>ANIMUS ΚΑΙ ANIMA – Δύο δοκίμια της Emma Yung

>Συνέχεια από :ΣΑΒΒΑΤΟ, 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Emma Yung : Η ANIMA ΣΑΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΗ ΥΠΑΡΞΗ

http://kourkouvelos.blogspot.com/2010/08/blog-post_29.html

Κάνοντας μιαν ανασκόπηση των όσων ειπώθηκαν γι’ αυτά τα στοιχειακά πλάσματα, βλέπουμε ότι γενικά έχουν τις ίδιες ιδιότητες και συμπεριφέρονται με παρόμοιους τρόπους. Επί πλέον, αυτές οι ιδιότητες και οι επιδράσεις που προκαλούν μπορούν πολύ καλά να παρομοιασθούν με αυτές της anima. Κ α ι  τ ο  π λ ά σ μ α  τ η ς  φ ύ σ η ς  κ α ι  η  a n i m a   α ν τ ι π ρ ο σ ω π ε ύ ο υ ν   τ η ν  α ρ χ ή  τ ο υ  έ ρ ω τ α,  τ ο   π ρ ώ τ ο   μ ε τ α δ ί δ ο ν τ α ς   κ ρ υ μ μ έ ν η  γ ν ώ σ η,  α κ ρ ι β ώ ς  ό π ω ς  η  δ ε ύ τ ε ρ η   μ ε τ α δ ί δ ε ι   π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς  σ χ ε τ ι κ ά  μ ε  τ α   π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α  τ ο υ α σ υ ν ε ι δ ή τ ο υ. Και οι δύο μορφές ασκούν σαγηνευτική επίδραση, και συχνά κατέχουν μια δύναμη τόσο ακατανίκητη, ώστε να προκαλή καταστρεπτικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα όταν μερικές προϋποθέσεις που επιδρούν στη σχέση ανάμεσα στο ανθρώπινο και στο στοιχειακό ον, ή ανάμεσα στο συνειδητό εγώ και την anima, μένουν ανεκπλήρωτες. Αυτή η αποτυχία είναι η αιτία που πολλοί θρύλοι τελειώνουν με τρόπο όχι ικανοποιητικό, δηλαδή με το σπάσιμο της σχέσης ή την αδυναμία δημιουργίας της. Από αυτό μπορούμε να δούμε ότι ένας τέτοιος δεσμός είναι ένα λεπτό ζήτημα, όπως είναι επίσης και η σχέση με την anima. Πραγματικά, ξέρουμε από πείρα ότι η anima προβάλλει ορισμένες απαιτήσεις από έναν άνδρα. Είναι ένας ψυχικός παράγοντας που επιμένει να λαμβάνεται υπ’ όψη, και όχι να παραμελήται, όπως είναι η τάση που επικρατεί γενικά, εφ’ όσον ένας άνδρας φυσικά αρέσκεται να ταυτίζη τον εαυτό του με το αρσενικό του στοιχείο.

Εντούτοις, το ζήτημα δεν είναι είτε να υποτάξη τον ανδρισμό του εντελώς στην υπηρεσία της Δέσποινας-Anima ή να τον χάση τελείως, αλλά μόνο να παραχωρήση έναν ορισμένο χώρο στο θηλυκό στοιχείο, που είναι επίσης ένα μέρος της ύπαρξής του. Αυτό το κάνει αναγνωρίζοντας και συνειδητοποιώντας τον έρωτα, την αρχή της σχέσης, που σημαίνει ότι όχι μόνο αποκτά συνείδηση του συναισθήματός του, αλλά επίσης ότι κάνει χρήση του, επειδή για να δημιουργηθή, και ιδιαίτερα για να διατηρηθή μια σχέση, ένας πολύτιμος κριτής, όπως είναι το συναίσθημα, είναι κάτι που δεν μπορούμε να το παραγνωρίσουμε. Ένας άνδρας από τη φύση του τείνει να σχετίζεται με αντικείμενα, με τη δουλειά του, ή με κάποιο άλλο πεδίο ενδιαφέροντος. Αλλά για τη γυναίκα αυτό που έχει σημασία είναι η προσωπική σχέση, και αυτό ισχύει επίσης και για την anima. Η τάση της είναι να εμπλέξη τον άνδρα σε τέτοιες σχέσεις – αλλά επίσης μπορεί να τον υπηρετήση δίνοντάς τους μορφή – δηλαδή, μπορεί να ενεργήση έτσι αφού το θηλυκό στοιχείο έχει ενσωματωθή στη συνείδηση. Όσο αυτό το στοιχείο δρα αυτόνομα, παραβλάπτει τις σχέσεις ή τις κάνει αδύνατες.

Οι έρευνες και οι ανακαλύψεις της ψυχολογίας του βάθους έχουν δείξει ότι για τους σύγχρονους ανθρώπους ή τουλάχιστον για πολλούς απ’ αυτούς ένας συμβιβασμός με το ασυνείδητο είναι κάτι ουσιαστικό. Για έναν άνδρα η σχέση με την anima έχει ιδιαίτερη σημασία˙ για μια γυναίκα, αυτή με τον animus. Αυτοί οι παράγοντες, χτίζοντας ένα είδος γέφυρας, πραγματοποιούν γενικά τη σύνδεση με το ασυνείδητο. Η anima κατά κανόνα προβάλλεται πρώτα πάνω σε μιαν αληθινή γυναίκα˙ αυτό μπορεί να οδηγήση τον άνδρα στο να έρθη σε μια σχέση μαζί της, που αλλοιώς θα την έβρισκε αδύνατη˙ από την άλλη μεριά, αυτό μπορεί να καταλήξη στην υπερβολική του εξάρτηση από αυτήν, με τα μοιραία αποτελέσματα που περιγράφτηκαν πιο πάνω.

Όσο υπάρχει μια τέτοια προβολή, είναι φυσικά δύσκολο για τον άνδρα να βρη κάποια σχέση με την εσωτερική anima, με τη δική του θηλυκότητα. Εντούτοις μορφές γυναικών που δεν μπορούν να ταυτισθούν με πραγματικά πρόσωπα, συχνά εμφανίζονται στα όνειρα. Εμφανίζονται συνήθως σαν «η ξένη», «η άγνωστη» ή «η γυναίκα με το πέπλο», ή, όπως στους θρύλους, παίρνουν τη μορφή όχι εξ ολοκλήρου ανθρώπινων πλασμάτων. Όνειρα αυτού του είδους συνήθως προκαλούν ισχυρή εντύπωση, και χρωματίζονται από το συναίσθημα˙ είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι αφορούν ένα εσωτερικό ψυχικό μέγεθος, με το οποίο πρέπει να εγκαθιδρυθή μια σχέση.

Στη λογοτεχνία υπάρχει μια αντίθεση ανάμεσα στον μεγάλο αριθμό μορφών σαν αυτές, με όλες τις επακόλουθες καταστάσεις και επιδράσεις, και τη σπανιότητα των περιπτώσεων, στις οποίες οι σχέσεις ανάμεσα σε άνδρες και σε τέτοια στοιχειακά πλάσματα έφθαναν σε ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Αυτό μπορεί να προέλθη από έλλειψη αρκετής συνειδητότητας μέσα στο ανθρώπινο όν. Είναι ουσιώδες στην εγκαθίδυση μιας σχέσης με το ασυνείδητο, το εγώ να είναι ισχυρό και αρκετά σαφώς καθορισμένο ώστε να αντισταθή στον κίνδυνο, που είναι πάντοτε παρών όταν έχουμε να κάνουμε με το ασυνείδητο, να καταβροχθισθή και να εξαφανισθή το εγώ από αυτό.⁸⁰ Ένα σαφώς καθορισμένο εγώ χρειάζεται επίσης για να διατηρήση τη μονιμότητα μιας σχέσης, επειδή, παρ’ όλο που οι ασυνείδητες μορφές θα ήθελαν να γίνουν δεκτές από τους ανθρώπους, δηλαδή να γίνουν αποδεκτές μέσα στη συνείδηση, είναι από τη φύση τους φευγαλέες, και εξαφανίζονται εύκολα πάλι. ( Όπως λέει η Urvasi: «Έφυγα σαν το πρώτο χάραμα… Είμαι σαν τον άνεμο δύσκολη να με πιάσης»).

Όμως η λύση αυτού του προβλήματος φαίνεται πως είναι ένα έργο ιδιαίτερα επείγον σήμερα, όπως μπορούν να βεβαιώσουν ψυχοθεραπευτές και ψυχολόγοι, και με τη μέθοδο που είναι γνωστή σαν ενεργητική φαντασία, ο Γιούνγκ υπέδειξε έναν τρόπο προσέγγισης σ’ αυτό.⁸¹ Η αντιπαράθεση και ο συμβιβασμός της εγωϊκής προσωπικότητας με αυτές τις μορφές του ασυνειδήτου, χρησιμεύουν από τη μια μεριά για να τις διαφοροποιήσουν από το εγώ, από την άλλη για να τις συσχετίσουν με αυτό, και έτσι επηρεάζονται και οι δύο πλευρές.

Ένα καλό και πολύ γοητευτικό παράδειγμα αυτού του θέματος βρίσκεται στη «Libussa», μιαν αρχικά τσέχικη ιστορία, που εκδόθηκε πρόσφατα από τον «Musaeus.⁸² Σε συντομία η ιστορία έχει ως εξής:

Μια νύμφη ενός δένδρου, βλέποντας την βελανιδιά της να κινδυνεύη, βρίσκει προστασία στο πρόσωπο ενός νέου και ευγενικού άρχοντα με το όνομα Krokus. Για τις υπηρεσίες του, του προτείνει να τον ανταμείψη με την εκπλήρωση μιας ευχής για φήμη και δόξα ίσως, ή για πλούτη, ή για ευτυχία στην αγάπη. Αλλά αυτός δεν διαλέγει τίποτε απ’ αυτά, εκφράζει όμως την επιθυμία «να αναπαυθή στη σκιά της βελανιδιάς από την κουραστική πορεία του πολέμου», και εκεί, από το στόμα της νύμφης να μάθη «μαθήματα σοφίας για να αποκρυπτογραφή τα μυστικά του μέλλοντος». Αυτή η ευχή γίνεται πραγματικότητα, και κάθε βράδυ στο μισοσκόταδο αυτή έρχεται σ’ αυτόν, και τριγυρίζουν μαζί στις γεμάτες καλαμιές όχθες μιας λίμνης. «Αυτή οδήγησε τον προσεκτικό μαθητή της», μας λέει ο μύθος, «μέσα στα μυστικά της Φύσης, του δίδαξε την προέλευση και την ουσία των πραγμάτων, τις φυσικές και τις μαγικές ιδιότητές τους, και έτσι μεταμόρφωσε τον αγροίκο πολεμιστή σε έναν στοχαστή, και έναν άνθρωπο με σοφία που αγκάλιασε όλον τον κόσμο. Σ τ ο ν
β α θ μ ό  π ο υ   η   ε υ α ι σ θ η σ ί α   κ α ι   τ ο   σ υ ν α ί σ θ η μ α  τ ο υ  ν έ ο υ
ά ν δ ρ α  ε ξ ε υ γ ε ν ί σ θ η κ α ν  α π ό  τ η  σ χ έ σ η  τ ο υ  μ ε  α υ τ ήν  τ η
ν ε ρ ά ι δ α,  η  ε ύ θ ρ α υ σ τ η, σ κ ι ώ δ η ς  μ ο ρ φ ή  τ η ς φ α ι ν ό τ α ν ν α
κ ε ρ δ ί ζ η  π ρ ό σ θ ε τ η  σ τ ε ρ ε ό τ η τ α   κ α ι   ο υ σ ί α. Το στήθος της γέμιζε ζεστασιά και ζωή, τα καστανά της μάτια έλαμπαν σαν τη φωτιά, και, μαζί με αυτήν την πλευρά της γυναίκας, φαινόταν επίσης να αποκτά τα αισθήματα μιας δροσερής, παρθενικής φύσης».

Εδώ έχουμε μιαν εξαιρετικά επιτυχημένη περιγραφή των επιδράσεων και αντεπιδράσεων που ξεπηδούν από μια σχέση με τη μορφή της anima. Αυτή γίνεται πιο πραγματική και πιο ζωντανή, ενώ το συναίσθημα του άνδρα υφίσταται μια διαφοροποίηση, και αυτός διδάσκεται, επίσης, πώς να γίνη «ένας στοχαστής και ένας άνδρας με σοφία που αγκαλιάζει όλον τον κόσμο», αποκτώντας μ’ αυτόν τον τρόπο τη δόξα. Η ιστορία καταλήγει σε ένα φυσικό συμπέρασμα˙⁸³αφού έζησαν μαζί για πολύν καιρό, η νύμφη μια μέρα αποχαιρετά τον άνδρα της, προβλέποντας ότι το τέλος της βελανιδιάς της δεν μπορεί να αποτραπή. Έπειτα το δένδρο χτυπιέται από έναν κεραυνό, και αυτή, που η ζωή της έχει παραμείνει δεμένη με αυτό, παρά την ανθρώπινη ιδιότητά της, χάνεται για πάντα.

Μια σημαντική και, πιστεύω , μοναδική σχέση με την anima ανακαλύφθηκε από τον William Sharp⁸⁴, τον Άγγλο συγγραφέα που έχω ήδη αναφέρει. Σύμφωνα με επιθυμία του έμπορου πατέρα του σπούδασε πρώτα νομική, αλλά φάνηκε πως αυτό δεν του ταίριαζε. Έπειτα πέρασε τρία χρόνια, εξίσου ανεπιτυχή, σε έναν τραπεζικό οίκο του Λονδίνου. Αφού παραιτήθηκε από αυτήν τη θέση στράφηκε στην τέχνη και τη λογοτεχνική κριτική, και επίσης δημοσίευσε μερικά ποιήματα. Αυτές οι ασχολίες τον έφεραν σε επαφή με τους λογοτεχνικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους του Λονδίνου, και έγινε στενός φίλος με τον Dante Gabriel Rosetti. Στη βιογραφία από την οποίαν παίρνουμε αυτό το υλικό – γραμμένη από τη γυναίκα του, που ήταν επίσης εξαδέλφη του – λέγεται ότι του προσφέρθηκαν επανειλημμένα πανεπιστημιακές διδασκαλικές θέσεις, που δεν μπορούσε να τις δεχθή εξ αιτίας της υγείας του. Εκτός από τη διανοητική και την κριτική πλευρά, είχε επίσης μιαν έντονη ζωή από όνειρα και φαντασιώσεις, που τα ονόμαζε «η πράσινη ζωή», επειδή συνδέονταν τόσο στενά με τη φύση, για την οποίαν έτρεφε μεγάλη αγάπη. Αυτή η πλευρά του χαρακτήρα του βρήκε την πλήρωσή της κατά τη διάρκεια των ετήσιων ταξιδιών του στη θάλασσα, και κυρίως στη Σκωτία. Στην παιδική του ηλικία μια Σκωτσέζα παραμάνα τον είχε εξοικειώσει με τους Γαλατικούς θρύλους, και η Σκωτία ήταν γι’ αυτόν ένας οίκος της ψυχής. Κατά τη διάρκεια μιας παραμονής του εκεί άρχισε να γράφη ένα Κελτικό μυθιστόρημα με τον τίτλο Pharais, και συνειδητοποίησε, καθώς έγραφε, την κυριαρχία του θηλυκού στοιχείου σ’ αυτό και το πόσο το βιβλίο ώφειλε την αρχή του στην υποκειμενική θηλυκή πλευρά της φύσης του. Συνεπώς αποφάσισε να το δημοσιεύση με το όνομα Fiona Macleod, που του ήρθε «έτοιμο» στο μυαλό˙ στη συνέχεια έγραψε μια σειρά άλλων βιβλίων με αυτό το ψευδώνυμο, που αποδίδουν ζωηρά τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της Σκωτίας και των κατοίκων της. Εξ αιτίας της αφύπνισης ενός νέου ενδιαφέροντος για τα Κελτικά πράγματα μέσα σε μια ομάδα συγγραφέων αυτής της περιόδου, αυτά τα βιβλία είχαν μεγάλη απήχηση. Σύμφωνα με τον William Butler Yeats, ανάμεσα στις νέες φωνές καμμιά δεν ξεχώρισε περισσότερο από τη μυστηριώδη και ιδιαίτερα σημαντική φωνή που αποκαλύπτει τον εαυτό της στις ιστορίες της Fiona Macleod, που φαινόταν να μεταμορφώνεται ή ίδια στις φωνές αυτών των απλών ανθρώπων και των στοιχειακών πλασμάτων – όχι μόνο με την παρατήρησή τους, αλλά με τη φυσική ταύτιση μαζί τους. Η τέχνη αυτών των ιστοριών, λέει ο Yeats, ήταν εκείνου του είδους που βασίζεται στην αποκάλυψη˙ είχε σχέση με τα αόρατα, άπιαστα πράγματα. Όταν ρωτήθηκε γιατί έγραφε με ένα γυναικείο όνομα, ο Sharp απάντησε: «Μπορώ να γράφω μέσα από την καρδιά μου με έναν τρόπο που δεν θα το μπορούσα σαν William Sharp… Αυτή η αίσθηση της ενότητας με τη φύση που σε απορροφά, αυτή η κ ο σ μ ι κ ή έ κ σ τ α σ η και ο ενθουσιασμός, αυτό το ταξίδι στα ακραία σύνορα του κοινού κόσμου, όλα αυτά είναι τόσο διεγερμένα από το ρομαντικό στοιχείο της ζωής, ώστε δεν μπορούσα να εκφραστώ με τον εξωτερικό μου εαυτό…»⁸⁵ Κράτησε μυστική την ταύτισή του με την Fiona Macleod, και για πολύν καιρό ούτε οι φίλοι του δεν την ήξεραν˙ ο William Sharp είχε τη δική του αλληλογραφία, και η Fiona Macleod διατηρούσε μια ξεχωριστή με τους αναγνώστες της. Στη γυναίκα του έγραφε: «Όλο και πιο απόλυτα, κατά μιαν έννοια, ο W.S. και η F.M. γίνονται δύο πρόσωπα, συχνά παντρεμένα νοητά και μιας φύσης, αλλά και συχνά απόλυτα ξεχωρισμένα˙»⁸⁶ και υπέγραφε αυτό το γράμμα σαν «Wilfion» (σύντμηση των William και Fiona). Μερικές φορές, επίσης, στα γενέθλιά του αντάλλασσε γράμματα με τη Fiona, στα οποία αυτός της εξέφραζε την ευγνωμοσύνη του και αυτή του έδινε συμβουλές.

Εδώ έχουμε μια περίπτωση όπου η εσωτερική anima αποκτάει έναν σπάνιο βαθμό πραγματικότητας. Ίσως αυτό οφειλόταν σε μιαν ιδιαίτερη προδιάθεση εκ μέρους του William Sharp˙ κατ’ αρχήν, πάντως, συμπίπτει με αυτό που εννοούμε όταν μιλάμε για σχέση με την anima ή για αφομοίωσή της – που, σε έναν ορισμένο βαθμό, είναι σίγουρα δυνατή σε όλους τους άνδρες.

