εργασία τους. Και στις δύο περιπτώσεις, είναι φανερό ότι το κύριο έργο της ζωής τους δεν έχει νόημα, και ακόμη λιγότερο αποτελεί έμπνευση για αυτούς, ενώ ακόμη το ζουν.
          Η τρίτη ένδειξη των συναισθηματικών προβλημάτων στα υψηλά επίπεδα του πολιτισμού μας είναι ο αριθμός των γυναικών των επιτυχημένων ανδρών που χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη, εξ’αιτίας της κενότητας που αισθάνονται στην ύπαρξή τους. Και από ψυχολογική και από πολιτιστική άποψη, αυτό είναι ένα πολύ σπουδαίο γεγονός. Στις Ηνωμένες Πολιτείες ειδικά, η γυναίκα που βρίσκεται ξαφνικά σε αυτή την κατάσταση είναι πολύ συχνά ένα ευαίσθητο άτομο με πανεπιστημιακή μόρφωση, που αντιδρά στο γεγονός ότι η ζωή, στην οποία συμμετείχε «αντιπροσωπευτικά» μέσω του συζύγου της δεν έχει νόημα. Δεν έχει νόημα για αυτήν επειδή δεν έχει ουσιαστική σημασία για την ζωή του άνδρα της, παρά την έξαψη και την ένταση των χρονοβόρων δραστηριοτήτων που συνεπάγεται
          Συνήθως, όταν μία από αυτές τις γυναίκες έρχεται για ψυχολογική βοήθεια προκειμένου να δώσει ένα στήριγμα στις συγκινήσεις της, αυτό που χρειάζεται στη πραγματικότητα είναι η πνευματική τροφή, ειδικότερα, αυτό που έχει ανάγκη είναι η ψυχολογική ανάπτυξη των ικανοτήτων της για πνευματική αφύπνιση. Και, ως επί το πλείστον, βρίσκεται ένα βήμα πιο μπροστά από τον άνδρα της, επειδή έχει αισθανθεί την πνευματική του ανάγκη και την έχει ερμηνεύσει σαν μία έλλειψη μέσα στην ίδια. Πολλές φορές μάλιστα συμβαίνει, πραγματικά, όταν αυτή κάνει ουσιαστικό βήμα προς την κατεύθυνση της νοηματικής πληρότητας στην προσωπική της ανάπτυξη, αυτό να αποκτά έναν πνευματικό ρόλο για τον σύζυγό της και να ανοίγει μία πόρτα για αυτόν.
           Αυτά τα τρία είδη καταστάσεων είναι όλα ενδείξεις μιας τρομερής απώλειας ανθρώπινων δυνάμεων. Είναι μία απώλεια που συμβαίνει επειδή οι αξίες της ζωής στον σύγχρονο βιομηχανικό πολιτισμό είναι πολύ στενές και δεν φέρνουν στην επιφάνεια τις ευρύτερες δυνατότητες της προσωπικότητας. Είναι ένα επιτακτικό πρόβλημα για τον πολιτισμό μας, αλλά δεν θα πρέπει να περιμένουμε η απάντηση σε αυτό να βρεθεί με καινούργια κοινωνικά προγράμματα, ή με νέα δόγματα και ιδεολογίες που θα προέρχονται από τον χώρο της θρησκείας ή της πολιτικής. Οπωσδήποτε η λύση δεν βρίσκεται σε μία επιστροφή στις παραδοσιακές αντιλήψεις, ακόμη και αν ήταν δυνατή μία τέτοια επιστροφή για τον σύγχρονο άνθρωπο. Απαιτείται μία ευρύτερη ατμόσφαιρα πίστης και εμπειρίας, και ειδικότερα μία πιο ελεύθερη ατμόσφαιρα, μέσα στην οποία οι πολλές διαστάσεις της πραγματικότητας θα μπορούν να γίνουν γνωστές με περισσότερη πληρότητα.
          Η πιο επείγουσα ανάγκη είναι όχι μόνο να διευρυνθεί η συνείδηση της πραγματικότητας, αλλά επίσης να διευρυνθεί η ικανότητα της βίωσης των βαθύτερων επιπέδων της με τους συμβολικούς όρους που απαιτούνται. Το έργο μας στις σελίδες που ακολουθούν είναι να ερευνήσουμε τις ψυχολογικές αντιλήψεις και τις ψυχολογικές μεθόδους που θα κάνουν δυνατή την δημιουργία μιας τέτοιας ατμόσφαιρας στον σύγχρονο πολιτισμό, και να αυξήσουμε την ευαισθησία των ατόμων απέναντι στο βάθος και την πηγή της δημιουργικότητας.