Γιατί η αφομοίωση της anima, του θηλυκού στοιχείου, μέσα στη συνειδητή προσωπικότητα ενός άνδρα, είναι μέρος της διαδικασίας της εξατομίκευσης. Σχετικά με αυτό, πάντως, ένα σημείο ιδιαίτερης σημασίας πρέπει να ληφθή υπ’ όψη, επειδή το θηλυκό στοιχείο που πρέπει να γίνη ένα οργανικό στοιχείο της προσωπικότητας είναι μόνο ένα κομμάτι της anima, δηλαδή η προσωπική όψη της. Η anima αντιπροσωπεύει επίσης το αρχέτυπο της γυναικείας φύσης που είναι υ π ε ρ π ρ ο σ ω π ι κ ή, και επομένως δεν μπορεί να αφομοιωθή.

Πίσω από τα στοιχειακά πλάσματα της μελέτης μας βρίσκονται, όπως είδαμε, οι θεϊκές μορφές της Κυβέλης και της Αφροδίτης – σε τελευταία ανάλυση, της θεάς-Φύσης. Αυτό το αρχετυπικό υπόβαθρο εξηγεί την ακαταμάχητη δύναμη που μπορεί να προέλθη από μιαν τέτοια μορφή της anima˙ γιατί αν κανείς αντιμετωπίζη σ’ αυτήν τη Φύση την ίδια, τότε είναι κατανοητό το ότι ένας άνδρας μπορεί να καταβληθή και να πέση κάτω από τη δύναμή της. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα όταν δεν έχει γίνει διαφοροποίηση ανάμεσα στις αρχετυπικές και τις προσωπικές μορφές της anima.Πραγματικά, η σύγχυση αυτών των δύο όψεων είναι που δίνει στην anima την ανώτερη δύναμή της, και γι’ αυτό είναι υψίστης σημασίας η διάκριση ανάμεσα σ’ αυτό που ανήκει στο προσωπικό και σ’ αυτό που ανήκει στο υπερπροσωπικό. Αυτός ο διαχωρισμός παρουσιάζεται μερικές φορές στα όνειρα και στις φαντασιώσεις με τον θάνατο της υπερπροσωπικής μορφής της anima. Έχω υπ’ όψη μου μια φαντασίωση, στην οποίαν αυτή υψώνεται στον ουρανό, και η συνηθισμένη γυναίκα μένει πίσω˙ στο «Όνειρο του Πολύφιλου», που έχει ήδη αναφερθή, το όνειρο κλείνει με τη διάλυση της νύμφης Polia «σε λεπτόν αέρα, σαν μιαν ουράνια μορφή».⁸⁷

Ο C.G.Jung αναφέρει το όνειρο ενός άνδρα, στο οποίο μια θηλυκή μορφή με μέγεθος μεγαλύτερο από το φυσικό και με καλλυμένο πρόσωπο στέκεται μέσα σε μιαν εκκλησία – στη θέση του βωμού. Πραγματικά, σαν τις Πλατωνικές ιδέες, το αρχέτυπο της anima είναι υπερανθρώπινης φύσης, και κατοικεί σε έναν ουράνιο τόπο. Αν και διακεκριμένη από τα προσωπικά, θηλυκά στοιχεία της ψυχής, είναι εντούτοις η πρωταρχική εικόνα που βρίσκεται πίσω από αυτά και τα διαμορφώνει καθ’ ομοίωσή της. Σαν Μεγάλη Μητέρα και θεά του έρωτα, σαν «Κυρία» ή με οποιοδήποτε άλλο όνομα μπορούμε να την ονομάσουμε, η anima στην αρχετυπική μορφή της πρέπει να αντιμετωπισθή με λατρευτική διάθεση. Από την άλλη μεριά, ένας άνδρας πρέπει να έρθη σε συμβιβασμό με την προσωπική του anima, τη θηλυκότητα που ανήκει σ’ αυτόν, που τον συνοδεύει και τον συμπληρώνει, αλλά που δεν πρέπει να αφεθή να τον κυριέψη.

Επιχειρώντας, όπως έκανα σ’ αυτήν τη μελέτη, να παρουσιάσω την anima σαν στοιχειακό όν, άφησα έξω τις υψηλότερες μορφές με τις οποίες εκδηλώνεται, όπως, για παράδειγμα, η Σοφία. Αυτό έγινε επειδή μου φάνηκε σημαντικό να τονίσω τη φυσική πλευρά, που τόσο χαρακτηριστικά ανήκει στην ουσία του θηλυκού όντος.

Όταν η anima αναγνωρίζεται και αφομοιώνεται, συμβαίνει μια αλλαγή στάσης απέναντι στο θηλυκό στοιχείο γενικά. Αυτή η νέα εκτίμηση του θηλυκού στοιχείου φέρνει μαζί της μιαν ανάλογη λατρεία για την φύση επίσης, ενώ η διανοητική οπτική γωνία που κυριαρχεί σε μιαν εποχή επιστήμης και τεχνολογίας οδηγεί στη χρήση και ακόμη την κατάχρηση της φύσης μάλλον, παρά στη λατρεία της. Ευτυχώς, μπορούν να παρατηρηθούν σήμερα σημάδια που δείχνουν προς την τελευταία κατεύθυνση. Περισσότερο σπουδαίο και ιδιαίτερης σημασίας από αυτά είναι πιθανόν το νέο δόγμα της «Αναλήψεως της Μαρίας» και της ανακήρυξής της σαν Κυρίας της δημιουργίας. Στον καιρό μας, που τέτοιες απειλητικές δυνάμεις διάσπασης βρίσκονται σε δράση, διαχωρίζοντας λαούς, ανθρώπους και άτομα, είναι χωρίς αμφιβολία απαραίτητο αυτές οι δυνάμεις που ενώνουν και συγκρατούν μαζί, να γίνουν αποτελεσματικές˙ επειδή η ζωή έχει σαν θεμέλιο την αρμονική αλληλεπίδραση των αρσενικών και των θηλυκών δυνάμεων, μέσα στο άτομο όσο και έξω απ’ αυτό. Το να ενώση αυτά τα αντίθετα σε ένα είναι ένα από τα σημαντικώτερα έργα της σύγχρονης ψυχοθεραπείας.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
80. C.G.Jung «Οι σχέσεις ανάμεσα στο εγώ και στο ασυνείδητο», στο έργο «Δύο άρθρα για την αναλυτική ψυχολογία». Σειρά Bollingen αρ.20. Νέα Υόρκη, Pantheon Press, και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ιάμβλιχος
81. Jung και Kerėnyi: “Δοκίμια πάνω σε μια γνώση της μυθολογίας», αναφερθέν έργο, σε. 228 κ.ε.
82. J.K.Musaeus: Volksmärchen der Deutschen (Λαϊκά Παραμύθια των Γερμανών), τόμος 2, στο: Märchen der Weltliteratur, αναφερθέν έργο.
83. Η ιστορία περιγράφει επίσης την τύχη των τριών θυγατέρων του ζευγαριού, με την οποία δεν θα ασχοληθώ εδώ.
84. William Sharp (Fiona Macleod): Αφιέρωμα στη μνήμη του William Sharp από τη σύζυγό του Elisabeth.
85. και 86. στο ίδιο, σελ. 227 και 285 αντίστοιχα.
87. Βλέπε της Linda Fierz-David: «Το όνειρο του Πολύφιλου», αναφερθέν έργο, σελ.210.

                                          Τ Ε Λ Ο Σ

Αμέθυστος

Advertisements

>ANIMUS ΚΑΙ ANIMA – Δύο δοκίμια της Emma Yung

>Συνέχεια από : ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 5 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Emma Yung : Η ANIMA ΣΑΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΗ ΥΠΑΡΞΗ

Ένα άλλο σπουδαίο έργο που πρέπει να το αναφέρουμε εδώ είναι «Ο Παράδεισος της Βασίλισσας-Σίβυλλας» του Antoine de la Sale.⁶³ Σώθηκε σε δύο χειρόγραφα του 15ου αιώνα και τυπώθηκε το 1521. Αυτός ο «Παράδεισος», σύμφωνα με μιαν ιταλική παράδοση, βρίσκεται στο «Βουνό της Σίβυλλας» (Monte della Sibilla), τα Απένινα. Ο συγγραφέας, που είχε επισκεφθή το μέρος, δίνει μια περιγραφή του και των παραδόσεων που συνδέονται μαζί του. Μια σπηλιά στο βουνό υποτίθεται ότι είναι η είσοδος στο παλάτι της Βασίλισσας-Σίβυλλας, και το βασίλειό της αντιστοιχεί ακριβώς στο Venusberg. Ο θρύλος μοιάζει μ’ αυτόν του Tanhäser, μόνο που εδώ, στον ιππότη που μετανοεί δίνεται υπόσχεση άμεσης άφεσης των αμαρτιών του. Εντούτοις, ο κύριός του τον οδηγεί στο να πιστέψη ότι ο Πάπας τον εξαπατά, και στην πραγματικότητα έχει την πρόθεση να τους φυλακίση, κι έτσι γυρίζουν και οι δυό στον Παράδεισο της Σίβυλλας.

Το ότι στην ιστορία η βασίλισσα και οι ακόλουθές της έπρεπε να αποσυρθούν κάθε Παρασκευή τα μεσάνυχτα στα δωμάτιά τους για εικοσιτέσσερις ώρες και να πάρουν τη μορφή φιδιών είναι ένα χαρακτηριστικό στοιχείο που μας είναι ήδη γνωστό απ’ τον θρύλο της Melusine. Λυπάμαι που ο χώρος που έχω στη διάθεσή μου δεν μου επιτρέπει να συζητήσω σχετικά μ’ αυτό πιο εκτεταμένα. Εντούτοις είναι ενδιαφέρον από την άποψη όσων έχουν ήδη ειπωθή να παρατηρήσουμε ότι σ’ αυτήν την παράδοση το Venusberg ( βουνό της Αφροδίτης) και το βουνό της Σίβυλλας είναι ταυτόσημα. Σύμφωνα με τον Desonay, η Σίβυλλα στην οποία γίνεται αναφορά είναι η Κυμαία Σίβυλλα, που αποκάλυψε στον Αινεία τον δρόμο για τον Κάτω Κόσμο, εξηγώντας πού θα μπορούσε να βρη το χρυσό κλειδί που θα άνοιγε την είσοδό του.⁶⁴ Αυτή υποτίθεται ότι βρισκόταν σε μια σπηλιά κοντά στη λίμνη Avernus, όπου υπάρχει ένα σπήλαιο που λέγεται ότι ανήκει στη Σίβυλλα. Προφανώς η παράδοση έχει συνδυασθή με αυτήν του σπηλαίου του Monte della Sibylla, που είναι επίσης κοντά σε μια λίμνη, και υπήρχε η πίστη ότι οδηγεί στον Παράδεισο της Βασίλισσας-Σίβυλλας.⁶⁵

Αλλά υπάρχει κάτι ακόμη περισσότερο: Ο Desonay⁶⁶ συμπεραίνει ότι πιθανόν αυτό το σπήλαιο να ήταν κάποτε αφιερωμένο στην Κυβέλη (Cybele), τη μητέρα των θεών, που η λατρεία της εισήχθηκε το 204π.Χ. στην Ρώμη σαν αποτέλεσμα ενός αποφθέγματος στα Σιβυλλικά βιβλία, και στη συνέχεια εξαπλώθηκε ως τη Β. Ιταλία και τη Γαλατία.⁶⁷ Σαν δωρήτρια της ζωής και θεά της γονιμότητας, η Κυβέλη κυριαρχούσε στα νερά˙ σαν Μητέρα των Βουνών και Κυρία των Ζώων (Ποτνία Θηρών), αγαπούσε και κυβερνούσε όλα όσα ήταν άγρια στη φύση. Αυτή έδινε το χάρισμα της προφητείας, αλλά επίσης προκαλούσε και την τρέλλα, και η οργιαστική λατρεία της είχε σχέση με αυτήν του Διονύσου.⁶⁸ Είναι γνωστή σε μας σαν μητέρα του Άττι, αλλά το να προχωρήσουμε τώρα περισσότερο στην ανάλυση αυτού του μύθου θα μας οδηγούσε πολύ μακριά. Θέλω μόνο να θυμίσω ότι μέρος της λατρείας αυτής της θεάς ήταν ο ευνουχισμός των ιερέων. Όπως έχουμε δει, κι αυτοί που κρατούνταν αιχμάλωτοι στο βασίλειο των νεραϊδών⁶⁹ δοκίμαζαν το ισοδύναμο του ευνουχισμού, χάνοντας τον ανδρισμό τους και γινόμενοι θηλυπρεπείς και μαλακοί. Η μεγάλη διαφορά. όμως είναι ότι ενώ αυτοί υ π έ κ υ ψ α ν στον πειρασμό και υ π ο τ ά χ θ η κ α ν με τη γυναικεία μαγεία, οι ιερείς της Κυβέλης π ρ ό σ φ ε ρ α ν μια θυσία στη θεά.

Ο χαρακτήρας της θεάς Κυβέλης μπορεί να συγκριθή αναμφισβήτα μ’ αυτόν της «Βασίλισσας Σίβυλλας», έστω κι αν η υπόθεση του Desonay δεν ενισχύεται από αρχαιολογικά ευρήματα.

Ο Παράδεισος της Σίβυλλας περιέχει σχεδόν όλα τα χαρακτηριστικά που παρατηρήθηκαν προηγουμένως στις διάφορες ιστορίες για κοπέλλες-κύκνους, γοργόνες και νεράιδες. Το ότι ένα σύμπλεγμα ιδεών όπως αυτό έχει παρατηρηθή σε όλον τον κόσμο από τους προϊστορικούς χρόνους, επανερχόμενο πάντα με τον ίδιον συνδυασμό ή αλλιώς, παραμένοντας απλώς αμετάβλητο, δείχνει καθαρά ότι το υλικό με το οποίο ασχολούμαστε είναι βασικά αρχετυπικό.

Η  Μ ε γ ά λ η  Μ η τ έ ρ α, η  Π ρ ο φ ή τ ι σ σ α  και η  θ ε ά  του  Έ ρ ω τ α  είναι όλες πρωτογενείς μορφές θηλυκότητας, και επομένως, μορφές επίσης του αρχέτυπου της anima.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Kerenyi,⁷⁰ η Κυβέλη και η Αφροδίτη είναι σε τελευταία ανάλυση μια και η αυτή μορφή, και μπορούν και οι δυό να ταυτιστούν με τη μεγάλη θεά της φύσης. Δική της επίσης είναι η θετική μορφή που απαντάται στα στοιχειακά πλάσματα που περιγράψαμε πιο πάνω, και στους θρύλους που συνδέονται μ’ αυτά, η ίδια μορφή που τα χαρακτηριστικά της μοιράζεται επίσης η anima.

Αλλά οι κοπέλλες-πουλιά και οι γοργόνες δεν είναι οι μόνες μορφές στις οποίες εμφανίζεται η στοιχειακή θηλυκή φύση. Η Melusine βρίζεται από τον άνδρα της επειδή είναι ένα «ερπετό», και αυτή η μορφή μπορεί να ενσαρκώση επίσης το πρωτογενές θηλυκό στοιχείο. Συμβολίζει μιαν πιο πρωτόγονη και χθόνια θηλυκότητα απ’ ό,τι, για παράδειγμα, το ψάρι, και περισσότερο βέβαια πρωτόγονη απ’ το πουλί, ενώ την ίδια στιγμή η εξυπνάδα, ακόμη και η σοφία, ανήκουν σ’ αυτό το σύμβολο. Το ερπετό είναι επιπλέον και επικίνδυνο. Το δάγκωμά του είναι δηλητηριώδες και το αγκάλιασμά του πνίγει,⁷¹ αλλά όλοι ξέρουν ότι, παρ’ όλο αυτό το επικίνδυνο στοιχείο, η επίδραση που ασκεί είναι σαγηνευτική.

Εμφανιζόμενος σε αναρίθμητους θρύλους και παραμύθια, ο ρόλος του ερπετού δεν είναι πάντα καθαρά θηλυκός. Στα σύγχρονα όνειρα και εικόνες της φαντασίας, τόσο ανδρών όσο και γυναικών, συχνά αντιπροσωπεύει την προ-ανθρώπινη και αδιαφοροποίητη libido μάλλον, παρά ένα συστατικό στοιχείο της ψυχής που είναι συνειδητό ή ικανό να γίνη συνειδητό.⁷²

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν οπωσδήποτε περιπτώσεις που το ερπετό έχει σαφώς έναν χαρακτήρα της anima. Αναφερόμενος στις ψυχολογικές πλευρές της μορφής της Κόρης,⁷³ ο Jung μιλάει για το όνειρο ενός νέου, που ήταν σχετικό με ένα θηλυκό φίδι, το οποίο συμπεριφερόταν «τρυφερά και υποτακτικά» και του μιλούσε με ανθρώπινη φωνή. Ένας άλλος άνδρας, που μερικές φορές βλέπει ένα τυλιγμένο φίδι στον κήπο του, λέει ότι αισθάνεται πως τον κοιτάζει με παράξενα ανθρώπινα μάτια, σαν να ήθελε να δημιουργήση κάποια σχέση μαζί του.

Το πνεύμα της φύσης εμφανίζεται επίσης σαν φίδι ή σαν ένα «χρυσοπράσινο τριπλό φιδάκι» στην ιστορία της «Χρυσής κούπας» του E. T. A. Hoffmann.⁷⁴ Εδώ το μικρό φίδι, που κοιτάζει τον ήρωα της ιστορίας με «ανέκφραστη λαχτάρα», μεταμορφώνεται στην Serpantina, μια πραγματική μορφή anima που κατέχει τη χρυσή κούπα. Η κούπα είναι ένα δοχείο, στο οποίο καθρεφτίζεται « η υπέροχη χώρα της Ατλαντίδας», και αυτή η χώρα, η βυθισμένη στη θάλασσα, αντιπροσωπεύει το ασυνείδητο. Επιτρέποντας στον ήρωα να δη τέτοιες εικόνες, η Serpantina επιτελεί μια χαρακτηριστική λειτουργία της anima, και, εκτός απ’ αυτό, τον βοηθάει να αποκρυπτογραφήση μιαν αινιγματική επιγραφή που βρέθηκε πάνω σ’ ένα σμαραγδένιο, πράσινο φύλλο, που δεν είναι δύσκολο να το αναγνωρίσουμε σαν ένα φύλλο από το βιβλίο της φύσης.

Όποτε εμφανίζεται η anima σαν ένα αρπακτικό ζώο, όπως συμβαίνει συχνά σε όνειρα και εικόνες της φαντασίας, είναι το επικίνδυνο στοιχείο της που τονίζεται. Ένας άνδρας μπορεί να ονειρευθή π.χ., ότι μια λέαινα που ξέφυγε απ’ το κλουβί της τον πλησιάζει και κάνει κύκλους γύρω του καλοπιάνοντάς τον. Μεταμορφώνεται έπειτα σε γυναίκα, γίνεται απειλητική και θέλει να τον κατασπαράξη. Τίγρεις, πάνθηρες, λεοπαρδάλεις και γενικώς αρπακτικά ζώα εμφανίζονται σ’ αυτού του είδους τα όνειρα. Στην Κίνα, η θηλυκή αλεπού παίζει έναν σπουδαίο ρόλο˙ της αρέσει να εμφανίζεται σαν μια όμορφη κοπέλλα, αλλ’ η ουρά της μπορεί να αναγνωρισθή. Υπάρχει συχνά κάτι φασματικό επάνω της, και θεωρείται σαν ενσάρκωση του πνεύματος ενός νεκρού. Και οι γυναίκες έχουν παρόμοια όνειρα, αλλά στην περίπτωσή τους το ζώο, σαν θηλυκό, αντιπροσωπεύει τη σκιά ή την πρωτόγονη θηλυκότητα της ονειρευομένης.

Στη νεώτερη λογοτεχνία, η μορφή της Αντινέας στο μυθιστόρημα του Benoit «L’ Atlantide»⁷⁵ αποκαλύπτει εντυπωσιακώτατα και τις δυό πλευρές, του ερπετού και του αρπακτικού ζώου, της στοιχειακής anima.

Σαγηνεύοντας όλους τους άνδρες που έρχονται προς αυτήν με την ομορφιά της Αφροδίτης, τη σοφία του ερπετού, και την αγριότητα του σαρκοφάγου ζώου, εξασκεί ακατανίκητη μαγεία επάνω τους και, χωρίς εξαίρεση, όλοι αυτοί καταστρέφονται. Τα βαλσαμωμένα τους σώματα χρησιμοποιούνται μετά για να στολίσουν ένα μαυσωλείο, χτισμένο ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό. Η Αντινέα ισχυρίζεται ότι έχει προέλθει απ’ τη χαμένη Ατλαντίδα, κι ότι κατάγεται απ’ τον Ποσειδώνα˙ γι’ αυτό, σαν την Morgan la Fėe (Fata Morgana) και την Αφροδίτη, είναι θαλασσογεννημένη. Είναι μια καθαρά καταστρεπτική εικόνα της anima˙ αυτοί τους οποίους προσελκύει χάνουν όλη την ανδρική τους δύναμη και αξία, και στο τέλος πεθαίνουν.

Όπως μπορούμε να δούμε απ’ αυτά τα παραδείγματα, η υποταγή στη δύναμη της anima έχει πάντα το ίδιο μοιραίο αποτέλεσμα, και μπορεί κατά κάποιον τρόπο να συγκριθή με τον ευνουχισμό των ιερέων της Κυβέλης.

Το ότι η Αντινέα εξηγεί την κακόβουλη συμπεριφορά της σαν εκδίκηση εναντίον του άνδρα, που για αιώνες εκμεταλλεύτηκε και καταπίεσε τη γυναίκα, έχει σημασία απ’ την πλευρά της ψυχολογίας. Στον βαθμό που ενσαρκώνει την αρνητική αρχετυπική θηλυκότητα, θα πρέπη να είναι η θηλυκή αρχή που παίρνει την εκδίκησή της για την υποτίμηση στην οποία είχε καταδικασθή.

Όταν, όπως συμβαίνει σε τόσο πολλούς θρύλους, ένα στοιχειακό πλάσμα επιζητή να ενωθή με ένα ανθρώπινο ον και ν’ αγαπηθή απ’ αυτό για ν’ αποκτήση μια ψυχή, αυτό μπορεί μόνο να σημαίνει, ότι κάποιο ασυνείδητο και μη αναπτυγμένο συστατικό της προσωπικότητας ζητάει να ενωθή με την προσωπικότητα, και να πλουτισθή έτσι με μιαν ψυχή. Αυτός ο αγώνας εκφράζεται με τον ίδιον τρόπο στα όνειρα, και ο C. G. Jung δίνει ένα παράδειγμα αυτού του είδους ονείρου:⁷⁶

Ένας νέος άνδρας ονειρεύεται ότι ένα λευκό πουλί πετάει μέσα απ’ το παράθυρο στο δωμάτιό του. Μεταμορφώνεται σ’ ένα μικρό κορίτσι περίπου επτά ετών, που, αφού κουρνιάζει επάνω στο τραπέζι δίπλα του, γίνεται πάλι πουλί, αλλά μιλάει ακόμη με ανθρώπινη φωνή.

Αυτό δείχνει ότι ένα θηλυκό πλάσμα θέλει να γίνη δεκτό στο σπίτι του ονειρευόμενου˙ αλλά είναι ακόμη παιδί, δηλαδή μη αναπτυγμένο˙ αυτό εκφράζεται επίσης απ’ το γεγονός ότι ξαναγίνεται πουλί. Είναι μια πρώτη, καθαρή εμφάνιση της μορφής της anima, που αναδύεται ως το κατώφλι της συνείδησης, αλλά για την ώρα κατά το ήμισυ μόνον ανθρώπινη.

Επειδή το ασυνείδητο έχει όχι μόνον την τάση να επιμένη στην πρωτογενή του κατάσταση, αλλά να καταπίνη και να εξαφανίζη ό,τι έχει γίνει συνειδητό,⁷⁷ δείχνει επίσης σαφή σημεία δραστηριότητας προς την αντίθετη κατεύθυνση. Υπάρχουν περιεχόμενα του ασυνειδήτου που αγωνίζονται να γίνουν συνειδητά, και, σαν τα πνεύματα, εκδικούνται αν δεν τα λάβουμε υπ’ όψη μας. Η ώθηση προς την αύξηση της συνειδητότητας προέρχεται προφανώς απ’ τα αρχέτυπα, σαν να υπήρχε, ας πούμε, ένα ένστικτο που τείνει προς αυτόν τον στόχο. Αλλ’ η προέλευση μιας τέτοιας παρώθησης ή η φύση της δύναμης που μας κινεί, μας είναι άγνωστα. Ανήκουν στα κρυμμένα μυστικά της ψυχής και της ζωής.

Η ώθηση προς αύξηση της συνειδητότητας εκφράζεται στο υλικό που συζητήσαμε πιο πάνω με την επιθυμία ενός πλάσματος, δεμένου ακόμη με τη φύση και μισο-ανθρώπινου, να πλησιάση ένα ανθρώπινο ον και να γίνη δεκτό απ’ αυτό, δηλαδή απ’ τη συνείδηση. Μέσα σ’ αυτά τα συμφραζόμενα, ένα άλλο ίσως στοιχείο, που δεν έχει ακόμα αναφερθή, αγγίζει την προσοχή˙ το γεγονός δηλαδή, ότι αυτά τα στοιχειακά πλάσματα έχουν πολύ συχνά νένα (λίγο ή πολύ κρυφό) πατέρα. Οι Βαλκυρίες είναι οι κόρες του Odin και ο Odin είναι ένας θεός του ανέμου και των πνευμάτων.

Στην ιστορία του κυνηγού και της κόρης –κύκνου, που πρέπει να απελευθερωθή απ’ το γυάλινο βουνό, ο πατέρας της είναι μαζί της και απελευθερώνεται την ίδια στιγμή. Ο πατέρας της γοργόνας της Ουαλλίας την παντρεύει με τον άνδρα, και η Undine στέλνεται επίσης απ’ τον βασιλιά της θάλασσας, τον πατέρα της, να ζήση μέσα στους ανθρώπους, για ν’ αποκτήση μια ψυχή.

Στα σύγχρονα όνειρα και την ενεργητική φαντασία, η anima εμφανίζεται επίσης με τη συνοδεία συχνά μιας εικόνας ενός πατέρα. Αυτό μπορεί να θεωρηθή σαν υπαινιγμός, ότι πίσω απ’ το θηλυκό φυσικό στοιχείο υπάρχει ένας αρσενικός, πνευματικός παράγοντας, στον οποίον μπορεί να αποδοθή η γνώση κρυμμένων πραγμάτων που διαθέτουν αυτά τα στοιχειακά θηλυκά πλάσματα. Ο Jung ονομάζει αυτό τον παράγοντα «ο σοφός Γέρος» ή «το αρχέτυπο του νοήματος», ενώ ορίζει την anima σαν «το αρχέτυπο της ζωής». ⁷⁸

Ο παράγοντας του νοήματος στο ασυνείδητο είναι αυτός που κάνει δυνατή την ανάπτυξη της συνειδητότητας. Κατά μιαν ορισμένη έννοια, αυτός ο παράγοντας μπορεί να συγκριθή με την ιδέα του «φυσικού φωτός» (lumen naturae), που ο Παράκελσος περιγράφει σαν ένα αόρατο φως, που «φθάνει στον άνθρωπο σαν μέσα σε ένα όνειρο». Λέει ότι «εφ’ όσον το φως της Φύσης δεν μπορεί να μιλήση, χτίζει σχήματα στον ύπνο με τη δύναμη του Λόγου (του Θεού)». ⁷⁹

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

63. Antoine de la Sale: «Ο Παράδεισος της Σίβυλλας» Έκδοση και κριτικός σχολιασμός από τον Fernand Desonay. Παρίσι, Librairie E. Droz, 1930.
64. Βλέπε W.J.Roscher: «Λεξικό της ελληνικής και ρωμαϊκής μυθολογίας».
65. «Ο Παράδεισος της Σίβυλλας», έργο αναφερθέν.
66. Αυτόθι
67. Το ομοίωμα της θεάς, μια ιερή πέτρα, πάρθηκε εκείνο τον καιρό από τον Pessinus και μεταφέρθηκε στη Ρώμη.
68. Σε έναν Ορφικό ύμνο αποκαλείται «φύλακας της ζωής και φίλη του παράφορου πάθους (« Ορφέας, αρχαιοελληνικοί ύμνοι των Μυστηρίων». Μετάφραση στα γερμανικά από τον J.O.Plassman. Ιένα, Dietrichs Verlag, 1928)>
69. Θα μπορούσε κανείς να το ορίση επίσης σαν «βασίλειο των Μητέρων» (Goethe). Διαλέγω τον άλλον όρο, επειδή σ’ αυτήν την ιστορία δεν είναι η μητρική πλευρά του θηλυκού, αλλ’ η πλευρά του έρωτα, που υπερισχύει.
70. K.Kerenyi: “Die Göttin Natur” ( Η θεά-Φύση), στο Eranos – ετήσιο τεύχος 14 Ζυρίχη, Rhein-Verlag, 1947.
71. C.G.Jung: “Symbole der Wandlung”. 4η έκδοση. Ζυρίχη, Rascher Verlag, 1952, σελ. 513 και 610. Για την αγγλική γλώσσα, βλέπε την «Ψυχολογία του ασυνειδήτου», Νέα Υόρκη, Moffat Yatd k. Σία, 1921, σελ. 183 και 211. (Πρόκειται να είναι ο 5ος τόμος στα «Συγκεντρωμένα έργα»).
72. Βλέπε C.G.Jung: όπου παραπάνω, επίσης του Erich Neuman: «Καταγωγή και ιστορία του συνειδητού», σειρά Bollingen αρ. 42. Νέα Υόρκη, Pantheon Press,1954.
73. Jung και Kerėnyi: «Δοκίμια πάνω σε μια γνώση της μυθολογίας», αναφερθέν έργο, σελ. 242, σε ελληνική μετάφραση απ’ τις εκδόσεις «Ιάμβλιχος».
74. Σας παραπέμπω στην εξαίρετη μελέτη της Aniela Jaffė: “Bilder und Symbols aus E.T.A.Hoffmans Märchen “Der goldene Topf”, που έχει περιληφθή στο έργο του C.G.Jung: Gestaltungen des Unbebussten, Ζυρίχη, Rascher Verlag, 1950.
75. Pierre Benoit: “Atlantida”. Μεταφρασμένο στα αγγλικά από την Mary C. Tongue.
76. Jung και Kerenyi: «Δοκίμια πάνω σε μια γνώση της μυθολογίας», αναφερθέν έργο, «Οι ψυχολογικές Όψεις της Κόρης», σελ 241, και σε ελληνική μετάφραση από τις εκδόσεις «Ιάμβλιχος».
77. C.G.Jung: “Symbole der Wandlung”,αναφερθέν έργο, και Erich Neumann: «Η καταγωγή και η ιστορία του συνειδητού».
78. Βλέπε C.G.Jung: “Uber die Archetypen des Kollectiven Unbewusstsein”, στο έργο: “Von dem Wurzeln des Bewusstseins”. Μια αγγλική μετάφραση αυτού του αναθεωρημένου άρθρου θα δημοσιευθή στον τόmο αρ.10 των «Συγκεντρωθέντων έργων». Για την ώρα, η μόνη αγγλική απόδοση που υπάρχει είναι το μη αναθεωρημένο άρθρο με τίτλο «Αρχέτυπα του συλλογικού ασυνειδήτου», στην «Ολοκλήρωση της προσωπικότητας». Νέα Υόρκη, Farrat & Rinehart, Inc, 1939. Αναφορικά με την anima βλέπε σελ. 77˙ στον «Σοφό Γέρο», σελ. 88. Επίσης βλ. το έργο του Γιούνγκ « Η φαινομενολογία του πνεύματος στα παραμύθια», στο «Πνεύμα και Φύση», Σειρά Bollingen αρ. 30, 1. Νέα Υόρκη, Pantheon Press, 1954, και το έργο του Γιούνγκ «Τέσσερα Αρχέτυπα», εκδ. «Ιάμβλιχος».
79. Αναφέρεται απ’ τον C.G.Jung στο «Πνεύμα της Ψυχολογίας», που υπάρχει στο «Πνεύμα και Φύση», αναφερθέν έργο, σελ. 405,406, καθώς και στο «Τέσσερα Αρχέτυπα»˙ βλ. επίσης επιλογές απ’ το συγγραφικό έργο του Παράκελσου. Σειρά Bollingen αρ.. 28, Νέα Υόρκη, Pantheon Press, 1951, σελ. 255. και στο «Το Πνεύμα στον Άνθρωπο, την Τέχνη και τη Λογοτεχνία», κεφάλαιο για τον Παράκελσο, εκδ. «Ιάμβλιχος».

Aμέθυστος

>ANIMUS ΚΑΙ ANIMA – Δύο δοκίμια της Emma Yung

>Συνέχεια από : ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Emma Yung : Η ANIMA ΣΑΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΗ ΥΠΑΡΞΗ

Ένας άλλος τύπος εμπειρίας της anima παρουσιάζεται στο «Le Lais de Lanval»,⁵²που είναι μέρος του βρετανικού κύκλου θρύλων.

Ο Lanval ήταν ένας ιππότης που ανήκε στην ακολουθία του βασιλιά Αρθούρου , αλλ’ αισθανόταν περιφρονημένος, επειδή δεν είχε αρκετόν πλούτο για να κάνη μεγάλη επίδειξη. Μια μέρα πάντως, συνάντησε μιαν όμορφη κοπέλλα κοντά σε μιαν πηγή˙ αυτή τον οδήγησε στην πιο όμορφη ακόμη κυρία της, που τον έκανε να περάση θαυμάσιες ώρες, και του πρόσφερε την αγάπη της. Ο μόνος της όρος ήταν ότι δεν θα πρόδιδε ποτέ κανένα μέρος αυτής της αγάπης. Αυτή με τη σειρά της υποσχέθηκε ότι θα εκπλήρωνε κάθε επιθυμία του, και θα εμφανιζόταν όποτε την ήθελε. Χάρη σ’ αυτό το περιστατικό οι άλλες του επιθυμίες ικανοποιήθηκαν, και μπόρεσε να εφοδιάση τον εαυτό του με ό,τι χρειαζόταν για να γίνη τόσο γενναιόδωρος, ώστε να κερδίζη όλο και περισσότερη εκτίμηση στην αυλή. Τράβηξε ακόμη και την προσοχή της βασίλισσας, που του πρόσφερε την αγάπη της.. Όταν αυτός την αρνήθηκε, αυτή πληγώθηκε τόσο, ώστε τελικά τον ανάγκασε να ομολογήση ότι είχε μια κυρία πιο όμορφη απ’ αυτήν. Θυμωμένη εκείνη ζήτησε απ’ τον βασιλιά να καλέση τον Lanval μπροστά σ’ ένα δικαστήριο, για να υπερασπισθή τον εαυτό του απ’ την κατηγορία της προσβολής ενάντια στη βασίλισσα. Για να το κάνη αυτό, θα έπρεπε να αποδείξη ότι η κυρία του ήταν πραγματικά τόσο όμορφη όσο έλεγε. Αλλά η δυσκολία ήταν ότι τώρα δεν μπορούσε να καλέση την κοπέλλα, επειδή είχε προδώσει το μυστικό της αγάπης της. Όλες οι ελπίδες του φαινόταν ότι είχαν χαθή, όταν, συνοδευόμενη από τέσσερις όμορφες κοπέλλες και πάνω σ’ ένα άσπρο άλογο με θαυμάσιο κάλυμμα, εμφανίστηκε η αγαπημένη του σαν η προσωποποίηση της ομορφιάς, ντυμένη στα λευκά και φορώντας ένα πορφυρό πέπλο. Ο Lanval τώρα δικαιωνόταν. Όλοι αναγκάσθηκαν να παραδεχθούν ότι αυτά που είχε ισχυρισθή δεν ήταν υπερβολές. Το τραγούδι τελειώνει λέγοντας ότι η νεράιδα παίρνει την αγάπη της μακρυά στο βασίλειό της πάνω στο άλογό της.⁵³

Το να μεταφερθή κανείς μακριά, στη χώρα των νεράϊδων, είναι, ψυχολογικά, ένα σπάνιο θέμα. Στην κελτική παράδοση αυτό το βασίλειο δεν έχει τον τρομερό και φοβερό χαρακτήρα που έχει αλλού. Δεν είναι ένα βασίλειο νεκρών, αλλά ονομάζεται «η χώρα των ζωντανών» ή «η χώρα που βρίσκεται κάτω απ’ τα κύματα», και θεωρείται ότι αποτελείται από «πράσινα νησιά», που κατοικούνται από όμορφα, θηλυκά πλάσματα, και γι’ αυτό μερικές φορές ονομάζεται «τα νησιά των γυναικών».⁵⁴ Αιώνια νέα και όμορφα, αυτά τα πλάσματα απολαμβάνουν μια ζωή χωρίς λύπη, γεμάτη από μουσική και χoρό και τις χαρές της αγάπης. Εδώ ζουν οι νεράιδες, και ανάμεσά τους η Morgan la Fée (Fata Morgana), που το όνομά της δηλώνει ότι είναι «θαλασσογεννημένη», και σ’ αυτό το μέρος οδηγούν τους ανθρώπους που αγαπούν. Ψυχολογικά, αυτά τα Ηλύσια Πεδία, που μπορούν να συγκριθούν με τον Κήπο των Εσπερίδων, είναι δυνατόν να ερμηνευθούν σαν μια ονειρική χώρα, που είναι ελκυστική και ευχάριστη οπωσδήποτε, αλλ’ όχι χωρίς κινδύνους. Το ότι η anima κυβερνάει αυτό το βασίλειο και οδηγεί προς αυτό, είναι πολύ γνωστό. Ο κίνδυνος να χαθής εκεί, δηλαδή στο ασυνείδητο, φαίνεται πως έχει γίνει αισθητός ακόμη και σε παλαιούς χρόνους, επειδή αμέτρητες ιστορίες περιγράφουν τον ιππότη, πιασμένο στα δεσμά της αγάπης, να ξεχνάη τα ιπποτικά του καθήκοντα,⁵⁵ και σε μιαν αυτάρκη δυάδα με την κυρία του να αποξενώνεται απ’ τον κόσμο κι απ’ την πραγματικότητα,

Ένα ακραίο παράδειγμα αυτού του είδους είναι η περίπτωση του μάγου Merlin, που η αγαπημένη του, η νεράιδα Vivian, χρησιμοποίησε τα μαγικά τεχνάσματα που είχε μάθει κρυφακούγοντάς τον, για να τον δέση με αόρατα δεσμά και να τον φυλακίση μέσα σ’ έναν αγκαθωτό θάμνο, απ’ τον οποίον δεν μπόρεσε ποτέ να ξεφύγη.