Aμέθυστος

Advertisements

>ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ (3)

>Συνέχεια από : Παρασκευή, 26 Νοεμβρίου 2010

Ira Progoff
1. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Ο ΠΛΟΥΤΟΣ ΠΟΥ ΛΕΙΠΕΙ

Έχει λεχθεί ότι ο λόγος που ο πολιτισμός δεν γεννάει πια ανθρώπους της αξίας του Albert Einstein είναι το ότι στην πραγματικότητα δεν θέλουμε τέτοια άτομα ανάμεσά μας. Αισθανόμαστε πιο άνετα με ανθρώπους που κατευθύνουν τη ζωή τους και το έργο τους σύμφωνα με γενικά παραδεκτές γραμμές. Οι ενέργειές τους είναι πολύ πιο εύκολα προβλέψιμες, και επομένως αισθανόμαστε περισσότερο ασφαλείς μαζί τους. Νοιώθουμε προστατευμένοι με την αναφορά μας σε στατιστικές, και εντούτοις δεν γνωρίζουμε ότι τα κυριότερα «σημεία εκκίνησης» της γνώσης συνίστανται σε μη λογικές ενορατικές συλλήψεις, που ξεπηδούν απροσδόκητα από τα φανταστικού χαρακτήρα βάθη της προσωπικότητας. Κατά τα τελευταία χρόνια εμφανίσθηκαν όλο και περισσότερες αποδείξεις από την πλευρά της επιστήμης προς αυτήν την κατεύθυνση. Αυτό έχει οδηγήσει στην συνείδηση ότι μία αυξημένη ανάγκη της σύγχρονης κοινωνίας είναι η δημιουργία μιας ατμόσφαιρας που θα αφυπνίσει και θα τροφοδοτήσει την εσωτερική ανάπτυξη ανθρώπων με δημιουργικούς οραματισμούς.

Όταν εξετάζουμε το τι μπορεί να γίνει για να προετοιμαστεί ο δρόμος, έτσι ώστε περισσότερες απρόβλεπτες δημιουργικές πράξεις να μπορέσουν να υλοποιηθούν, αντιλαμβανόμαστε ότι δεν είναι μία νέα μέθοδος σκέψης, αλλά μία ιδιαίτερη α ν θ ρ ώ π ι ν η π ο ι ό τ η τ α που απαιτείται. Χρειαζόμαστε ένα είδος προσωπικότητας, που να είναι ικανή να συλλαμβάνει την πραγματικότητα σε όλη την ρευστότητα των πολλαπλών διαστάσεων της. Η πραγματικότητα δεν περιορίζεται στην εξωτερική μορφή των πραγμάτων, και επομένως χρειαζόμαστε μια οπτική ικανότητα που να μπορεί να διαπεράσει την αδιαφάνεια της απτής εμπειρίας. Αυτό, όμως, δεν είναι απλώς μια πνευματική ικανότητα. Περιλαμβάνει ολόκληρη την προσωπικότητα με μία πληρότητα ευαισθησίας, η οποία έχει την ικανότητα μεγαλύτερης δημιουργικής αντίληψης σε ορισμένους ειδικούς τομείς εργασίας, επειδή ακριβώς έχει περισσότερη σχέση με την πραγματικότητα σαν σύνολο.

Η σύλληψη της πραγματικότητας, με τους όρους της οποίας το άτομο βιώνει την ζωή του, παίζει έναν κεντρικό ρόλο στο να θέσει τις δυνατότητες για το τι μπορεί να επιτύχει ένας συγκεκριμένος πολιτισμός. Αυτός είναι ο λόγος, που μια προϋπόθεση για την μεγαλύτερη ανάπτυξη της δημιουργικής προσωπικότητας στον σύγχρονο κόσμο είναι η διευρυμένη αντίληψη της πραγματικότητας, πέρα από τα τρέχοντα διανοητικά όριά της. Δεν πρόκειται για ζήτημα ι δ ε ώ ν σχετικά με το τι είναι πραγματικό, αλλά για τη σχέση με την πραγματικότητα που ένα άτομο μπορεί να γνωρίσει στα εσωτερικά του βάθη και στην πληρότητα της προσωπικής του ύπαρξης. Για αυτό, η διανοητική του φιλοσοφία ή η συνειδητή του στάση δεν πλησιάζουν καθόλου σε σπουδαιότητα την ι κ α ν ό τ η τ α του να αναγνωρίζει και να συμμετέχει στις διάφορες διαστάσεις της εμπειρίας. Με την πλήρη ανάπτυξη αυτής της ικανότητας ανοίγουν ευρείς ορίζοντες εμπειρίας για το άτομο. Χωρίς αυτήν, τα αποθέματα δημιουργικής ενόρασης ελαττώνονται, και ένας πολιτισμός έρχεται στην κατάσταση που βρισκόμαστε εμείς στην εποχή μας, ζώντας με αφθονία από τεχνολογικές ευκολίες, αλλά με σπάνια τα άτομα που θα είναι ικανά για σπουδαίες πράξεις, οι οποίες θα στηρίζονται στην φαντασία και την επίμονη πνευματική δύναμη.

Η φύση αυτής της έλλειψης φαίνεται από το γεγονός ότι το πιο σπουδαίο «αγαθό εν ανεπαρκεία» στον πολιτισμό μας είναι ο αρχηγός που διαθέτει φαντασία. Αυτό είναι ολοφάνερο όσον αφορά την πολιτική ζωή, παρόλο που ζούμε σε μια εποχή εθνικής και διεθνούς κρίσης, στην οποία φαίνεται ότι θα γινόταν έκκληση στις ηρωικές ικανότητες του ατόμου, εάν υπήρχαν τέτοιες ικανότητες. Αυτή η έλλειψη είναι επίσης προφανής σε πεδία όπως η εκπαίδευση, η δημοσιογραφία και ο ιερατικός κλάδος, όπου οι τυποποιημένες εικόνες μιας μαζικής κοινωνίας εξουδετερώνουν την δυναμικότητα των μεγάλων οραμάτων. Υπάρχουν μερικά σημάδια ότι η πνευματική ζωή αποτελεί κινητήρια δύναμη στις τέχνες. Οι επιστήμονες, παρακινημένοι από τους κινδύνους της ατομικής εποχής, έχουν αρχίσει να βγαίνουν κατά καιρούς από τα εργαστήριά τους για να μιλήσουν με τη φλόγα των προφητών, αλλά ακόμη και εδώ υπάρχει ένας περιορισμός του προσωπικού ορίζοντα, επειδή η εμπειρία της πραγματικότητας δεν έχει ανοίξει στην πληρότητα που χρειάζεται. Χωρίς αυτήν την ευρύτερη συνειδητότητα, η κύρια έλλειψη του πολιτισμού μας παραμένει μία έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού, ιδιαίτερα μία έλλειψη προσώπων ικανών για σταθερό δημιουργικό οραματισμό μαζί με προσωπική υπευθυνότητα.

Επειδή είναι ο ισχυρότερος θεσμός του πολιτισμού μας, η επαγγελματική κοινότητα δίνει ένα πρώτο παράδειγμα αυτής της έλλειψης. Οι μεγάλες βιομηχανικές μονάδες διαθέτουν άφθονα μέσα στο επίπεδο της εξελιγμένης τεχνικής εργασίας. Υπάρχει ένα πλήθος από ειδικευμένες γνώσεις, που είναι ικανό να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα πολύπλοκα προβλήματα της τεχνολογίας, αλλά η αδυναμία βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά. Η ευαισθησία απέναντι στην εσωτερική ζωή του ανθρώπου έχει παραμείνει σχετικά ανανάπτυκτη, ενώ ο υλικός κόσμος έχει κατακτηθεί. Το αποτέλεσμα είναι μια έλλειψη ισορροπίας στην ψυχή της επαγγελματικής κοινότητας, η οποία είναι έκφραση του γεγονότος ότι αυτή η κοινότητα έχει στηρίξει την ανωτερότητά της επάνω στον υλικό κόσμο, αλλά έχει αφήσει ένα κενό στις άλλες διαστάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας. Αυτό το κενό γίνεται φανερό στην έλλειψη προσωπικής πλήρωσης ανάμεσα στους επαγγελματίες ατομικά, και στην γενική αποτυχία του επαγγελματικού κόσμου να προετοιμάσει ανθρώπους με εσωτερική ικανότητα αρκετή για να προχωρήσουν πέρα από τα στερεότυπα του υλιστικού πολιτισμού.