Αυτή η ιστορία είναι ιδιαίτερα διδακτική, επειδή η μορφή του Merlin ενσάρκωνε τόσο ταιριαστά τη συνειδητότητα και την ικανότητα σκέψης, που έλειπαν στον ανδρικό κόσμο γύρω του. Ήταν ένα εωσφορικό πλάσμα παρόμοιο με τον Μεφιστοφελή, και σαν τέτοιο αντιπροσώπευε τη διανόηση στην κατάσταση της γένεσης, δηλαδή σε πρωτόγονη ακόμη μορφή. Σ’ αυτό ώφειλε τη μαγική του δύναμη˙ αλλ’ επειδή η θηλυκή του πλευρά είχε παραμεληθή, τον τράβηξε προς τα πίσω με τη μορφή τού έρωτα, και έδεσε στους πόνους της φύσης αυτόν τον άνδρα, που είχε ταυτίσει τον εαυτό του με την αρχή τού λόγου.

Σε κάπως μεταγενέστερη περίοδο ανήκει ο θρύλος τού Tannhäuser, που τον αναβίωσε ο Richard Wagner. Χρονολογείται εμφανώς απ’ τον δέκατο πέμπτο αιώνα, και ήταν πλατειά γνωστός τον δέκατο έκτο στην Ελβετία, Γερμανία και τις Κάτω Χώρες .⁵⁶

«Τώρα στ’ αλήθεια άρχισε η μπαλλάντα μου
του Danhauser που θα σας τραγουδήσω,
και των θαυμάτων που έκανε
με την Αφροδίτη, την ευγενική Δέσποινα.⁵⁷
Ο Danhauser ήταν ένας δυνατός ιππότης
που αναζητούσε τα θαύματα
και ήθελε να ανεβή στης Αφροδίτης το βουνό,
όπου είναι όμορφες κοπέλλες».

Έτσι αρχίζει το τραγούδι στις περισσότερες παραλλαγές του, αλλά υπάρχει μια ελβετική παραλλαγή από τον Άγιο Γάλλο, που θεωρείται σαν μια από τις αρχαιότερες και η οποία λέει:

«Ο Ντάνχαουζερ ήταν ένας θαυμάσιος νέος,
και ήρθε για να δη μεγάλα θαύματα.
Έφθασε στο βουνό της Δέσποινας Αφροδίτης.⁵⁸
σ’ εκείνες τις τρεις όμορφες κοπέλλες
Όλη την εβδομάδα είναι όμορφες,
στολισμένες με μετάξι και χρυσάφι,
με δαχτυλίδια και χάντρες και στεφάνια του Μαγιού,
αλλά την Κυριακή είναι βίδρες και φίδια».⁵⁹

Σ’ αυτό το ποίημα οι κάτοικοι του Venusberg (βουνού της Αφροδίτης) αναφέρονται σαν συγγενείς της Melusine.

Αν και πιστεύω ότι μπορώ να υποθέσω πως αυτός ο θρύλος είναι γνωστός, ας ξαναθυμηθούμε τα περιστατικά:

Αφού ο Tanhäuser καθυστέρησε για πολύ καιρό στο Venusberg, ένοιωσε τη συνείδησή του να τον τύπτη και πήγε στη Ρώμη για να ζητήση άφεση απ’ τον Πάπα. Αλλά η άφεση δεν του δόθηκε, και του ειπώθηκε ότι η αμαρτία του δεν θα μπορούσε να συγχωρηθή περισσότερο απ’ όσο θα μπορούσε να ξαναγίνη πράσινο το ξερό κλαδί μπροστά του. Έτσι επέστρεψε στο Venusberg κι έμεινε εκεί, ακόμη κι όταν ο Πάπας τού έστειλε έναν αγγελιοφόρο με την είδηση ότι είχε συμβή ένα θαύμα, ότι δηλαδή το κλαδί είχε ξαναπρασινίσει. Το τέλος του τραγουδιού, σε πολλές παραλλαγές είναι το εξής:

«Κι έτσι αυτός πάλι μέσα στο βουνό
διάλεξε η αγάπη της να είναι,
και για τον Πάπα, τον Ουρβανό τον τέταρτο, χάθηκε παντοτεινά».⁶⁰

Όπως δείχνει το όνομα, το Venusberg είναι ένα μέρος ερωτικών απολαύσεων και ηδονών, όπου είχε εξουσία η Αφροδίτη.⁶¹ Αντιστοιχεί από κάθε άποψη στα «νησιά των γυναικών» ή τα νεραϊδοβουνά που αναφέραμε πιο πριν, κι όλοι οι σχετικοί μ’ αυτό θρύλοι μοιάζουν μεταξύ τους πολύ στο ότι λένε για έναν άνδρα, που προσελκύεται σε ένα τέτοιο μέρος και κρατιέται εκεί απ’ τη μαγεία μιας γυναίκας, κι ότι αυτός ποτέ, ή μόνο με πολύ μεγάλη δυσκολία μπορεί να ξαναβρή τον δρόμο για να φύγη από εκεί.

Ένα παράδειγμα γι’ αυτό στην αρχαιότητα ήταν η Καλυψώ, που κρατούσε τον Οδυσσέα στο νησί της, και που τον άφησε μόνο με διαταγή των θεών. Η μάγισσα Κίρκη ανήκει σ’ αυτήν την κατηγορία επίσης, αλλ’ ο δικός της χαρακτήρας ήταν περισσότερο μαγικός, αφού μεταμόρφωσε τα θύματά της, τους συντρόφους τού Οδυσσέα, σε χοίρους.

Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στον Χριστιανισμό και την ειδωλολατρεία, που γι’ αυτόν γίνονται υπαινιγμοί ήδη στην ιστορία της Melusine, έρχεται καθαρά στο φως στον θρύλο του Tanhäuser. Εν τούτοις, ο παγανισμός που εμφανίσθηκε στον καιρό τής Αναγέννησης δεν ήταν αυτός των βόρειων λαών, αλλά της αρχαιότητας. Ένα παράδειγμα κατάλληλο για το θέμα μας είναι η «Υπνερωτομαχία του Πολύφιλου», του Francesco Colonna.⁶² ‘Ενας μοναχός περιγράφει εδώ πώς, σ’ ένα όνειρο, η αγαπημένη του, η νύφη Polia, αφού του επιτρέπει να δη και να δοκιμάση μια σειρά από ψυχολογικά ενδιαφέρουσες σκηνές και εικόνες απ’ την κλασσική αρχαιότητα, τον οδηγεί στο τέλος στα Κύθηρα, όπου η Αφροδίτη δίνει στο ζευγάρι την ευλογία της.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
52. «Τέσσερεις μπαλλάντες για την Μαρία της Γαλλίας», Guingamor, Lanval, Tydet, Bisclaret. Μετάφραση στα αγγλικά από την Jessie L. Weston. Λονδίνο, D. Nutt, 1914
53. Ένας παρόμοιος γερμανικός θρύλος αναφέρεται από τον Παράκελσο στην πραγματεία του που προαναφέρθηκε, όπως επίσης και από τον W. Grimm στο «Deutsche Sagen» (Γερμανικοί θρύλοι). Μόναχο και Λειψία, Georg Mueller, χωρίς χρονολογία. Τόμος 2ος . Μας λέει για έναν ιππότη από το Stauffenberg, που μια μέρα, καθώς πήγαινε στην εκκλησία με το άλογό του, συνάντησε μια θαυμαστά όμορφη γυναίκα που καθόταν στην άκρη ενός δάσους. Όπως φάνηκε τελικά, περίμενε αυτόν. Του είπε ότι πάντα τον αγαπούσε και τον φύλαγε, και έπειτα αρραβωνιάστηκαν. Αυτή η γυναίκα ήταν μια νεράιδα, που μπορούσε πάντα να την καλέση εκφράζοντας μιαν ευχή. Του έδωσε χρήματα και περιουσία με τον όρο να μη συνάψη δεσμό με άλλη γυναίκα. Όταν η οικογένειά του τον πίεσε να παντρευθή κι αυτός συμφώνησε παρ’ όλα αυτά, πρώτα τον προειδοποίησε, και μετά έφερε τον θάνατό του με μυστηριώδη τρόπο μέσα σε τρεις μέρες. Σ’ αυτήν τη γυναίκα που αγαπούσε τον ιππότη «από την αρχή», δεν είναι δύσκολο να αναγνωρίσουμε το θηλυκό του στοιχείο˙ η αποκλειστική απαίτησή του είναι ένα χαρακτηριστικό ιδίωμα της anima, που συχνά οδηγεί σε δύσκολες συγκρούσεις και εμπλοκές.
54. Βλ. J.A.Mac Cullough: « Η θρησκεία των αρχαίων Κελτών», αναφερθέν έργο.
55. Αυτό το στοιχείο παίζει έναν σπουδαίο ρόλο στα ποιήματα, παραδείγματος χάριν, του Chrétien de Troyes: “Yvain”και “Erec και Enide”. Το τελευταίο έργο είναι θέμα μιας πολύ λεπτομερειακής μελέτης του R. Bezzola («Το νόημα της περιπέτειας και της αγάπης». Παρίσι, Εκδόσεις La jeune Parque). Το πιο δύσκολο έργο του απελπισμένου ήρωα συνίσταται στην πάλη που έχει να κάνη με έναν αντίπαλο στην ίδια κατάσταση, δηλαδή, ως ένα βαθμό, με τον σωσία του. Το να τον ξεπεράση σημαίνει ότι μπορεί να απελευθερώση τον εαυτό του απ’ τη μαγεία της αγάπης που τον απομονώνει, και να ξαναγυρίση πίσω με τη γυναίκα του στην κοινωνία και τον κόσμο.
56. P. S. Barto: O Tannhäser και το βουνό της Αφροδίτης», Νέα Υόρκη, Oxford University Press, American Brach, 1916. Βλ. σελίδες 74, 75 γιά την αγγλική απόδοση που παρουσιάζεται εδώ, και η οποία αντιστοιχεί ακριβώς με τη γερμανική που αναφέρεται απ’ την κ. Γιουνγκ.
57. Σε μερικές παραλλαγές λέει «Venus der Düveline» (Η Αφροδίτη των Διαβόλων).
58. Εδώ η Αφροδίτη έχει γίνει η Ελβετική Verenna.
59. Δυστυχώς δεν έγινε δυνατόν να βρεθή αγγλική απόδοση αυτού του ποιήματος. (Η μεταφράστρια του γερμανικού κειμένου το αποδίδει στα αγγλικά σε γενικές γραμμές. Σ. τ. Μ.)
60. Barto, έργο αναφερθέν, σελ. 95.
61. Βλ. επίσης του W.Grimm: «Γερμανική Μυθολογία», έργο αναφερθέν. Στα τελευταία χρόνια του Μεσαίωνα στη Γερμανία, το βουνό της Αφροδίτης ταυτιζόταν με το Graal (Δισκοπότηρο), και με το πέρασμα του χρόνου αυτή η ονομασία πήρε την έννοια της γιορτής και της ευθυμίας. Ο W. Hertz αναφέρει το απόσπασμα ενός χρονικού, που λέει: «Οι ιστορικοί πιστεύουν ότι ο ιππότης με τους κύκνους ήρθε απ’ το βουνό, όπου βρίσκεται η Αφροδίτη μέσα στο Δισκοπότηρο» (Parzival und der Graal).
62. Για μιαΝ αναλυτική ψυχολογική μελέτη αυτού του έργου, βλ.: Linda Fierz-David: «Το όνειρο του Πολύφιλου». Σειρά Bollingen, 25, Νέα Υόρκη, Pantheon Press 1950.

Αμέθυστος

>ANIMUS ΚΑΙ ANIMA – Δύο δοκίμια της Emma Yung

>Συνέχεια από : ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 29 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2010

Emma Yung : Η ANIMA ΣΑΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΗ ΥΠΑΡΞΗ

Η νεράιδα Melusine³⁹ανήκε επίσης στη ράτσα των πνευμάτων του νερού, και παρ’ όλο που ο θρύλος σχετικά μ’ αυτήν είναι πολύ γνωστός, περιέχει μερικά σημαντικά σημεία, γι’ αυτό θα τον αποδώσω περιληπτικά:⁴⁰

Ο Raymond, θετός γυιος του κόμη του Poitiers, σκότωσε τον κόμη σ’ ένα κυνηγετικό ατύχημα, και μετά έφυγε στο δάσος θλιμμένος απαρηγόρητα. Εκεί σ’ ένα ξέφωτο συνάντησε τρεις όμορφες κοπέλλες καθισμένες δίπλα σε μια πηγή, και μια απ’ αυτές ήταν η Melusine. Της είπε τον πόνο του κι αυτή του έδωσε μια καλή συμβουλή, οπότε αυτός την ερωτεύθηκε και της ζήτησε να τον παντρευθή. Αυτή συμφώνησε με έναν όρο, ότι θα της επέτρεπε να περνάη κάθε Σάββατο σε τέλεια απομόνωση, που αυτός δεν θα παραβίαζε ποτέ. Αυτός το δέχθηκε και έζησαν ευτυχισμένοι μαζί για πολλά χρόνια. Η νεράιδα τού γέννησε μερικούς γιους, που όμως όλοι τους είχαν κάτι το αφύσικο και τερατώδες επάνω τους. Έβαλε επίσης και της έχτισαν ένα θαυμάσιο κάστρο, και το ονόμασε Lusignian. Κάποτε ένα Σάββατο, ανήσυχος από φήμες που είχαν φθάσει σ’ αυτόν σχετικά με τη γυναίκα του, ο Raymond την κατασκόπευσε, και βρίσκοντάς την στο λουτρό είδε με τρόμο ότι είχε ουρά ψαριού, ή θαλάσσιου ερπετού. Στην αρχή αυτή η ανακάλυψη δεν φάνηκε να έχη ιδιαίτερη σημασία, αλλά λίγο αργότερα ήρθε η είδηση ότι ένας απ’ τους γιους της Melusine είχε επιτεθή και είχε κάψει ένα μοναστήρι που αυτή είχε χτίσει, κι ότι ένας άλλος απ’ τους γιους της, που ήταν εκεί μοναχός, είχε σκοτωθή. Η Melusine προσπάθησε να παρηγορήση τον άνδρα της, αλλ’ αυτός την έδιωξε λέγοντας: Μακρυά, αποκρουστικό ερπετό, μου μόλυνες την ευγενική γενιά μου!». Τότε αυτή λιποθύμησε. Όταν συνήλθε, άφησε με δάκρυα τον άνδρα της και εμπιστεύθηκε τα παιδιά στη φροντίδα του˙ έπειτα πετώντας έξω από το παράθυρο εξαφανίσθηκε «με έναν δυνατό, πονεμένο θρήνο». Αργότερα εμφανιζόταν τακτικά για να φροντίζη τα παιδιά, μερικά απ’ τα οποία ήταν ακόμη μικρά, κι ο θρύλος επιμένει ότι εμφανιζόταν για πολύν καιρό επάνω απ’ τα προτειχίσματα του κάστρου όποτε κάποιος απ’ τους Λόρδους του Lusignian, που θεωρούνταν απόγονός της, επρόκειτο να πεθάνη.

Ο όρος της Melusine ήταν να μπορή μια φορά την εβδομάδα να επιστρέφη στο στοιχείο της και να ξαναπαίρνη τη μορφή της γοργόνας. Αυτό είναι το μυστικό που δεν πρέπει να παραφυλάξη για να το μάθη κανείς. Το μη-ανθρώπινο, το φυσικό, σ’ αυτήν την περίπτωση η ουρά του ψαριού, δεν πρέπει να γίνη ορατό. Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι το εβδομαδιαίο λουτρό με την επιστροφή στη φυσική κατάσταση ισοδυναμεί με μιαν ανανέωσης της ζωής. Το νερό είναι, πραγματικά, το κατ’ εξοχήν στοιχείο της ζωής. Είναι απαραίτητο για τη διατήρηση της ζωής, και τα θεραπευτικά λουτρά ή οι πηγές που προκαλούν τη θεραπεία ή την ανανέωση της ζωής πάντα θεωρούνταν θεϊκής φύσης, και συχνά δέχονταν θρησκευτική λατρεία.⁴¹Αλλ’ η λατρεία δέντρων, βράχων και πηγών και το άναμμα φωτιάς και δαυλών κοντά σ’ αυτά απαγορεύθηκαν σαν ειδωλολατρικές συνήθειες⁴²από τη Σύνοδο της Avignon το 442 μ.Χ. Στη θέση του έχουν στηθή αγάλματα της Παρθένου, διακοσμημένα με λουλούδια και κεριά, κοντά σε πηγές σε πολλούς τόπους, σαν χριστιανική έκφραση του αρχαίου αισθήματος, που επιβιώνει μέχρι σήμερα. Ένα επίθετο της Παρθένου είναι «pégé», που σημαίνει «άνοιξη». Η θεϊκή δύναμη του νερού εκφράζεται επίσης με την πολύ αρχαία αντίληψη του «ύδατος της ζωής» που έχει υπερφυσική δύναμη, ή του «aqua permanens» των αλχημιστών. Οι νύμφες ή νεράιδες, που κατοικούν μέσα ή κοντά σε πηγές, έχουν μιαν ιδιαίτερη συνάφεια με το νερό, που πιστεύεται ότι είναι το στοιχείο της ζωής, και αφού η πηγή της ζωής είναι ένα άλυτο μυστήριο, έτσι και η νύμφη έχει επάνω της κάτι μυστηριώδες, που θα πρέπη να παραμείνη κρυφό. Κατά μιαν έννοια αυτά το όντα είναι οι φύλακες των πηγών, και μερικές θεραπευτικές πηγές έχουν έναν προστάτη άγιο μέχρι σήμερα: Το Baden, για παράδειγμα, έχει την Αγία Verena (Βερίνη, εορτ. στις 4 Οκτωβρίου: Σ.τ.Μ.), που αντικατέστησε μιαν παγανιστική νύμφη, και που συνδέεται επίσης με την Αφροδίτη.