Ειδικά στο επίπεδο της επαγγελματικής ηγεσίας, υπάρχει ένα πρόβλημα με δύο πτυχές. Ένας εκτελεστικός διευθυντής έχει την ευθύνη να διεξάγει τις λειτουργίες της επιχείρησής του με τέτοιο τρόπο, ώστε να αφήσουν κέρδος για τους μετόχους. Συγχρόνως, έχει μία ευθύνη απέναντι στην κοινότητα γενικά να χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια της επιχείρησής του με τρόπο εποικοδομητικό για την πληρέστερη ευημερία του πολιτισμού, η οποία και μόνο κάνει δυνατή την ύπαρξη της επιχείρησής του. Αναπόφευκτα μία σύγκρουση συμφερόντων προκύπτει εδώ, αλλά δεν είναι η οικονομική σύγκρουση που αποτελεί το κύριο πρόβλημα. Η πρωταρχική δυσκολία βρίσκεται στο γεγονός ότι οι περισσότεροι διευθυντές επιχειρήσεων, όπως και άλλα μέλη της κοινωνίας δεν ξέρουν πως μπορούν να προσφέρουν μία σημαντική αξιόλογη συνεισφορά στην κοινότητα, πέρα από τον εύκολο και προφανή τρόπο της φιλανθρωπικής προσφοράς χρημάτων. Και ακόμη και αν μία ενορατική αντίληψη τέτοιων δυνατοτήτων δοθεί σε αυτούς, σπάνια είναι ικανοί σε προσωπικό επίπεδο για τις αναγκαίες πράξεις πνευματικής υπευθυνότητας. Οι συνήθειες σκέψης και πράξης που έχουν συσσωρευθεί κατά το πέρασμα των χρόνων σε μία κατά βάση υλιστική κοινωνία, βαραίνουν πολύ προς μία άλλη κατεύθυνση.

(Συνεχίζεται)

Αμέθυστος

>ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ

>Ira Progoff

Μία νέα ψυχολογική προσέγγιση στην πληρέστερη εμπειρία της προσωπικής ύπαρξης

Αφιερωμένο στην μνήμη του Carl Gustav Jung (1875-1961)
Η ζωή και το έργο του είναι ένα θεμέλιο, πάνω στο οποίο θα χτίσουν πολλοί.

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ IRA PROGOFF:

– » Σε ένα εργαστήρι καθημερινής εργασίας: το βασικό κείμενο-οδηγός για την χρησιμοποίηση της διαδικασίας της εντατικής τήρησης ημερολογίου «, 1975.
– » Το συμβολικό και το πραγματικό «, 1963.
– » Η ψυχολογία του βάθους και ο σύγχρονος άνθρωπος «, 1959.
– » Ο θάνατος και η αναγέννηση της ψυχολογίας «, 1956.
– » Το σύννεφο της άγνοιας «, 1957.
– » Η εικόνα ενός χρησμού «, 1964.
– » Η ψυχολογία του Jung και το κοινωνικό της νόημα «, 1953.
– » Ο Jung, η συγχρονότητα και το ανθρώπινο πεπρωμένο «, 1973.
– » Το Άστρο/Σταυρός «, 1971.
– » Ο λευκοφορεμένος μοναχός «, 1972.
– » Το πηγάδι και ο καθεδρικός ναός «, 1971, 1977.

Εισαγωγή στην έκδοση του βιβλίου τσέπης

Στα δέκα χρόνια που έχουν περάσει από τότε που παρουσιάσθηκε αρχικά, το πρόγραμμα προσωπικής ανάπτυξης που εκτίθεται στο βιβλίο «Το συμβολικό και το πραγματικό» έχει υποστεί μερικές διευρύνσεις πρακτικής σημασίας. Παρόλο που είναι κατ’αρχήν ένα πρόγραμμα επέκτασης της συνειδητότητας της ζωής από το άτομο, αποδείχθηκε στην πράξη ότι έχει επίσης πολυάριθμες κοινωνικές εφαρμογές. Χρησιμοποιήθηκε, για παράδειγμα από μειονεκτούντα άτομα που ζούσαν σε περιοχές με αστική ένταση και χρησιμοποιήθηκε επίσης από μοναχούς που ζούσαν στην ησυχία των μοναστηριών τους. Ανεξάρτητα από τις διαφορές στις εξωτερικές συνθήκες, το πρόγραμμα παρέχει ένα μέσο, με το οποίο το άτομο μπορεί να συνδέσει τη ζωή του με τις βαθιές πηγές και να αποκτήσει μία νέα προσωπική προοπτική. Έτσι, αυτό το πρόγραμμα μπόρεσε να χρησιμεύσει σαν ένα όργανο για την κοινωνική όπως και για την πνευματική αναγέννηση.

Ένοιωσα πολλές φορές την επιθυμία, κατά την διάρκεια των χρόνων που συνέβαιναν αυτές οι αλλαγές, να πρόσθετα έναν επίλογο στο «Συμβολικό και το πραγματικό», που να δείχνει τις σημαντικές προσθήκες που έχουν γίνει στο βασικό πρόγραμμα. Η δημοσίευση αυτής της έκδοσης μου δίνει τώρα αυτήν την ευκαιρία.

Όταν το «Συμβολικό και το πραγματικό» τυπώθηκε για πρώτη φορά το 1963, η προσοχή που συγκέντρωσε εκ μέρους του κοινού μου έδωσε ένα πολύ ευρύτερο φάσμα περιπτώσεων για να δοκιμάσω τις μεθόδους που περιγράφονται και να ανιχνεύσω καινούργιες. Τα νέα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν μου έδωσαν τη δυνατότητα να κάνω αναθεωρήσεις και επεκτάσεις επάνω στην βασική σύλληψη, και να εντείνω τις τεχνικές, έτσι ώστε αυτές να διαμορφώσουν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στο πρόβλημα. Σε κάποιο σημείο του δρόμου, η σύλληψη και η μεθοδολογία της κρυσταλλώθηκαν σε μία καθορισμένη επεξεργάσιμη ενότητα, η οποία σταδιακά επισημοποιήθηκε μέσα από την πράξη σε μία ποικιλία πολιτιστικών καταστάσεων. Αυτό έκανε δυνατή το 1966 την ίδρυση του «οίκου του διαλόγου», που χρησιμοποιούσε σαν βάση του προγράμματός του την μέθοδο της «εντατικής τήρησης ημερολογίου», που προήλθε από τις διατυπώσεις που είδαν το φως στο «Συμβολικό και πραγματικό». Αυτό το πρόγραμμα εφαρμόστηκε σταδιακά σε εθνική κλίμακα, στο βαθμό που να υπάρχουν σήμερα μερικές χιλιάδες άτομα που χρησιμοποιούν αυτό που αναφέραμε παραπάνω σαν πρόγραμμα «εντατικής τήρησης ημερολογίου» σαν πυρήνα των προσωπικών τους τεχνικών ανάπτυξης. Η πρακτική της μεθόδου του «οίκου του διαλόγου» και του εξελισσόμενου προγράμματός του έγινε έτσι στην ουσία ο επίλογος του βιβλίου «Το συμβολικό και το πραγματικό».

Ένας κεντρικός παράγοντας του προγράμματος που περιγράφθηκε αρχικά στο κεφάλαιο 5 αυτού του βιβλίου ήταν ένα  ψ υ χ ο λ ο γ ι κ ό  β ι β λ ί ο  ε ρ γ α σ ί α ς.  Ενώ περιείχε χαρακτηριστικά που είναι συνδεδεμένα με την φύση των ημερολογίων, περιγράφθηκε εδώ βασικά σαν ένα ημερολόγιο χωρίς δομή. Το βιβλίο εργασίας επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί στις διάφορες σχέσεις που διαμόρφωναν τα τρία τμήματα του προγράμματος προσωπικής ανάπτυξης σε ομαδικά εργαστήρια, σε συναντήσεις ατόμου με άτομο, και στην μοναχικότητα του κάθε προσώπου. Εγώ ο ίδιος είχα χρησιμοποιήσει το ημερολόγιο προσωπικά και με τους πελάτες μου για πολλά χρόνια, και το είχα βρει ένα πολύ βοηθητικό εργαλείο. Αυτός ήταν ο βασικός λόγος που το συμπεριέλαβα στο πρόγραμμα.

Είχα ανακαλύψει ότι ένα ημερολόγιο ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο για να εργασθεί κανείς με το συμβολικό υλικό που προέρχεται από την μεγάλης έκτασης εμπειρία από όνειρα και εικόνες. Καθώς οι πιο βαθιές εμπειρίες του συμβολισμού κινούνται προς τα πιο θεμελιώδη επίπεδα της ψυχής, τείνουν να γίνουν όλο και πιο λεπτές και φευγαλέες. Γίνεται τότε ουσιαστικό το να έχουμε ένα μέσο για να τις καταγράφουμε και να εργαζόμαστε με αυτές.

Η καταγραφή των ονείρων είναι περιοχή της ψυχολογικής εργασίας, στην οποία η τήρηση ημερολογίου είναι μία προφανής ανάγκη. Ενώ πάντως εργαζόμουν επάνω στην τήρηση ημερολογίου με όνειρα και εμπειρίες από «εικόνες του ημίφωτος», οδηγήθηκα στο να ανακαλύψω ότι υπάρχει ένα ακόμη βήμα που μπορεί να γίνει. Η χρησιμοποίηση ημερολογίου δεν είναι ανάγκη να περιορισθεί σε παθητική καταγραφή με σωστή δομή και διαδικασίες, ένα ημερολόγιο μπορεί να χρησιμεύσει επίσης σαν ένα  ε ν ε ρ γ η τ ι κ ό  εργαλείο. Αυτή η ανακάλυψη, που προήλθε πρώτα από τη δουλειά μου με συμβολικό υλικό και αργότερα επεκτάθηκε σε όλα τα βασικά περιεχόμενα και διεργασίες της ανθρώπινης ύπαρξης, οδήγησε στην ανάπτυξη της «εντατικής τήρησης ημερολογίου» και της μεθόδου της «επανατροφοδότησης του ημερολογίου» στο πρόγραμμα του «οίκου του διαλόγου».