Η anima, που το όνομά της εκφράζει τον εμψυχωτικό χαρακτήρα της, εκτελεί μιαν παρόμοια λειτουργία. Έτσι, εμφανίζεται συχνά σε όνειρα ή φαντασιώσεις σαν αυτό το είδος νεράιδας. Για παράδειγμα, ένας πολύ ορθολογικός στη στάση του, και επομένως εκτεθειμένος στον κίνδυνο της πνευματικής αποξήρανσης νέος, ονειρεύθηκε το εξής:

«Προχωρώ μέσα από ένα πυκνό δάσος˙ τότε έρχεται προς το μέρος μου μια γυναίκα τυλιγμένη μ’ ένα σκούρο πέπλο, που με παίρνει απ’ το χέρι και λέει ότι θα με οδηγήση στην πηγή της ζωής».

Διηγούμενος μιαν παλαιά εμπειρία του, ο Άγγλος συγγραφέας William Sharp⁴³(1855-1905) μιλάει για μιαν όμορφη, λευκοφορεμένη γυναίκα του δάσους, που του εμφανίσθηκε κοντά σε μια μικρή λίμνη, περιτριγυρισμένη από πλατάνια. Όταν ήταν παιδί την ονόμαζε «Αστρομάτα», αργότερα «Κυρία της θάλασσας», και λέει ότι ήξερε πως «δεν ήταν άλλη απ’ τη γυναίκα που βρίσκεται στην καρδιά όλων των γυναικών». Είναι απλά η πρωταρχική εικόνα της γυναικείας φύσης, μια αναμφισβήτητη μορφή της anima.⁴⁴

Η anima αντιπροσωπεύει τη σύνδεση με την πηγή ή το φρέαρ της ζωής στο ασυνείδητο. Όταν δεν υπάρχη ή όταν σπάση μια τέτοια σχέση, επικρατεί μια κατάσταση στασιμότητας ή αδράνειας, που είναι συχνά τόσο ενοχλητική, ώστε κάνει το ενδιαφερόμενο πρόσωπο να αναζητήση τον ψυχίατρο. Ο Gottfried Keller περιγράφει αυτήν την κατάσταση πολύ εντυπωσιακά στο ποίημά του «Χειμωνιάτικη Νύχτα».⁴⁵

«Καμμιά φτερούγα δεν χτυπούσε στον χειμωνιάτικο ουρανό,
ακίνητο και εκθαμβωτικά άσπρο το πεσμένο χιόνι.
Ούτε ένα συννεφάκι δεν σκέπαζε τα αστέρια ψηλά˙
ούτε ένα κύμα δεν τάραζε την παγωμένη λίμνη κάτω.
Από τα βάθη υψωνόταν ένα δέντρο του νερού
ώσπου η κορυφή του άγγιξε την παγωμένη επιφάνεια˙
σ’ ένα κλαδί σκαρφάλωνε μια γοργόνα προς εμένα,
κοιτάζοντας επάνω μέσα απ’ το παγωμένο πράσινο.
Εκεί επάνω όρθιος στο γυαλιστερό σεντόνι
που με χώριζε από τον μαύρο και θολό βυθό,
μπορούσα να δω τώρα, κοντά, κάτω απ’ τα πόδια μου
τη λευκή της ομορφιά να αστράφτη, σε όλα της τα μέλη.
Μέσα σε βουβή δυστυχία, έψαχνε να βρη
σ’ αυτήν την άκαμπτη οροφή κάποια σχισμή –
είναι πάντα, πάντα μέσα στο μυαλό μου˙
ποτέ δεν θα ξεχάσω το σκυθρωπό της πρόσωπο.»

Η γοργόνα που είναι φυλακισμένη στον πάγο αντιστοιχεί στη μαγεμένη πριγκίπισσα στο γυάλινο βουνό, που αναφέραμε πιο πάνω˙ τόσο το γυαλί όσο και ο πάγος σχηματίζουν μιαν κρύα, σκληρή και άκαμπτη πανοπλία, που φυλακίζει ό,τι είναι ζωντανό, έτσι ώστε να υπάρχη ανάγκη να απελευθερωθή.

Ακόμη ένα σπουδαίο χαρακτηριστικό του θρύλου της Melusine πρέπει να αναφερθή. Όταν ο γιος της βάζη φωτιά στο μοναστήρι που έχει ιδρύσει η Melusine, αυτό εκφράζει καθαρά τον ανταγωνισμό που ήδη αναφέραμε ανάμεσα στα στοιχειά και τον Χριστιανισμό. Από’ την άλλη μεριά, φαίνεται σύμφωνα με πολλές διηγήσεις, ότι κι αυτά τα πνεύματα επιθυμούν επίσης τη λύτρωση.

Ο Παράκελσος, που έγραψε μιαν ολόκληρη πραγματεία γι αυτά τα στοιχειακά πνεύματα όπως οι νύμφες, οι συλφίδες, οι πυγμαίοι κι οι σαλαμάνδρες, λέει ότι, παρ’ όλο που πραγματικά μοιάζουν με ανθρώπινα όντα, δεν κατάγονται απ τον Αδάμ και δεν έχουν ψυχή. Οι άνθρωποι των νερών είναι οι περισσότερο όμοιοι με τους πραγματικούς ανθρώπους, και προσπαθούν πιο επίμονα να έρθουν σε σχέση με τα ανθρώπινα όντα. Αυτά τα όντα «δεν τα είδαν μόνον αληθινά οι άνθρωποι, αλλά παντρεύθηκαν με ανθρώπους και τους γέννησαν παιδιά.»⁴⁶ Κι ακόμη: «Λέγεται για τις νύμφες ότι έρχονται σ’ εμάς απ’ το νερό, και κάθονται στις όχθες των ρυακιών όπου είναι ο τόπος διαμονής τους, όπου γίνονται ορατές, συλλαμβάνονται και παντρεύονται, όπως είπαμε πιο πριν.⁴⁷ Μέσω της ένωσης μ’ έναν άνδρα παίρνουν ψυχή, και τα παιδιά τέτοιων ενώσεων έχουν επίσης ψυχές. «Απ’ αυτό βγαίνει το συμπέρασμα ότι προσπαθούν να κερδίσουν τον άνδρα, και ότι τον αναζητούν επίμονα και μυστικά», με τον ίδιον τρόπο που «ένας ειδωλολάτρης ικετεύει για το βάφτισμα και το επιζητεί για να κερδίση την ψυχή του και να ζήση εν Χριστώ.»

Αυτές οι ιδέες του Παράκελσου έδωσαν το υλικό για την Undine⁴⁸ του F.de la Motte Fouqué, που γράφτηκε στην αρχή του 19ου αιώνα, δηλαδή στη Ρομαντική Περίοδο, οπότε αναβίωσε η ιδέα μιας ψυχής που σχηματίζεται από τη φύση, και επίσης συζητήθηκε για πρώτη φορά η ιδέα του ασυνείδητου.⁴⁹ Σ’ αυτήν την ιστορία, το κεντρικό θέμα είναι η ανυπαρξία ψυχής στη γοργόνα.

Η Undine είναι η κόρη ενός βασιλιά της θάλασσας, που βασιλεύει στη Μεσόγειο. Σύμφωνα με την επιθυμία του, για ν’ αποκτήση ψυχή, η γοργόνα οδηγείται μυστικά σ’ ένα ζευγάρι ψαράδων, που πιστεύοντας ότι το δικό τους παιδί έχει πνιγή, παίρνουν το έκθετο παιδί στη θέση του. Η Undine μεγαλώνει και γίνεται μια γοητευτική κοπέλλα, αλλά συχνά παραξενεύει τους θετούς γονείς της με την περίεργα παιδική της φύση και τη διαρκή της τάση για ζαβολιές.

Κατά την διάρκεια μιας θύελλας ένα ξεπεσμένος ιππότης αναζητά καταφύγιο στην καλύβα του ψαρά, και η Undine, αν και συνήθως ατίθαση και ντροπαλή, είναι άφοβα φιλική απέναντί του. Οι χαριτωμένοι παιδικοί της τρόποι τον μαγεύουν, και μια και η θύελλα έχει αποκλείσει πρόσφορα έναν ιερέα στην καλύβα, το ζευγάρι παντρεύεται απ’ αυτόν. Αλλά τώρα η Undine εκμυστηρεύεται στον άνδρα της ότι δεν έχει ψυχή, κι αυτός αρχίζει να αισθάνεται ανήσυχος. Παρ’ όλην την αγάπη του ταλαιπωρείται απ’ τη σκέψη ότι παντρεύτηκε ένα στοιχειό. Αυτή τον παρακαλεί να μην την αφήση, επειδή το γένος της δεν μπορεί να αποκτήση ψυχή παρά μόνο μέσα από έναν δεσμό ανθρώπινης αγάπης. Του ζητάει ένα μόνο πράγμα, ότι ποτέ – ειδικά εάν είναι κοντά στο νερό – δεν θα της πη μια άσχημη λέξη, επειδή, εάν το κάνη, οι άνθρωποι του νερού που είναι φρουροί της θα έρθουν να την πάρουν μακρυά.

Ο ιππότης την παίρνει στο κάστρο του, και έπειτα εμφανίζεται η μοίρα με τη μορφή της Berthalda, μιας δεσποσύνης που είχε ελπίσει να γίνη γυναίκα του. Η Undine την δέχεται φιλικά, αλλ’ ο ιππότης γίνεται όλο και πιο ανήσυχος. Τελικά, ενώ ταξιδεύουν με πλοίο στον Δούναβη, αυτή η ανησυχία εκφράζεται με την κατηγορία εκ μέρους του της Undine για μαγεία και απάτη, όταν στη θέση του κολλιέ της Berthalda που είχε πέσει μέσα στο νερό, αυτή βγάζει ένα περιδέραιο από κοράλλια.⁵⁰ Βαθειά πληγωμένη, η Undine πηδάει απ’ τη βάρκα και εξαφανίζεται δακρυσμένη κάτω απ’ το νερό που κυλάει, αφού όμως πρώτα προειδοποιεί τον άνδρα της ότι αν δεν παραμείνη πιστός σ’ αυτήν, τα πνεύματα του νερού θα εκδικηθούν.

Εν τούτοις, ο γάμος του με την Berthalda σχεδιάζεται να γίνη σύντομα. Την ημέρα του γάμου η Berthalda ζητάει να της φέρουν το υγρό ομορφιάς απ’ το πηγάδι του κάστρου, που είχε προηγουμένως σφραγισθή με εντολή της Undine, για να εμποδιστούν τα πνεύματα του νερού να μπουν μέσα, Όταν μετακινείται η πέτρα, βγαίνει η μορφή της Undine τυλιγμένη σ’ ένα λευκό πέπλο. Δακρύζοντας προχωρεί προς το κάστρο και χτυπάει απαλά το παράθυρο του άντρα της. Σ’ έναν καθρέφτη αυτός τη βλέπει να έρχεται μέσα και να τον πλησιάζη. Καθώς φθάνει κοντά στο κρεββάτι του, λέει: « Άνοιξαν το πηγάδι, κι έτσι ήρθα, και τώρα πρέπει να πεθάνης». Βγάζοντας το πέπλο της τον παίρνει στην αγκαλιά της κι αυτός πεθαίνει καθώς τον φιλάει.⁵¹

Αυτό που φέρνει την καταστροφή εδώ είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην anima, δηλαδή το πλάσμα της φύσης, και τη γυναίκα-άνθρωπο. Στον θρύλο του Siegfried αυτό παίζει σπουδαίο ρόλο, σαν πάλη μεταξύ της Βαλκυρίας Brühilde και της Griemhilde, και συχνά αυτό οδηγεί σε μεγάλες δυσκολίες στην πραγματική ζωή. Κατά βάση, μια τέτοια σύγκρουση εκφράζει την αντίθεση ανάμεσα σε δύο κόσμους, τον εξωτερικό και τον εσωτερικό, το συνειδητό και το ασυνείδητο, που φαίνεται πως είναι ιδιαίτερη αποστολή της εποχής μας να γεφυρώση.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

39. Βλ. Κ.Γκ. Γιουνγκ: Paracelsica, Ζυρίχη, Rascher Verlag, 1942. Εδώ ο θρύλος αναφέρεται ολόκληρος και η μορφή της Μελουσίνα ερμηνεύεται σαν άνιμα, σε συνδυασμό με τον συμβολισμό της Αλχημείας και την αντίληψη του Παράκελσου για τις Μελουσίνες, που κατοικία τους είναι το αίμα.
40. Από το βιβλίο του S.Baring-Gould: Curious Myths of the Middle Ages, Λονδίνο, Oxford & Cambridge: Rivingtons, 1869.
41. Όπως για παράδειγμα η Λούρδη.
42. Κατά το έργο του Alfred Maury: Croyances et Legendes du Moyen Age (Δοξασίες και Θρύλοι του Μεσαίωνα). Παρίσι, 1896.
43. «William Sharp (Fiona Macleod)» Ένα αφιέρωμα στη μνήμη του από τη γυναίκα του Elisabeth Sharp. Νέα Υόρκη, Dufield & Co, 1912, σελ.9.
44. ο.π., σελ 9
45. Αγγλική απόδοση απ’ τη μεταφράστρια
46. «Tέσσερις πραγματείες του Θεόφραστου von Hohenheim, ονομαζόμενου Παράκελσου». Εκδοθέν από τον Sigerist, Βαλτιμόρη, John Hopkins Press, 1941, σελ.236
47. ο.π., σελ. 239
48. F.de la Motte Fouqué: “Undine”. Μετάφραση από τα γερμανικά του Edmund Gosse. Λονδίνο, Sidgwick & Jackson Ltd, 1912.
49. Carl Gustav Carus: “Psyche”, Ιένα, Diederichs Verlag, 1926
50. Η απώλεια του περιδέραιου της Μπερθάλντα προκλήθηκε από τους υδάτινους φρουρούς της Ουντίνε, χωρίς να το γνωρίζη η ίδια.
51. Το ότι αυτό το ίδιο υλικό χρησιμοποιήθηκε από τον Giraudoux πολύ πρόσφατα στο θεατρικό του έργο «Undine» δείχνει ότι δεν είναι ακόμη ξεπερασμένο.

Aμέθυστος

>ANIMUS ΚΑΙ ANIMA – Δύο δοκίμια της Emma Yung

>Συνέχεια από : ΤΡΙΤΗ, 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2010

Emma Yung : Η ANIMA ΣΑΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΗ ΥΠΑΡΞΗ

Οι θρύλοι για νεράιδες του νερού και γοργόνες έχουν ιδιαίτερα μεγάλη εξάπλωση, ιδίως σε περιοχές με Κελτικό πληθυσμό. Σε πολλά μέρη αυτές οι ιστορίες συνδέονται με ορισμένες τοποθεσίες και οικογένειες, ιδιαίτερα στην Ουαλλία, τη Σκωτία και την Ιρλανδία, όπου έχουν παραμείνει ζωντανοί μέχρι τους πολύ πρόσφατους χρόνους.

Σαν ένα παράδειγμα ανάμεσα σε πολλά θα αναφέρω έναν θρύλο από την Ουαλλία, που τον διασώζει ο Jhon Rhys,³⁵ ένας πολύ γνωστό συλλέκτης και μελετητής της Κελτικής λαογραφίας.

Τα γεγονότα που περιγράφονται υποτίθεται ότι συνέβησαν προς το τέλος του 12ου αιώνα σ’ ένα χωριό, στο Carmarthenshire στην Ουαλλία. Εδώ ζούσε μια χήρα με τον γιό της. Μια μέρα, ενώ έβοσκε τις αγελάδες του στους λόφους, ο γιος βρέθηκε μπροστά σε μια μικρή λίμνη, όπου, προς μεγάλη του έκπληξη, είδε «ένα από τα πιο όμορφα πλάσματα που έχουν δει ποτέ θνητά μάτια… μια γυναίκα που καθόταν πάνω στην αρυτίδωτη επιφάνεια του νερού, τακτοποιώντας τα μαλλιά της με μια χτένα, και χρησιμοποιώντας τη γυαλιστερή επιφάνεια σαν καθρέφτη». Ξαφνικά αυτή είδε τον νέο, που την κοιτούσε σταθερά και της έδινε ένα κομμάτι ψωμί ελπίζοντας να την προσελκύση στη στεριά. Αυτή πλησίασε, αλλά αρνήθηκε το ψωμί επειδή ήταν πολύ σκληρό, και βούτηξε κάτω απ’ το νερό όταν αυτός προσπάθησε να την πιάση. Γύρισε στο σπίτι και ήρθε πάλι την επόμενη μέρα, οπότε, με συμβουλή της μητέρας του, πρόσφερε στη γυναίκα λίγο άψητο ζυμάρι˙ αλλά το αποτέλεσμα δεν ήταν καλύτερο. Μόνο την τρίτη μέρα, που δοκίμασε μισοψημένο ψωμί, το δέχθηκε η γυναίκα, και ακόμη τον ενθάρρυνε να πιάση το χέρι της. Μετά, και αφού αυτός προσπάθησε να την πείση, δέχθηκε να γίνη γυναίκα του, αλλά με τον όρο ότι θα ζήσουν μαζί ως τη στιγμή που αυτή θα δεχθή απ’ αυτόν «τρία χτυπήματα χωρίς αιτία». Αυτός συμφώνησε πολύ πρόθυμα, οπότε αυτή εξαφανίσθηκε κάτω απ’ το νερό. Όμως αμέσως ύστερα βγήκαν στην επιφάνεια δύο όμορφες γυναίκες ακριβώς όμοιες με αυτήν, μαζί μ’ έναν γκριζομάλλη άνδρα με επιβλητικό παράστημα, που συστήθηκε σαν πατέρας της νύφης, και είπε ότι θα συγκατατεθή σ’ αυτή την ένωση, εάν ο νέος μπορέση να διαλέξη τη σωστή γυναίκα ανάμεσα στις δύο. Αυτό δεν ήταν εύκολο, επειδή ήταν πολύ όμοιες, αλλά τελικά αναγνώρισε την αγαπημένη του απ’ τον τρόπο που ήταν δεμένα τα σανδάλια της. Τότε ο πατέρας της της υποσχέθηκε σαν προίκα όσα πρόβατα, αγελάδες, γίδες και άλογα θα μπορούσε να μετρήση «χωρίς να πάρη ανάσα», και, καθώς μετρούσε, τα ζώα έβγαιναν απ τη λίμνη. Έπειτα απ’ αυτό, το ζευγάρι πήγε να μείνη σ’ ένα κοντινό αγρόκτημα, όπου έζησαν με ευημερία και ευτυχία και έκαναν τρεις γιούς.

Μια μέρα προσκλήθηκαν σε μια βάφτιση. Η γυναίκα δεν ήθελε να πάη αλλά ο άνδρας επέμενε, και όταν άργησε να φέρη τα άλογα απ’ το λειβάδι αυτός τη χτύπησε στα αστεία στον ώμο με το γάντι του, κι αυτή του θύμισε τη συμφωνία τους.