Η εκτεταμένη χρήση του ψυχολογικού «βιβλίου εργασίας» σαν δευτερεύον προϊόν της προσοχής που δόθηκε στο «Συμβολικό και το πραγματικό» μου έδωσε την δυνατότητα να κάνω δύο σπουδαίες νέες ανακαλύψεις όσον αφορά την χρησιμοποίησή του. Η πρώτη είχε σχέση με τους περιορισμούς που είναι έμφυτοι σε ένα ημερολόγιο χωρίς δομή. Η δεύτερη έδειχνε τον δρόμο προς εποικοδομητικά νέα βήματα που μπορούν να γίνουν για την ανάπτυξη ενός ημερολογίου, που η δομή του θα είχε τον δυναμικό παράγοντα μιας ζωντανής κίνησης «εμφυτευμένης» μέσα του. Ένα τέτοιο ημερολόγιο θα μπορούσε να παίξει έναν  ε ν ε ρ γ η τ ι κ ό  ρόλο στην ανάπτυξη του ατόμου.

Η πρώτη από αυτές τις ανακαλύψεις βασιζόταν στην παρατήρηση του γεγονότος ότι όταν το χωρίς δομή ημερολόγιο χρησιμοποιούταν από το ευρύ κοινό και δεν περιοριζόταν σε ανθρώπους που ήταν απασχολημένοι ενεργητικά με την κατευθυνόμενη ψυχοθεραπεία, η χρήση του έτεινε στο να μειώνει και να εξουδετερώνει τον εαυτό του. Βρήκα επίσης ότι με το πέρασμα του χρόνου πολλοί άνθρωποι έτειναν στο να επανέλθουν σε οποιαδήποτε πρότυπα αναλυτικής σκέψης είχαν συνηθίσει να ακολουθούν. Το μυαλό τους συνέχιζε την κυκλική πορεία του, με την μόνη διαφορά ότι τώρα κατέγραφαν τους κύκλους του σε ένα ημερολόγιο. Μερικές φορές αυτό επέτεινε ακόμη περισσότερο την κυκλικότητα των εμπειριών τους, όπως, για παράδειγμα, με την ενίσχυση της τάσης τους για αυτοανάλυση επ’ άπειρον, εάν αυτό τύχαινε να ήταν προηγουμένως το πρότυπο το οποίο ακολουθούσαν. Ήταν φανερό ότι από μόνο του το γεγονός της χρήσης ενός ημερολογίου χωρίς δομή δεν ήταν αρκετό. Συμπέρανα ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει μια συγκεκριμένη μεθοδολογία που να εμφυτεύεται απ’ ευθείας μέσα στην δομή του ημερολογίου και μέσα στις τεχνικές με τις οποίες μπορεί το ημερολόγιο να χρησιμοποιηθεί.

Η κατανόηση αυτού του γεγονότος έκανε σαφές ότι το κλειδί δεν βρίσκεται στην εργασία με ένα βιβλίο προγράμματος ή ένα ημερολόγιο, αλλά μάλλον στην απόκτηση μιας μ η  α ν α λ υ τ ι κ ή ς   μ ε θ ο δ ο λ ο γ ί α ς, που αντανακλά αρμονικά το δημιουργικό  é l a n  (:άλμα- ορμή) της ζωής, καθώς αυτή η ζωτική δύναμη κινείται στο βάθος της ατομικής ψυχής. Η βάση για μια τέτοια μεθοδολογία είχε ήδη τεθεί στο βιβλίο «Το συμβολικό και το πραγματικό», με την αντίληψη της  α ν α γ ω γ ή ς  της ψυχής, σε αντίθεση με την  α ν ά λ υ σ ή  της.  Το κύριο έργο μου, επομένως, βρισκόταν στο να κάνω το δεύτερο ουσιαστικό βήμα, δηλαδή να βρω τον τρόπο να ενσωματώσω αυτήν την μη-αναλυτική μέθοδο στην δομή ενός ημερολογίου. Έπρεπε να γίνει, όμως, με τέτοιο τρόπο, ώστε να δημιουργηθεί μία εσωτερική ώθηση και να ανασυρθούν παράγοντες αρκετά ισχυροί ώστε να υποστηρίζουν μία συνεχή διαδικασία ανάπτυξης. Όταν και αυτό το γεγονός επιτεύχθηκε, το αποτέλεσμα ήταν η «εντατική τήρηση ημερολογίου». Αυτό αντικατέστησε το «Ψυχολογικό βιβλίο εργασίας», όπως αυτό είχε περιγραφεί στο κεφάλαιο 5 του βιβλίου, και έθεσε την βάση για το πρόγραμμα του «Οίκου του διαλόγου».

Οι λεπτομέρειες αυτών των προχωρημένων εξελίξεων στις τεχνικές της προσωπικής ανάπτυξης περιγράφονται στο βιβλίο μου με θέμα το «εντατικό ημερολόγιο», που τώρα ετοιμάζεται. Οι κύριες, πάντως, αντιλήψεις και εργαλεία σκέψης που ήταν αναγκαία για να δημιουργήσουν το «εντατικό ημερολόγιο» και το όλο σχετικό πρόγραμμα είναι ήδη παρόντα στο «Συμβολικό και το πραγματικό». Η βάση, λοιπόν, για την θεμελιακή προσέγγιση στο πρόβλημα μπορεί να κατανοηθεί με την ανάγνωση αυτού του βιβλίου. Για να κατανοηθούν, όμως, πλήρως οι σχετικές ιδέες, ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει υπ’όψη του ότι το «Συμβολικό και το πραγματικό» είναι στην πραγματικότητα η κορύφωση μιας τριλογίας από βιβλία, που τυπώθηκαν ανάμεσα στο 1956 και το 1963. Τα τρία βιβλία είναι ανεξάρτητα μεταξύ τους, αλλά εκφράζουν επίσης μία εγγενή ενότητα, καθώς κινούνται προς έναν και μοναδικό σκοπό.

Το πρώτο βιβλίο, «Ο θάνατος και η αναγέννηση της ψυχολογίας», ερευνά την ιστορία της ψυχολογίας του βάθους, από τον Sigmund Freud μέσω του Otto Rank, με σκοπό να διατυπώσει τα τελικά συμπεράσματα, στα οποία έφθασαν αυτοί οι δάσκαλοι σαν κορύφωση του έργου της ζωής τους. Η μελέτη αυτή βασιζόταν στην σκέψη ότι οι καλά μελετημένες κρίσεις των τελευταίων τους χρόνων θα μπορούσαν να αποτελέσουν το σημείο εκκίνησης για μια ευρύτερη κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας. Έτρεφα την ελπίδα ότι μία νέα γενιά θα μπορούσε να ωφεληθεί από τα λάθη που είχαν αναπόφευκτα γίνει από την παλαιότερη γενιά των πρωτοπόρων. Γενικά, αυτή η ελπίδα επαληθεύτηκε. Το βιβλίο αυτό έχει οπωσδήποτε διευρύνει την προοπτική, μέσα στην οποία μπορούμε να κινηθούμε προς την κατεύθυνση του μέλλοντος. Ένα βασικό αποτέλεσμα εκείνης της μελέτης ήταν το να δείξει ότι, ενώ η ψυχολογία του βάθους ξεκίνησε με έναν υλιστικό ψυχιατρικό προσανατολισμό, η εμπειρία των πιο δημιουργικών ερευνητών της την έκανε να στραφεί προς την αντίθετη κατεύθυνση, και να κινείται προς το δημιουργικό και πνευματικό δυναμικό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Αυτή η αλλαγή κατεύθυνσης είναι αυτό που ονομάζουμε θάνατο και αναγέννηση της ψυχολογίας, και είναι αυτό που έχει γίνει η βάση για πολλές από τις τελευταίες εξελίξεις, που έχουν εμφανιστεί με το όνομα της  α ν θ ρ ω π ι σ τ ι κ ή ς  ψυχολογίας.

Το δεύτερο βιβλίο, που είναι και ο άξονας της τριλογίας, με τίτλο «Η ψυχολογία του βάθους και ο σύγχρονος άνθρωπος», χρησιμοποίησε την θεωρία της εξέλιξης των ειδών σαν βάση για την ανάπτυξη λειτουργικών αντιλήψεων, που ήθελαν να περιγράψουν τα βάθη του ανθρώπινου προσώπου, και συγχρόνως να δώσουν την δυνατότητα σε αυτά τα βάθη να ξεδιπλωθούν μέσα στις πιέσεις του σύγχρονου πολιτισμού. Η πυρηνική δομή μιας ανθρωπιστικής ψυχολογίας του βάθους περιέχεται σε αυτό το βιβλίο, το οποίο δημοσιεύθηκε το 1959 και έθεσε τις βάσεις για την ολοκληρωμένη σχέση ανάμεσα στην ενεργό εμπειρία της φανταστικής εικόνας και την προχωρημένη ανάπτυξη της ανθρώπινης συνείδησης. Με βάση την ερμηνεία του όσον αφορά την διαδικασία του σχηματισμού των εικόνων, το βιβλίο προχωράει σε μια περιγραφή δημιουργικής ανακάλυψης, όπως αυτή εμφανίζεται στην ζωή επιστημόνων και δημιουργικών καλλιτεχνών. Ίσως το πιο σημαντικό είναι ότι επέσυρε την προσοχή στο οργανικό έδαφος της πνευματικής ζωής του ανθρώπου, και στις μεθόδους με τις οποίες νέες σημαντικές εμπειρίες μπορούν να έρθουν στο φως στην σύγχρονη εποχή.