Μιαν άλλη φορά, όταν ήταν μαζί σε έναν γάμο, αυτή ξέσπασε σε δάκρυα μέσα στην εύθυμη συντροφιά, και όταν ο άνδρας της χτυπώντας την στον ώμο ρώτησε την αιτία, αυτή απάντησε: «Τώρα αρχίζουν τα προβλήματα γι’ αυτό το ζευγάρι, και για σένα επίσης, επειδή αυτό είναι το δεύτερο χτύπημα». Έπειτα από λίγο καιρό συνέβη να παρακολουθούν μια κηδεία, και, αντίθετα στο γενικό πένθος, αυτή ξέσπασε σε ασυγκράτητα γέλια. Βέβαια αυτό ήταν εξοργιστικό για τον άνδρα της, που τη χτύπησε και της είπε να μην γελάη. Αυτή είπε ότι είχε γελάσει, επειδή οι άνθρωποι όταν πεθαίνουν απελευθερώνονται απ τα βάσανα˙ και έπειτα σηκώθηκε κι έφυγε απ’ το σπίτι, λέγοντας: «Έδωσες το τελευταίο χτύπημα˙ ο γάμος μας έσπασε. Αντίο».

Έπειτα, φωνάζοντας μαζί της όλα τα ζώα της από το κτήμα κατευθύνθηκε μαζί με όλη την αγέλη προς τη λίμνη και βυθίστηκε μέσα.

Η ιστορία δεν λέει τί συνέβη στον απαρηγόρητο σύζυγο, αλλά αναφέρει ότι τα παιδιά συχνά περιπλανιώνταν γύρω απ’ τη λίμνη, κι ότι η μητέρα τους μερικές φορές τους εμφανιζόταν εκεί. Μάλιστα αποκάλυψε στον μεγαλύτερο ότι θα ωφελούσε την ανθρωπότητα με το να γίνη θεραπευτής. Του έδωσε ένα σάκκο με ιατρικές συνταγές γι’ αυτόν τον σκοπό, και του υποσχέθηκε ότι θα ερχόταν όποτε αυτός χρειαζόταν τη συμβουλή της. Πραγματικά φανερωνόταν τακτικά και μάθαινε στους γιούς της τις ιδιότητες των θεραπευτικών βοτάνων, έτσι που αυτοί απέκτησαν μεγάλη φήμη για τις ιατρικές τους γνώσεις και ικανότητες.

Οι τελευταίοι απόγονοι αυτής της οικογένειας γιατρών λέγεται ότι πέθαναν το 1719 και το 1739.

Η ιστορία, επομένως, δεν αφορά μόνο μια ενστικτώδη, ερωτική σχέση˙ η γυναίκα του νερού φέρνει στον άνδρα της ευημερία και μεταδίδει στα παιδιά της μια γνώση σχετικά με τα θεραπευτικά βότανα, που προφανώς οφείλεται στη σύνδεσή της με τη φύση.

Ο Rhys αναφέρει αναρίθμητους παρόμοιους θρύλους που έχουν σχέση με συγκεκριμένα πρόσωπα τα οποία κατάγονται από γυναίκες του νερού και είναι υπερήφανα γι’ αυτό. Οι απαγορεύσεις δεν είναι πάντα οι ίδιες˙ σε μερικές περιπτώσεις ο άνδρας δεν πρέπει ν’ αγγίξη τη γυναίκα του με σίδερο,³⁶ή δεν πρέπει να της πή εχθρικά λόγια περισσότερες από τρεις φορές, και ούτω καθεξής. Αλλά πάντοτε η παραβίαση αυτού του όρου οφείλεται σε απροσεξία, ή σ’ ένα μοιραίο ατύχημα˙ δεν είναι ποτέ ηθελημένη.

Αν και είναι παράλογες από μόνες τους αυτές οι συμφωνίες, το αποτέλεσμα που ακολουθεί την παραβίασή τους είναι τόσο συνεπές και αμετάβλητο, όσο ένας φυσικός νόμος. Επειδή τα μισο-ανθρώπινα αυτά πλάσματα είναι ένα κομμάτι της φύσης, και δεν έχουν την ελευθερία εκλογής που έχει ο άνθρωπος, και η οποία τον κάνει ικανό μερικές φορές να συμπεριφέρεται μ’ έναν τρόπο που δεν αντιστοιχεί στους φυσικούς νόμους, όπως για παράδειγμα, όταν η συμπεριφορά του καθορίζεται από ενοράσεις και συναισθήματα που τον ανεβάζουν επάνω απ’ το καθαρά φυσικό επίπεδο.

Πολλά μπορούμε να μάθουμε σ’ αυτήν την ιστορία από τα τρία περιστατικά, στα οποία η γυναίκα του νερού δέχεται τα μοιραία χτυπήματα.

Η πρώτη περίπτωση είναι μια βάφτιση, στην οποία δεν θέλει να πάρη μέρος, και αυτό σημαίνει ότι η χριστιανική τελετή είναι κάτι που απωθεί την ειδωλολατρική της φύση. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις εκείνης της εποχής, τα στοιχεία έφευγαν μακριά από κάθε τι χριστιανικό˙ τα κηρύγματα των χριστιανών ιεραποστόλων λέγεται ότι τα έδιωξαν, και τα έκαναν να κρυφτούν μέσα στη γη, σε μέρη που ονομάζονται νεραϊδόβουνα.

Στη δεύτερη περίπτωση ξεσπάει σε δάκρυα πάνω σ’ ένα ευχάριστο γεγονός, και στην τρίτη χαλάει την πένθιμη ατμόσφαιρα μ’ ένα απρεπές γέλιο˙ συμπεριφέρεται με έναν απροσάρμοστο τρόπο, και τα λόγια της, αν και φαίνονται λογικά σ’ αυτήν, δεν ταιριάζουν στις περιστάσεις. Αυτό είναι μια ένδειξη ότι βρίσκει έκφραση κάτι αδιαφοροποίητο, επειδή τα στοιχεία της προσωπικότητας που είναι ακόμη ασυνείδητα ή καταπιεσμένα παραμένουν πρωτόγονα και αδιαφοροποίητα, και όταν εκδηλώνονται εξωτερικά σ’ αυτήν τη μορφή, είναι απροσάρμοστα. Παρόμοιες εκδηλώσεις μπορεί να παρατηρήση μέσα του ή να δοκιμάση ο καθένας σε οποιαδήποτε εποχή. Η γοργόνα που ζει στο νερό, δηλαδή στο ασυνείδητο, παριστάνει το θηλυκό στοιχείο σε ημι-ανθρώπινη, σχεδόν ασυνείδητη κατάσταση. Επειδή είναι παντρεμένη μ’ έναν άνδρα, μπορεί κανείς να συμπεράνη ότι συμβολίζει την ασυνείδητη, φυσική του anima, καθώς και το αδιαφοροποίητο συναίσθημά του, επειδή σ’ αυτό το σημείο αυτή παραβιάζει τον δικό του χώρο. Την ίδια στιγμή πρέπει να προσέξουμε ότι είναι απροσάρμοστη όχι σε ζητήματα του ατομικού, αλλά του συλλογικού αισθήματος. Είναι γεγονός ότι τα συστατικά στοιχεία της ασυνείδητης προσωπικότητας κάποιου ( η anima, ο animus και η σκιά), ή οι κατώτερες λειτουργίες του, είναι πάντα αυτά που ο κόσμος βρίσκει προσβλητικά, και που επομένως καταπιέζονται συνεχώς. Η εξαφάνιση της νεράιδας μέσα στο φυσικό της στοιχείο περιγράφει αυτό που συμβαίνει όταν κάποιο από τα περιεχόμενα του ασυνείδητου έρθη στην επιφάνεια, αλλά που ακόμη εναρμονίζεται τόσο λίγο με την εγωϊκή συνείδηση, ώστε βυθίζεται πάλι πίσω με την παραμικρή πρόκληση εναντίον του. Το ότι τόσο λίγα απαιτούνται για να γίνη αυτό, δείχνει πόσο φευγαλέα και ευκολοπρόβλητα είναι αυτά τα περιεχόμενα του ασυνειδήτου.
Εδώ εντάσσεται και η εκδίκηση που παίρνουν τα στοιχεία όταν περιφρονούνται ή προσβάλλονται, επειδή είναι ιδιαίτερα εύθικτα και επίμονα στην κακία τους, κάτι που δεν μετριάζεται καθόλου απ’ την ανθρώπινη κατανόηση. Το ίδιο μπορεί να λεχθή και για την anima, τον animus και τις αδιαφοροποίητες λειτουργίες˙ πραγματικά, η υπερβολική ευθιξία που μπορούμε να συναντήσουμε σε σταθερούς κατά τα άλλα άνδρες είναι ένα σημάδι ανάμειξης της anima. Όμοια μπορούμε να διακρίνουμε στην anima την αστάθεια, τον απατηλό χαρακτήρα και τη συχνή κακία αυτών των στοιχειακών πνευμάτων, ιδιότητες που αποτελούν την αντίστροφη πλευρά της μαγικής γοητείας τους. Αυτά τα πλάσματα είναι απλώς μη λογικά, καλά και κακά, βοηθητικά και βλαπτικά, θεραπευτικά και καταστρεπτικά, σαν την ίδια τη φύση της οποίας είναι κομμάτι.³⁷

Και η anima σαν η ασυνείδητη, θηλυκή πλευρά του άνδρα, δεν είναι η μόνη που παρουσιάζει τέτοιες ιδιότητες˙ τις ίδιες ιδιότητες μπορούμε να τις δούμε σε πολλές γυναίκες. Επειδή η γυναίκα, γενικά, εξ αιτίας του βιολογικού της έργου έχει παραμείνει πιο κοντά στα στοιχεία της φύσης από τον άνδρα, και συχνά εκδηλώνει αυτό το είδος συμπεριφοράς λιγ’οτερο ή περισσότερο καθαρά. Είναι εύκολο για τον άνδρα να προβάλη την εικόνα της anima στις γυναίκες που βρίσκονται πιο κοντά στα στοιχεία της φύσης˙ ανταποκρίνονται ακριβώς στην ασυνείδητη θηλυκότητά του.

Εξ αιτίας αυτού στοιχειακά πλάσματα, ιδιαίτερα γοργόνες, επίσης εμφανίζονται συχνά σε γυναικεία όνειρα και φαντασιώσεις. Μπορεί να αντιπροσωπεύουν ή την μη ανεπτυγμένη και ακόμη φυσική θηλυκότητα της ενδιαφερόμενης γυναίκας, ή αλλοιώς την κατώτερη λειτουργία της˙ συχνά πάντως είναι αρχικές μορφές της ανώτερης προσωπικότητας, του Εαυτού.

Σ’ αυτόν τον θρύλο συναντάμε ένα άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο, δηλαδή τη νεράιδα του νερού που χτενίζει τα μαλλιά της – σαν την Lorelei – και καθρεφτίζεται στη λίμνη. Το χτένισμα των μαλλιών μπορεί χωρίς δυσκολία να ερμηνευθή σαν μέσο σεξουαλικής προσέλκυσης, που ακόμη και σήμερα είναι σε χρήση. Το κοίταγμα στον καθρέφτη ανήκει στον ίδιο χώρο, και οι δύο πράξεις μαζί αποδίδονται στην anima στη λογοτεχνία και τις πλαστικές τέχνες. Αλλ’ ο καθρέφτης σαν χαρακτηριστικό της μορφής της anima έχει και μιάν άλλη σημασία.³⁸Μια λειτουργία της anima είναι να αποτελή έναν καθρέφτη για τον άνδρα, να αντανακλά τις σκέψεις, τις επιθυμίες και τις συγκινήσεις του, όπως συνέβαινε με τις Βαλκυρίες. Γι’ αυτό ακριβώς η anima έχει τόση σημασία γι’ αυτόν, είτε σαν εσωτερική εικόνα, είτε σαν προβολή σε μια συγκεκριμένη γυναίκα˙ μ’αυτόν τον τρόπο μπορεί να συνειδητοποιήση πράγματα, τα οποία βρίσκονται ακόμη στο ασυνείδητό του. Συχνά πάντως αυτή η λειτουργία της anima δεν οδηγεί σε μεγαλύτερη συνειδητότητα και αυτογνωσία, αλλά απλώς σε ένα αυτό-καθρέφτισμα που κολακεύει τη ματαιοδοξία του άνδρα, ή ακόμη σε μια συναισθηματική αυτολύπηση. Και τα δύο κανονικά μεγαλώνουν τη δύναμη της anima, και δεν είναι επομένως χωρίς κίνδυνο. Παρ’ όλα αυτά είναι χαρακτηριστικό της γυναικείας φύσης σαν χρησιμεύη στον άνδρα σαν καθρέφτης, και η εκπληκτική ικανότητα που αναπτύσσει συχνά η γυναίκα γι’ αυτόν τον ρόλο, είναι αυτό που την κάνει ιδιαίτερα κατάλληλη να γίνη δέκτης της προβολής της anima του άνδρα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

35. John Rhys: Celtic Folklore, (Κελτική Λαογραφία) Οξφόρδη, Clarendon Press,1901.
36. Στο σίδερο αποδίδεται η δύναμη της προστασίας από τα στοιχειά.
37. Αυτό περιγράφεται με ένα πολύ εκπληκτικό τρόπο σε ένα βορεινό παραμύθι με τον τίτλο “Die waldfrau” (H γυναίκα του δάσους) (Märchen der Weltliteratur=Παραμύθια της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας), που μας μιλάει για έναν ξυλοκόπο ο οποίος σαγηνεύεται από μιαν όμορφη κοπέλλα που συνάντησε στο δάσος. Κάθε νύχτα αυτή τον παίρνει στο βουνό της, όπου όλα είναι πιο υπέροχα από ο,τιδήποτε έχει δη ως τότε. Μια μέρα, καθώς κόβει ξύλα, αυτή του φέρνει φαγητό μέσα σ’ ένα ασημένιο δοχείο, αλλά . καθώς κάθεται επάνω στον κορμό του δέντρου, αυτός βλέπει με τρόμο ότι έχει ουρά αγελάδας, και ότι αυτή η ουρά έχει πιαστεί σε μια σχισμάδα του δέντρου. Γρήγορα τραβάει έξω τη σφήνα του, έτσι ώστε η ουρά πιάνεται και τραβιέται έξω. Έπειτα γράφει το όνομα του Ιησού επάνω στο δοχείο. Αμέσως η γυναίκα εξαφανίζεται, και το δοχείο με το φαγητό γίνεται απλώς ένα κομμάτι από κρέας μοσχαριού γεμάτο ακαθαρσίες.
38. Ο καθρέφτης είναι γνωστός στις λαϊκές δεισιδαιμονίες σαν ένα μαγικό όργανο. Έχει υπερφυσικό χαρακτήρα, επειδή βλέπει κανείς το είδωλό του μια ή και δυο φορές σ’ αυτόν. Ένας μαγικός καθρέφτης δείχνει τί συμβαίνει σε όλον τον κόσμο ή προλέγει το μέλλον, και γενικά αποκαλύπτει μυστικά και κρυφά πράγματα. (Βλ. Handwörterbuch des Deutschen Aberglaubens, Τομ. 9, λήμμα “Spiegel”).

Συνεχίζεται

Αμέθυστος

>ANIMUS ΚΑΙ ANIMA – Δύο δοκίμια της Emma Yung

>Συνέχεια από : ΤΡΙΤΗ, 19 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2010

Emma Yung : Η ANIMA ΣΑΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΗ ΥΠΑΡΞΗ

Εάν ρωτήσουμε γιατί η διαίσθηση και η τέχνη της προφητείας αποδίδονται στη γυναίκα, η απάντηση είναι ότι γενικά είναι πιο ανοιχτή στο ασυνείδητο από τον άνδρα. Η δεκτικότητα είναι γυναικεία στάση, που προϋποθέτει άνοιγμα και άδειασμα, γι’ αυτό ο Jung²⁵ την ονόμασε «το μεγάλο μυστικό της θηλυκότητας». Εξ άλλου, η γυναικεία πνευματικότητα είναι λιγότερο αντίθετη στο μη-λογικό από την λογικά προσανατολισμένη ανδρική συνείδηση, η οποία τείνει να απορρίψη ο,τιδήποτε δεν ανταποκρίνεται στη λογική, κι έτσι κλείνεται συχνά έξω από την περιοχή του ασυνειδήτου. Στον «Φαίδρο» ο Πλάτωνας κατακρίνει την υπέρ-λογική στάση – ιδιαίτερα στο ζήτημα της αγάπης – και επαινεί το μη λογικό, ακόμη και το παράλογο, καθώς μπορεί να είναι ένα θείο δώρο.

Αναφέρει μερικές μορφές αυτού του μη λογικού στοιχείου:

1. Η σοφία των χρησμών που έδινε η Πυθία, για παράδειγμα, όταν συμβούλευε σχετικά με την ευημερία της πολιτείας. Αναφορικά με αυτό παρατηρεί: «Επειδή η προφήτισσα στους Δελφούς και η ιέρεια της Δωδώνης, όταν είναι έξω απ’ τον εαυτό τους, έχουν φέρει μεγάλα καλά στην Ελλάδα, και στη δημόσια και στην ιδιωτική ζωή των ανθρώπων, ενώ όταν βρίσκονται σε λογική κατάσταση ωφελούν λίγο ή καθόλου». ²⁶

2. Το χάρισμα της προφητείας της Σίβυλλας, η οποία προλέγει το μέλλον.

3. Η φρενίτιδα (ενθουσιασμός) που εμπνέεται απ’ τις Μούσες.

Η Πυθία, η Σίβυλλα και οι Μούσες είναι θηλυκά όντα, και μπορούν να παρομοιασθούν με την προφήτισσα του βορρά˙ τα λόγια τους είναι μη- λογικά και φαίνονται σαν τρέλλα απ’ την άποψη της λογικής ή του λόγου. Αλλά τομείς σαν αυτούς δεν ανήκουν μόνο στη γυναίκα˙ πάντοτε υπήρχαν και άνδρες μάντεις και προφήτες, που έγιναν τέτοιοι χάρη σε μια θηλυκή, δεκτική στάση που τους κάνει ικανούς να ανταποκρίνονται σε επιδράσεις που προέρχονται από την άλλη πλευρά της συνείδησης.

Επειδή η anima, σαν θηλυκή πλευρά του άνδρα, έχει αυτήν τη δεκτικότητα και την απουσία προκατάληψης για το μη λογικό, ορίζεται μεσολαβητής ανάμεσα στη συνείδηση και το ασυνείδητο. Στον δημιουργικό άνδρα, ιδιαίτερα, αυτή η θηλυκή στάση παίζει έναν σπουδαίο ρόλο˙ δεν είναι χωρίς λόγο που μιλάμε για τη σύλληψη της ιδέας ενός έργου, τη γέννηση μιας σκέψης ή την κυοφορία της.

Το μοτίβο της κοπέλλας-κύκνου συναντάται επίσης σε αναρίθμητα παραμύθια˙²⁷η ιστορία του κυνηγού και της κοπέλλας-κύκνου μπορεί να χρησιμέψη σαν παράδειγμα:

Ένας δασοκόμος, ακολουθώντας τα ίχνη ενός ελαφιού έφθασε σε μια λίμνη ακριβώς τη στιγμή που τρεις λευκοί κύκνοι σηκώνονταν πετώντας ψηλά. Αμέσως μεταμορφώθηκαν σε τρεις νεράιδες που λούζονταν στη λίμνη, αλλά μετά από λίγο βγήκαν απ’ το νερό και πέταξαν μακριά σαν κύκνοι. Δεν μπορούσε να βγάλη αυτές τις κοπέλλες απ’ το μυαλό του, και αποφάσισε να παντρευτή μια απ’ αυτές. Έτσι, τρεις μέρες αργότερα επέστρεψε στη λίμνη και τις βρήκε πάλι να λούζωνται. Σιγά-σιγά έρποντας πήγε και πήρε το πέπλο κύκνου που βρισκόταν στην όχθη κοντά στη νεώτερη. Αυτή τον ικέτεψε να της το δώση πίσω, αλλ’ αυτός προσποιήθηκε ότι είναι κουφός και το πήρε στο σπίτι του, έτσι που η κοπέλλα έπρεπε να τον ακολουθήση. Οι άνθρωποί του την δέχθηκαν φιλικά, και αυτή συμφώνησε να παντρευτή τον κυνηγό. Αλλά το πέπλο του κύκνου το έδωσε στη μητέρα του, που το έκρυψε σ’ ένα κιβώτιο. Μια μέρα, αφού το ζευγάρι είχε ζήσει ευτυχισμένα μαζί για μερικά χρόνια, η μητέρα καθαρίζοντας βρήκε το μικρό κιβώτιο και το άνοιξε. Μόλις η κοπέλλα είδε το πέπλο του κύκνου, το έριξε γρήγορα επάνω της, και με τις λέξεις: «Αυτός που θέλει να με ξαναδή πρέπει να έρθη στο γυάλινο βουνό, που βρίσκεται πάνω απ’ τη λαμπρή πεδιάδα»,²⁸ ταλαντεύθηκε στον αέρα και πέταξε μακριά. Ο δυστυχισμένος κυνηγός πήγε να την αναζητήση, και, με τη βοήθεια φιλικών ζώων, μετά από πολλές δυσκολίες, τελικά την βρήκε˙ έπειτα, μαθαίνοντας ότι ήταν μαγεμένη, την απελευθέρωσε από τα μάγια.

Διηγήθηκα αυτή την ιστορία με πολλές λεπτομέρειες, επειδή περιλαμβάνει ένα καινούργιο και πολύ σημαντικό μοτίβο, αυτό της λύτρωσης. Η ανάγκη για λύτρωση που φαίνεται εδώ με το μαγικό δέσιμο, υποδεικνύει ότι η μορφή του κύκνου δεν είναι μια πραγματική κατάσταση αλλά δευτερογενής, σαν το πέπλο που καλύπτει τη βασιλοπούλα. Πίσω απ’ τη μορφή του ζώου κρύβεται ένα ανώτερο ον που πρέπει να λυτρωθή, και που μαζί του ο ήρωας στο τέλος θα ενωθή.

Η πριγκήπισσα που πρέπει να λυτρωθή, που εμφανίζεται σε τόσο πολλά παραμύθια, δείχνει καθαρά την anima. Αφού όμως η ιστορία λέει ότι η πριγκήπισσα υπήρχε πριν απ’ τον κύκνο, αυτό σίγουρα υπαινίσσεται ένα αρχικό στάδιο ενότητας και ολότητας, που διακόπηκε με τα μάγια, και τώρα πρέπει να ξαναδημιουργηθή. Η ιδέα ότι μια αρχέγονη κατάσταση τελειότητας καταστράφηκε, είτε απ’ την αμαρτωλή συμπεριφορά των ανθρώπων ή απ’ την ζήλια των θεών, είναι μια πολύ αρχαία αντίληψη, που αποτελεί τη βάση πολλών θρησκευτικών και φιλοσοφικών συστημάτων. Παράδειγμα είναι η βιβλική ιστορία της πτώσης του ανθρώπου, το πρωτογενές αρχικά σφαιρικό πλάσμα του Πλάτωνα που διασπάσθηκε σε δύο μισά, και η Σοφία των Γνωστικών που φυλακίσθηκε μέσα στην ύλη.

Με ψυχολογικούς όρους μπορούμε να πούμε ότι οι απαιτήσεις της ζωής και η αυξανόμενη ανάπτυξη της συνειδητότητας καταστρέφουν ή βλάπτουν την αρχική ολότητα του παιδιού. Για παράδειγμα, στην ανάπτυξη εγωϊκής συνείδησης του άνδρα η θηλυκή πλευρά αφήνεται πίσω, και έτσι παραμένει σε «φυσική κατάσταση». Το ίδιο πράγμα συμβαίνει με τη διαφοροποίηση των ψυχολογικών λειτουργιών˙ η ονομαζόμενη κατώτερη λειτουργία μένει πίσω, και, συνεπώς, είναι αδιαφοροποίητη και ασυνείδητη. Επομένως στον άνδρα συνδέεται συνήθως με την επίσης ασυνείδητη anima. Η λύτρωση έρχεται με την αναγνώριση και την αφομοίωση αυτών των άγνωστων στοιχείων της ψυχής.

Το παραμύθι του «κλεμμένου πέπλου»²⁹ παρουσιάζει το θέμα με έναν καινούργιο τρόπο, χαρακτηριστικό της Ρομαντικής περιόδου. Τοποθετημένη στην ονομαζόμενη «πεδιάδα των κύκνων»³⁰ στα βουνά της Σαξωνίας, όπου λέγεται πως υπάρχει μια κρυμμένη πηγή που δίνει την ομορφιά, η ιστορία περιέχει τα τυπικά χαρακτηριστικά που ήδη αναφέραμε. Αντί για το ένδυμα του κύκνου, όμως, ένα βέλο κι ένα δαχτυλίδι κλέβονται απ’ την κοπέλλα που λούζεται.

Ο ήρωας, που είναι ιππότης, την παίρνει στο σπίτι του, όπου πρόκειται να γιορτασθή ο γάμος τους˙ και σ’ αυτήν την ιστορία επίσης, εμπιστεύεται το βέλο στη μητέρα του. Έπειτα, την ημέρα του γάμου, η νύφη θρηνεί που δεν το έχει και η μητέρα τής το φέρνει˙ και τότε η νύφη, φορώντας το βέλο και ένα στέμμα, γίνεται αμέσως κύκνος και πετάει έξω απ’ το παράθυρο.

Η ιστορία είναι πολύ μεγάλη για να τη διηγηθούμε με λεπτομέρειες. Πρέπει να προσέξουμε πάντως, ότι η μητέρα, προφανώς με καλή πρόθεση, είναι πάλι αυτή που δίνει πίσω το ένδυμα κύκνου της νύφης, και έτσι προκαλεί την αναχώρησή της.

Αφού ο χωρισμός του ζευγαριού έρχεται απ’ την πράξη της μητέρας, είναι δυνατόν να συμπεράνουμε μια λανθάνουσα αντιζηλία ανάμεσα στη μητέρα και την anima, σαν αυτές που συναντάμε συχνά στην πραγματικότητα. Απ’ την άλλη μεριά, αυτό το χαρακτηριστικό θα μπορούσε επίσης να κατανοηθή σαν τάση της «Μεγάλης Μητέρας», δηλαδή του ασυνείδητου, να επαναφέρη στον εαυτό της αυτούς που της ανήκουν.

Η βασιλικά καταγωγή της κοπέλλας-κύκνου που φαίνεται απ’ το στέμμα της, την χαρακτηρίζει σαν ένα πλάσμα ανώτερης τάξης, και μπορεί να συσχετισθή με την υπερανθρώπινη, θεϊκή πλευρά της anima. Εντούτοις σε πολλές ιστορίες φαίνεται πως η μορφή της μαγεμένης πριγκήπισσας θα πρέπει να ερμηνευθή από την άποψη της γυναικείας ψυχολογίας˙ σ’ αυτήν την περίπτωση παριστάνει την ανώτερη προσωπικότητα της γυναίκας, τον Εαυτό της.³¹ Σχετικά με τη μορφή του πουλιού σαν πλάσμα του αέρα, συμβολίζει όχι μόνον την ζωϊκή ιδιότητα του πλάσματος της φύσης, αλλ’ επίσης περιέχει έναν υπαινιγμό σχετικά με τις λανθάνουσες πνευματικές του δυνάμεις.

Ένα άλλο στοιχειακό ον που απολαμβάνει ιδιαίτερη συμπάθεια και μακροβιότητα είναι η nixie (γοργόνα)˙ θέμα παραμυθιών, θρύλων και λαϊκών τραγουδιών σε όλες τις εποχές, είναι μια μορφή γνωστή σ’ εμάς από αναρίθμητες παραστάσεις. Επίσης χρησιμεύει σαν θέμα για του μοντέρνους ποιητές,³²και συχνά εμφανίζεται στα όνειρα.

Ένα αρχαίο όνομα που το χρησιμοποιούσαν ιδιαίτερα οι ποιητές του 13ου αιώνα γι’ αυτά τα πλάσματα του νερού είναι Merminne³³ ή Merfei. Επειδή κατέχουν, όπως και οι κοπέλλες-κύκνοι, το χάρισμα της προφητείας και μια γνώση των πραγμάτων της φύσης, ονομάζονται «wisin wip» (σοφές γυναίκες). Αλλά γενικά, όπως θα δούμε, άλλοι παράγοντες έχουν το προβάδισμα εδώ, κυρίως ο παράγοντας του έρωτα. Αυτό φαίνεται απ’ την κίνηση που είναι γνωστή σαν Frauendients ή Minnedienst, που εξέφρασε τη νέα στάση απέναντι στις γυναίκες και απέναντι στον έρωτα, και που παρουσιάσθηκε τον 12ο και τον 13ο αιώνα και αποτέλεσε ένα ιπποτικό αντιστάθμισμα στην καλλιέργεια των αρετών του λόγου στα μοναστήρια. Όπως δείχνει η ποίηση της εποχής, όχι μικρότερης σημασίας ανάμεσα στις αιτίες που συνέβαλαν στην καλύτερη εκτίμηση των γυναικών ήταν η σαφέστερη ανάδυση και η αυξημένη επίδραση της anima.³⁴

Επειδή είναι στην ουσία της θηλυκή, η anima, όπως και η γυναίκα, καθορίζεται κυριαρχικά απ’ τον έρωτα, δηλαδή την αρχή της ένωσης, της σχέσης, ενώ ο άνδρας είναι γενικά περισσότερο προσανατολισμένος στη λογική, στον «λόγο», τη διακριτική και ρυθμιστική αρχή.

Έτσι οι Merminne και οι συντρόφισσές της έχουν πάντα μια σχέση αγάπης μ’ έναν άνδρα, ή προσπαθούν να προκαλέσουν μια τέτοια σχέση – μια προσπάθεια που είναι, πραγματικά, ένας βασικός γυναικείος στόχος. Σ’ αυτό το σημείο διαφέρουν απ’ τις κοπέλλες-κύκνους, που ως επί το πλείστον δεν αναζητούν μια τέτοια σχέση με δική τους θέληση, αλλά, με την κλοπή της φτερωτής ενδυμασίας πέφτουν στην εξουσία του άνδρα με μιαν απάτη. Γι’ αυτό και προσπαθούν να ξεφύγουν με την πρώτη ευκαιρία. Τέτοιες σχέσεις είναι κατά κύριο λόγο ενστικτώδεις και χωρίς ψυχολογικά κίνητρα ή οποιαδήποτε σημασία πέρα από αυτήν του ενστίκτου. Το να κατακτήση ένας άνδρας μια γυναίκα με λιγότερο ή περισσότερο βίαιο τρόπο, είναι καθαρό σημάδι ότι η ερωτική του στάση βρίσκεται σ’ ένα εντελώς πρωτόγονο επίπεδο. Έτσι δεν είναι παράλογο ένα τέτοιο στοιχειακό όν, κατά την ένωση του μ’ έναν τέτοιον άνδρα, να ζητάη να μην της φερθή βίαια, να μην την χτυπήση ποτέ, ούτε να της μιλήση άγρια.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

25. Βλ. Κ. Γκ. Γιούνγκ: «Οι Ψυχολογικές Όψεις του Αρχετύπου της Μητέρας», στο Άνοιξη 1943. Δημοσιεύτηκε από τη Λέσχη Αναλυτικής Ψυχολογίας της Νέας Υόρκης. Μεταφράστηκε από τα Γερμανικά στο ετήσιο περιοδικό Eranos 6, Ζυρίχη, Rhein Verlag, 1939.

26. «Τα Έργα του Πλάτωνα» μεταφρασμένα από τον B. Jowett, Νέα Υόρκη, Dial Press, χωρίς χρονολογία, σελ 401.

27. Βλ. σχετικά με αυτό: «Der Jager und die Schwanjungfrau» (Ο κυνηγός και η κοπέλλα-κύκνος), στο Deutsche Marchen seit Grimm. Βλ. επίσης: «Die weisse und die Schwartz Brau» (Η Λευκή και η Μαύρη Νύφη) και Die Rabe (Το Κοράκι) από το έργο του Γριμ: Kinder und Hausmarchen, Τομ. Ι, ΙΙ και «Die Entenjungfrau» (Το κορίτσι Πάπια), ένα ρωσσικό παραμύθι Ιένα: Diederichs,1915. Επίσης «Οι περιπέτειες του Χασάν της Βασόρα», το παραμύθι της 577ης νύχτας στο Βιβλίο «Χίλιες και Μία Νύχτες».

28. Σύμφωνα με γερμανικές και βόρειες πηγές το γυάλινο βουνό θεωρείτο τόπος του υπερπέραν, η κατοικία των νεκρών ή των μακκάρων. Σύμφωνα με άλλες ιδέες ζούσαν εκεί οι γυνάκες-κύκνοι, οι νεράιδες, οι μάγισσες, οι νάνοι και άλλα όμοια πλάσματα. Σε πολλά παραμύθια οι άνθρωποι οδηγούνται εκεί από κάποιο πνεύμα ή δαίμονα και πρέπει να λυτρωθούν απ’ αυτόν. Βλ. Handworterbuch des Deutschen Aberglaubes, δημοσιευμένο από τον H. Baechtold-Staudi, με τον τίτλο: «Clasberg» (το γυάλινο βουνό). Αυτός ο τόπος στο υπερπέραν μπορεί να ταυτισθή με το ασυνείδητο.

29. «Der geraubte Schleier». Βλ. J. K. Musaeus. Volksmarchen der Deutschen, Τομ.ΙΙΙ. στο Marchen der weltliteratur.

30. «Πεδιάδα των κύκνων». Εδώ ο εκδότης παρεμβάλλει την διασκεδαστική παρατήρηση ότι αυτή η τοποθεσία πήρε το όνομά της από κάποια Schwanhildis και τον πατέρα της Cygnus, «που και οι δύο ανήκουν στο γένος των νεραϊδών, και πιθανόν κατάγονται από τα αυγά της Λήδας».

31. Βλ Κ. Γκ. Γιούνγκ: «Οι ψυχολογικές Όψεις της Κόρης», στο έργο των Γιούνγκ-Κερένυι «Η Επιστήμη της Μυθολογίας», Εκδόσεις Ιάμβλιχος.

32. Βλ. το ποίημα του Γκαίτε «Ο Ψαράς». Επίσης το έργο του Gottfried Keller «Nixie im Grundguell» (Η Γοργόνα στην Πηγή)(Gesammelte Werke, Βερολίνο, W.Hertz,1891-92), και τη «Χειμωνιάτικη Νύχτα» του, που δίνεται σε μετάφραση πιο κάτω σ’ αυτό το άρθρο Επίσης το έργο του Gerhart Hauptmann: «The Sunken Bell»,(Η Βυθισμένη Καμπάνα) και το έργο του Jean Giraudoux: «Undine» Ν.Υόρκη, 1941.

33. Minne σημαίνει αγάπη. Βλ. Minnesänger (Ο Τραγουδιστής της Αγάπης). Επίσης Βλ. Γριμ, Deutsche Mytologie, Τομ. Ι, σελ.360.Σύμφωνα με τον F. Kluge στο Γερμανικό Μυθολογικό Λεξικό η αρχική σημασία της λέξης Minne, είναι ανάμνηση, υπόμνηση, μνήμη. Έχει σχέση με την αγγλική λέξη mind=νους, και προέρχεται από την Iνδογερμανική ρίζα men ή man, που σημαίνει σκέψη, νόημα. Ο Γκριμ την συνδέει με το manus=χέρι, man=άνδρας.

34. Βλέπε, για παράδειγμα, την ενδιαφέρουσα μελέτη του R. Bezzola για τον «Γουλιέλμο ΙΧ του Πουατιέ» στο «Romania», Τομ 66.

Αμέθυστος

>ANIMUS ΚΑΙ ANIMA – Δύο δοκίμια της Emma Yung

>Συνέχεια από : ΣΑΒΒΑΤΟ, 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2010
Emma Yung : Η ANIMA ΣΑΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΗ ΥΠΑΡΞΗ

Εντελώς όμοιου χαρακτήρα είναι και «το όνειρο του Oengus», ένας Ιρλανδικός θρύλος που χρονολογείται από τον όγδοο αιώνα.⁷

Ο Oengus, που είχε ο ίδιος μυθική καταγωγή, είδε στο όνειρό του ένα όμορφο κορίτσι που πλησίαζε το κρεβάτι του, αλλά καθώς πήγε να πιάση το χέρι της αυτή πήδηξε μακριά απ’ αυτόν. Την επόμενη νύχτα το κορίτσι ξαναήρθε, αυτή τη φορά με μια λύρα στα χέρια της, «την πιο γλυκειά που υπήρξε ποτέ», και του έπαιξε έναν σκοπό. Αυτό συνεχίστηκε έναν ολόκληρο χρόνο, και ο Oengus έπαθε μια «αρρώστεια που τον έλυωνε». Αλλά ένας γιατρός διέγνωσε το πρόβλημά του, και γι’ αυτό έστειλε αγγελιοφόρους να σαρώσουν όλη την Ιρλανδία για να βρουν την κοπέλλα, που, όπως έλεγε ο γιατρός, ήταν προορισμένη να γίνη δική του. Τελικά ανακάλυψαν ότι ο πατέρας της είναι βασιλιάς ενός νεραϊδόβουνου, και ότι αυτή μεταμορφωνόταν σε κύκνο κάθε δεύτερο χρόνο. Για να τη συναντήση ο Oengus πρέπει να έρθη μια ορισμένη μέρα σε μια καθορισμένη λίμνη. Φθάνοντας εκεί, είδε τρεις φορές από πενήντα κύκνους επάνω στο νερό, που ήταν δεμένοι κατά ζευγάρια με ασημένιες αλυσίδες. Αλλά ο Oengus φώναξε την αγαπημένη του ονείρου του με το όνομά της, και αυτή τον αναγνώρισε και είπε ότι θα ερχόταν στην ξηρά αν της υποσχόταν ότι θα μπορούσε να ξαναγυρίση στη λίμνη. Όταν αυτός το υποσχέθηκε, αυτή ήλθε σ’ αυτόν κι αυτός την αγκάλιασε. Έπειτα «κοιμήθηκαν με τη μορφή δύο κύκνων, και γύρισαν γύρω απ’ την λίμνη τρεις φορές, έτσι ώστε η υπόσχεσή του να μην μπορή να παραβιασθή». Στο τέλος, σαν δυο λευκά πουλιά πέταξαν μακριά (στο κάστρο του πατέρα της), και τραγούδησαν ένα όμορφο χορωδιακό τραγούδι, που έκανε τους ανθρώπους να κοιμηθούν για τρεις μέρες και τρεις νύχτες. «Το κορίτσι έμεινε μαζί του μετά απ’ αυτό».

Ο ονειρικός χαρακτήρας αυτής της ιστορίας είναι ιδιαίτερα σαφής. Το ότι η αγαπημένη του Oengus, άγνωστη ακόμη, εμφανίζεται σ’ αυτόν πρώτα σ’ ένα όνειρο, ότι του τονίζεται ότι είναι προορισμένη γι’ αυτόν, και δεν μπορεί να ζήση χωρίς αυτήν, είναι στοιχεία που χωρίς αμφιβολία δείχνουν την anima – το άλλο μισό του. Την κερδίζει αποδεχόμενος τον όρο της, και επιτρέποντάς της για λίγο καιρό τουλάχιστον να γυρίζη στο νερό. Μάλιστα, γίνεται κι ο ίδιος κύκνος. Με άλλα λόγια, προσπαθεί να τη συναντήση στο ίδιο της το στοιχείο, το «δικό της επίπεδο», για να την κάνη δική του για πάντα – μια συμπεριφορά που η αξία της έχει αποδειχθή και ψυχολογικά, σε σχέση με την anima. Το μαγικό τραγούδι των δύο κύκνων είναι μια έκφραση τού ότι τα δύο πλάσματα αντίθετης φύσης, που όμως ανήκουν το ένα στο άλλο, είναι τώρα ενωμένα σε μιαν αρμονική συμφωνία.

Οι Βαλκυρίες των Νορμανδών είναι αρχαϊκές και μυθικές κοπέλλες-κύκνοι αρκετά διαφορετικού είδους. Ονομάζονται Βαλκυρίες επειδή παίρνουν πίσω τούς πολεμιστές που έπεσαν στη μάχη και τους μεταφέρουν στην Valhalla⁸. Έχουν επίσης κάποιον ρόλο στην απονομή της νίκης και της ήττας, πράγμα που δείχνει καθαρά ότι έχουν σχέση με τις Norns, που γνέθουν και κόβουν τα νήματα της μοίρας. Από την άλλη μεριά, όταν η Βαλκυρία στην Valhala δίνει στον ήρωα το κέρας απ’ το οποίο πίνει, εκτελεί το συνηθισμένο έργο μιας υπηρέτριας. Αλλά το να προσφέρης ένα ποτό είναι μια χειρονομία με σημασία, που εκφράζει μια σχέση και έναν αμοιβαίο δεσμό˙ και οπωσδήποτε ένα μοτίβο που επανέρχεται συχνά είναι αυτό της μορφής της anima που γεμίζει το ποτήρι ενός άνδρα μ’ ένα φίλτρο της αγάπης, της έμπνευσης, της μεταμόρφωσης ή του θανάτου. Οι Βαλκυρίες ονομάζονται επίσης Κόρες της Επιθυμίας,⁹ και κάποτε κάποια απ’ αυτές γίνεται, όπως η Brûnnehilde, η γυναίκα ή η αγαπημένη ενός μεγάλου ήρωα, στον οποίον δίνει βοήθεια και προστασία στη μάχη.

Μπορεί κανείς να δη καθαρά σ’ αυτά τα μισο-θεϊκά πλάσματα μιαν αρχετυπική μορφή της anima, ταιριαστή σε άγριους και πολεμοχαρείς άνδρες. Πραγματικά λέγεται για τις Βαλκυρίες ότι το κύριο πάθος τους είναι η μάχη. Ενσαρκώνουν ταυτόχρονα, όπως συμβαίνει με την anima, την επιθυμία του άνδρα και την προσπάθεια που καταβάλλει, και όσο αυτά κατευθύνονται προς τη μάχη, η θηλυκή του πλευρά εμφανίζεται σε μια μορφή πολεμική. Επί πλέον, παρ’ όλο που οι Βαλκυρίες παρουσιάζονται να ιππεύουν, μπορούν επίσης «να διασχίσουν τον αέρα και το νερό», και να πάρουν το σχήμα κύκνων.¹⁰

Ένα από τα πιο παλιά τραγούδια της Edda, το «Τραγούδι του Wayland», αρχίζει με το μοτίβο της κοπέλλας-κύκνου : ¹¹
« Οι κοπέλλες πέταξαν απ’ το νότο
δίπλα απ’ το σκοτεινό δάσος,
οι νεαρές κοπέλλες-κύκνοι
για να ξυπνήσουν τη μάχη.
Εκεί στις όχθες της λίμνης
για λίγο αναπαύθηκαν
αυτές οι κόρες του νότου
και έκλωθαν λεπτό λινάρι».¹²
Το τραγούδι δεν λέει, αλλά μας αφήνει να μαντέψουμε ότι εδώ, όπως και σε άλλες παρόμοιες ιστορίες, ο Wayland και οι αδελφοί του έκλεψαν τα ρούχα κύκνου των κοριτσιών, για να μη μπορούν αυτά να φύγουν. Έπειτα κάθε αδελφός πήρε από μια κοπέλλα και,
« Έμειναν εκεί μετά
εφτά χειμώνες
και τον όγδοο
γεμάτες αγάπη˙
αλλά στον ένατο,
σπρωγμένες απ’ την ανάγκη
οι κόρες επιθύμησαν
να πάνε στο σκοτεινό δάσος,
οι νεαρές κοπέλλες-κύκνοι,
για να ξυπνήσουν τη μάχη».

Έτσι πέταξαν μακριά, και δύο απ’ τα αδέλφια ακολούθησαν ψάχνοντας να βρουν πού είχαν εξαφανισθή, αλλά ο Wayland φτιάχνοντας χρυσά δαχτυλίδια, έμεινε στο σπίτι και περίμενε τον γυρισμό τους.
Δεν αναφέρεται τίποτα άλλο σχετικά με αυτά στη συνέχεια του τραγουδιού, που προχωράει πάνω σε διαφορετική γραμμή.
Το σημαντικό στοιχείο εδώ είναι ότι οι κοπέλλες νοιώθουν μιαν ακατανίκητη επιθυμία για μάχη, και ότι πετώντας μακριά τραβούν τους αδελφούς τους πίσω τους. Στην ψυχολογική γλώσσα αυτό σημαίνει ότι η λαχτάρα, η επιθυμία για καινούργια εγχειρήματα πρώτα γίνεται αισθητή στο ασυνείδητο θηλυκό στοιχείο. Πριν έρθει καθαρά στη συνείδηση, η προσπάθεια για κάτι νέο και διαφορετικό συνήθως εκφράζεται με τη μορφή μιας συναισθηματικής ταραχής, μιας ακαθόριστης παρώθησης ή ανεξήγητης διάθεσης. Όταν δίνεται σ’ αυτό έκφραση, όπως στο «Τραγούδι του Wayland» και πολλούς άλλους θρύλους, μέσω ενός θηλυκού στοιχείου, αυτό σημαίνει ότι οι ασυνείδητες συγκινήσεις μεταβιβάζονται στη συνείδηση μέσα από το θηλυκό στοιχείο στον άνδρα, την anima του.

Αυτό το γεγονός θέτει σε κίνηση μια παρώθηση ή ενεργεί σαν ενόραση, που αποκαλύπτει νέες δυνατότητες στον άνδρα και τον οδηγεί να τις ακολουθήση και να τις συλλάβη. Όταν η κοπέλλα–κύκνος επιθυμεί να παρακινήση σε μάχη, παίζει τον χαρακτηριστικό ρόλο της anima σαν «γυναίκας εμπνεύστριας» – αν και, οπωσδήποτε, σε ένα πρωτόγονο επίπεδο, – όπου το έργο στο οποίο παρακινείται ο άνδρας είναι αυτό του πολέμου.

Αυτός είναι επίσης ένας αγαπημένος ρόλος για τις γυναίκες στην αυλική ποίηση του Μεσαίωνα, αν και σε πιο εξευγενισμένη μορφή. Ο ιππότης μονομαχεί για την κυρία του, φορώντας ένα χαρακτηριστικό της σημάδι, το γάντι της, ας πούμε, στο κράνος του˙ η παρουσία της τον εξάπτει και του δυναμώνει το θάρρος. Αυτή δίνει το βραβείο της νίκης σ’ αυτόν, και συχνά αυτό συνίσταται στην αγάπη της. Αλλά πολλές φορές είναι σκληρή, και απαιτεί υπεράνθρωπους και χωρίς νόημα άθλους από τον ιππότη της σαν δείγμα της υποταγής του.¹³

Ο κόμης William ο 9ος του Poitiers, γνωστός σαν ο πρώτος τροβαδούρος, αναφέρεται ότι είχε ζωγραφισμένο το πορτραίτο της αγαπημένης του στην ασπίδα του. Όμως, στη λογοτεχνία τη σχετική με τους τροβαδούρους είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον να δούμε πώς η έμπνευση μετακινήθηκε σιγά-σιγά σε άλλα πράγματα εκτός απ’ τη μάχη.

Το όνομα Lady Adventure (Κυρία της Περιπέτειας) είναι μια άλλη μαρτυρία της ανδρικής αγάπης για περιπέτεια, που προσωποποιείται σε θηλυκή μορφή.

Μια άλλη ιδιότητα χαρακτηριστική της κοπέλλας-κύκνου είναι ότι προλέγει το μέλλον.¹⁴ Οι Βαλκυρίες, που γνέθουν τις τύχες της μάχης,¹⁵ και έτσι προετοιμάζουν τη μελλοντική μοίρα, μοιάζουν με τις Norns και με τη σειρά τους οι τελευταίες, που τα ονόματά τους είναι Wurd,Werlandi και Skuld,¹⁶ εμφανίζονται να ενσαρκώνουν τις φυσικές διαδικασίες της γέννησης και του θανάτου.

Στον Κελτικό χώρο ο ίδιος χαρακτήρας αποδίδεται στις νεράιδες, που το όνομά τους (fairy) συνδέεται με το fatum¹⁷(πεπρωμένο), και οι οποίες επίσης συνηθίζουν να παρουσιάζονται σε τριάδες. Συχνά συμβαίνει το καλό που δίνουν οι πρώτες δύο να ματαιώνεται απ’ την τρίτη, ένα χαρακτηριστικό που θυμίζει τις Norns ή τις Parcae.

Το τραγούδι των Nibelungen¹⁸ αφηγείται ότι κατά τη διάρκεια της πορείας τους προς τον βασιλιά Etzel οι Nibelungs έφθασαν στα ψηλά νερά του Δούναβη, και ο Hagen προχώρησε για να ψάξη για ένα πέρασμα. Εκεί άκουσε τον παφλασμό νερού, και όταν ήρθε κοντά είδε «wisiu wip» (σοφές γυναίκες) να κολυμπούν σε μιαν όμορφη πηγή. Σκαρφαλώνοντας, πήρε τα ρούχα τους και τα έκρυψε. Αλλά εάν τα έδινε πίσω, μια από τις γυναίκες υποσχέθηκε να του πη τί θα γινόταν στη διαδρομή.
«Έπλεαν σαν θαλασσινά πουλιά μπροστά του πάνω στο ρέμα.
Του φαινόταν ότι οι προβλέψεις τους ήταν χωρίς άλλο σίγουρα καλές.
Ό,τι κι αν του έλεγαν λοιπόν θα το πίστευε ». ¹⁹
Έτσι εδώ, επίσης, σοφές γυναίκες που μοιάζουν με υδρόβια πουλιά εμφανίζονται σαν προφήτισσες μελλοντικών γεγονότων.

Είναι γνωστό ότι οι γερμανικές φυλές απέδιδαν στη γυναίκα το χάρισμα της προφητείας, και γι’ αυτόν τον λόγο την εκτιμούσαν ιδιαίτερα, και ακόμη της απέδιδαν τιμές. Ο Odin ο ίδιος πηγαίνει σε μια μάντισσα, την Veleda, Ο Τάκιτος ²⁰ αναφέρει μια προφήτισσα με το όνομα Veleda, που είχε μεγάλη εξουσία μέσα στο σόι της, τους Bucteri, και που μεταφέρθηκε στη Ρώμη σαν αιχμάλωτη τον καιρό του Βεσπασιανού, και ο Ιούλιος Καίσαρ διηγείται ότι στους Γερμανούς υπήρχε η συνήθεια «οι μητέρες να λένε το μέλλον, ρίχνοντας κλήρους και προφητεύοντας σχετικά με το αν θα ήταν καλό να συνάψουν μάχη ή όχι». ²¹

Στους Έλληνες και στους Ρωμαίους το λειτούργημα αυτό το ασκούσαν η Πυθία και οι Σίβυλλες. Και τέτοιες ιδέες φαίνεται πως είχαν διατηρηθή για πολύν καιρό, όπως δείχνει μια ιστορία που αφορά τον Καρλομάγνο και την αναφέρει ο Grimm²² από ένα χειρόγραφο της Leiden του 13ου αιώνα, Ο θρύλος σκοπεύει να εξηγήση το όνομα του Aachen, που ήταν αρχικά Ακυίσγρανο, και λέει:

Ο Καρλομάγνος κράτησε εκεί μια σοφή γυναίκα, «μια μάγισσα ή νεράιδα, που την ονόμαζαν αλλοιώς νύμφη, θεά ή δρυάδα»˙ ²³μ’ αυτήν ήρθε σε συνουσία, και ήταν ζωντανή όσο αυτός έμεινε κοντά της, αλλά πέθανε όταν αναχώρησε. Μια μέρα, καθώς απολάμβανε την ηδονή μαζί της, είδε ότι είχε ένα χρυσό σπυρί πάνω στη γλώσσα της. Το έκοψε, και τότε η νύμφη πέθανε και δεν ξαναγύρισε ποτέ στην ζωή.
Αυτή η νύμφη θυμίζει τη μυστηριώδη Aelia Laelia Crispis που αναφέρει ο C. G. Jung στο «Αίνιγμα της Bolognia». ²⁴

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

7. Είναι παρμένο από το «Μια Κελτική ποικιλία», μετάφραση του K. M. Jackson, Λονδίνο, Routledge & Kegan Paul, 1951.Επίσης, Η Arbois de Jubainville: The Irish Mythological Cycle and Celtic Mythology. Δουβλίνο, Hodges, Figgis & Co., 1903.
8. Wilhelm K. Grimm: Deutsche Mythologie.Τόμος ι, Κεφ. XVI. IV, 1835. Αυτό το έργο έχει αναδημοσιευθή, Βιέννη και Λειψία: Bernina Verlag,1929. Όλες οι ακόλουθες παραπομπές όμως είναι από την έκδοση του 1835.
9. ‘Ένα από τα ονόματα του Odin είναι Wunch που σημαίνει «Ευχή»: W.Grimm, ο.π., τόμος Ι, κεφ, XVI
10.W. Grimm: ο.π.
11. Σύγκρινε Wayland Smith, μετάφραση από τον S.W.Singer.Λονδίνο,William Pickering, 1947. Αυτή η αγγλική έκδοση επιλέχθηκε επειδή πλησιάζει περισσότερο με την γερμανική που χρησιμοποίησε η Έμμα Γιουνγκ (Edda. Τόμος Ι, μετάφραση στα Γερμανικά από τον Felix Genzmer, Ιένα, Dietrichs Verlag, 1912).Λίγες αλλαγές όμως απαιτήθηκαν για την προσαρμογή στις ανάγκες του κειμένου.
12. Αυτό σημαίνει ότι, όπως οι Βαλκυρίες, ύφαιναν τα νήματα της νίκης και της δόξας.
13. Βλ. επίσης : M.L.von Frantz: Αρχετυπικά πρότυπα στα παραμύθια. Ζυρίχη, ιδιωτική εκτύπωση, 1951, Κεφ.5
14.Σύμφωνα με τον Grimm (ο.π. κεφ.12), ο κύκνος εθεωρείτο προφητικό πουλί, και το ότι η λέξη Schwanen (Schwan γερμ= κύκνος) είναι ισοδύναμη με το ahnen (προαισθάνομαι) φαίνεται να συνδέεται με αυτό. Σύμφωνα με τον J.A.MacCulloch (« Η θρησκεία των αρχαίων Κελτών» Εδιμβούργο, Τ. και Τ. Clark, 1911) η Badb ή «κοράκι της μάχης», μια παλιά θεότητα του πολέμου της Ιρλανδικής μυθολογίας, έχει σχέση με τις Βαλκυρίες, αλλά έχει τον περισσότερο κακό χαρακτήρα ενός προφήτη συμφορών.
15.Σχετικά με την anima σαν γυναίκα που κλώθει, βλέπε C. G. Jung: Aion, Ζυρίχη, Rascher Verlag,1954. Μια αγγλική μετάφραση αυτού του τμήματος του Aion παρουσιάσθηκε με τον τίτλο «Σκιά, anima και animus» την άνοιξη του 1950 δημοσιευμένο από την Λέσχη Αναλυτικής Ψυχολογίας της Ν. Υ. inc, σελ.3
16. Udr, Verdanti, Skuld είναι ο Αόριστος, Ενεστώτας και Μέλλοντας του ρήματος είμαι, Βλ.Prose Edda, Σκανδιναβικοί Κλασσικοί, τόμος 5, Ν. Υόρκη, Oxford University Press, 1929 σημειώσεις 12, 13, 14, σελ 28.
17. Fatum σημαίνει ρήση, προφητεία (Βλέπε A. Walde: Lateinisches Etymologisches Wörterbuch, 19100.
18. «Η μπαλλάντα των Nibelungs», μεταφρασμένη έμμετρα από το αρχαίο γερμανικό κείμενο από την Alice Horton, Λονδίνο, George Bell & Son, 1901. Το επόμενο χωρίο βρίσκεται στο επεισόδιο 15, στίχο 1536.
19. “Sie swebten sam die Vofele vor im uf der uluot. Des duchten in ir Sinne stare unde guot.
Zwas si im sagen wolden, er geloubte in dester bas”
20. Τάκιτος: Germania 8. Αναφέρεται και στον W.Grimm (ο.π., τόμος Ι, κεφ. 5 σελ. 78 ).
22. Grimm, ο.π., τόμος Ι, σελ. 361.
23. «Αυτή την γυναίκα μοίρα, ή ειμαρμένη, με άλλο όνομα νύμφη ή θεά ή Αμαδρυάδα (Δρυάδα) την ονομάζουν».
24. Το «Αίνιγμα της Bolognia» δημοσιεύτηκε στην Αγγλία στον «Άμβυκα», τόμος ΙΙ Εφημερίδα του Σωματείου για την σπουδή της Αλχημείας και του αρχικού σταδίου της Χημείας, Λονδίνο, Δεκέμβριος 1946.

Αμέθυστος