Με αυτές τις δύο μελέτες σαν βάση του, το «Συμβολικό και το πραγματικό» εστιάζεται στην συμβολική διάσταση της ανθρώπινης εμπειρίας. Εξετάζει τα σύμβολα όχι απλώς σαν ένα μέσο κοινωνικής επικοινωνίας, αλλά σαν οργανικές εκφράσεις της ίδιας της διαδικασίας της ζωής. Σημειώνοντας τους διαφορετικούς τύπους συμβόλων, ιδιαίτερα την διαφορά ανάμεσα στα στοιχειώδη και τα αναπαραστατικά σύμβολα, στρέφεται έπειτα στην βαθιά επαφή με το συμβολικό επίπεδο σαν μία κύρια πηγή ενέργειας για την αναζωογόνηση της προσωπικής εμπειρίας.

Πίσω από τη δύναμη που βρίσκεται σε λανθάνουσα κατάσταση μέσα στα σύμβολα, και η οποία αντιστοιχεί στο ψυχικό επίπεδο με την ενέργεια που περιέχεται στο φυσικό άτομο, υπάρχει επίσης η ξεχωριστή ιδιότητα της συμβολικής διαδικασίας, η οποία είναι ο φορέας της αυτο-ρυθμιζόμενης σοφίας της ζωής. Η εγγενής ικανότητα του σύμπαντος να θεραπεύει και να αναγεννά τον εαυτό του στα ατομικά του μέρη γίνεται προσιτή στον άνθρωπο μέσω της συμβολικής διάστασης. Η ιστορία της θρησκείας περιέχει άφθονα παραδείγματα αυτού του γεγονότος, αλλά επίσης μας διδάσκει ότι μία αναλυτική και διανοητική προσέγγιση των συμβόλων μπλοκάρει την ικανότητα των συμβόλων να μας δώσουν την ενέργεια και την καθοδήγησή τους. Για αυτόν τον λόγο, είναι αναγκαίο να προχωρήσουμε με έναν μη-αναλυτικό τρόπο, εάν θέλουμε να επωφεληθούμε από την διάσταση του βάθους.

Η κύρια ιδέα που βρίσκεται στο βάθος του «Συμβολικού και του πραγματικού» είναι το να δοθεί μία μη-αναλυτική προσέγγιση στη διάσταση του βάθους, έτσι ώστε να έρθουν στο φως και η ενέργεια και η ικανότητα καθοδήγησης που είναι έμφυτες στα στοιχειώδη σύμβολα. Αυτή είναι η ουσία της Σωκρατικής μεθόδου της αναγωγής αυτού, που βρίσκεται κρυμμένο κάτω από την επιφάνεια του ανθρώπινου προσώπου. Είναι η αρχή που βλέπει την μέθοδο της  α ν α γ ω γ ή ς  της ψυχής, που παρουσιάζεται εδώ, σε αντίθεση με την  α ν ά λ υ σ η  της ψυχής.

Η προσέγγιση της  α ν α γ ω γ ή ς  της ψυχής κατευθύνει την προσοχή μας σε εκείνα τα επίπεδα της ανθρώπινης εμπειρίας που δεν είναι άμεσα προσιτά στην προσωπική ή υποκειμενική μας συνείδηση. Δεν μας είναι συνειδητά, και σε αυτό το ποσοστό μπορούμε να πούμε ότι είναι μέρος του  α σ υ ν ε ί δ η τ ο υ.  Δεν αποτελούνται όμως, από υπολείμματα ή απωθήσεις περασμένων εμπειριών, αυτό που ο Freud ονόμασε τα  α σ υ ν ε ί δ η τ α  α π ω θ η μ έ ν α  π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α  και ο Jung ονόμασε π ρ ο σ ω π ι κ ό  α σ υ ν ε ί δ η τ ο, ούτε ανήκουν σε εκείνα τα μισο-συνειδητά επίπεδα που καθορίζουν την κοινωνική συμπεριφορά και σχηματίζουν τον χώρο του  δ ι α π ρ ο σ ω π ι κ ο ύ  στοιχείου.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος